«Το ξύλο για την Ιαπωνία, η πέτρα για την Ελλάδα»

Ο Κένγκο Κούμα, ο εμπνευσμένος ιάπωνας αρχιτέκτονας και υποστηρικτής των φυσικών υλικών και των ελάχιστων παρεμβάσεων στη διαμόρφωση του τοπίου, ήρθε στην Αθήνα για να μιλήσει για τη φύση και την ανάγκη η σύγχρονη αρχιτεκτονική να παραμείνει σε σύνδεση και όχι σε ρήξη με τη φύση. Ο λόγος της επίσκεψής του – που διοργανώθηκε από την πρεσβεία της Ιαπωνίας στο πλαίσιο των δράσεων για το «2024: Ετος Πολιτισμού και Τουρισμού Ιαπωνίας – Ελλάδας» – συνδέεται με το πρόγραμμα δημιουργίας εμπορικού κέντρου στη μαρίνα του Αγίου Κοσμά.

Στην ομιλία του με θέμα «Η επανασύνδεση της Αρχιτεκτονικής με τη Φύση», ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Τόκιο και ιδρυτής του αρχιτεκτονικού γραφείου Kengo Kuma & Associates τόνισε ότι η πολιτισμική ανταλλαγή υπήρξε πάντα κινητήρια δύναμη για τη δημιουργία νέων ιδεών και νέας αρχιτεκτονικής. «Η Ιαπωνία παραδοσιακά χρησιμοποιεί στην αρχιτεκτονική της το ξύλο. Ενώ στην αρχιτεκτονική παράδοση της Ελλάδας όπου αναπτύχθηκε ο κλασικισμός χρησιμοποιήθηκαν το μάρμαρο και άλλα πετρώματα. Ξύλο λοιπόν για την Ιαπωνία, πέτρα για την Ελλάδα. Και τα δύο υλικά αντλούνται από τη φύση, επομένως η αρχιτεκτονική παράδοση και στις δύο χώρες είναι στενά συνδεδεμένη με τη φύση» σημείωσε ο ιάπωνας αρχιτέκτονας κατά την ομιλία του. Και μέσα από μία σειρά έργων του γραφείου του σε Ιαπωνία, Ευρώπη και Αμερική παρουσίασε τη διαρκή προσπάθειά του να αξιοποιήσει τοπικά υλικά και τεχνικές κατασκευής που αφορούν τον τόπο όπου οργανώνει το αρχιτεκτονικό του πρόγραμμα. Κατά αυτόν τον τρόπο συμβαίνει μια ιδιότυπη μορφή πολιτισμικής ανταλλαγής, η οποία εκφράζεται μέσα από την υλικότητα, παράγοντας χώρους ταυτόχρονα πρωτότυπους και οικείους.

Δήλωσε επίσης ότι έχει ξεχωριστή αδυναμία στην πέτρα ως κυρίαρχο δομικό υλικό. Και ότι εκείνος επιδιώκει να αποδίδει στα έργα του τα χτισμένα από πέτρα διαφάνεια, ώστε το φως να διαπερνά τις επιφάνειες πρόσοψης και να διαχέεται στους εσωτερικούς χώρους. Κάτι που το δημιούργησε σε ένα μουσείο φτιαγμένο αποκλειστικά με πέτρα στην Ιαπωνία, στο εσωτερικό του οποίου χρησιμοποίησε ρυζόχαρτο για να στηρίξει τους τοίχους δουλεύοντας με τοπικές πρώτες ύλες και με τεχνίτες από την περιοχή οι οποίοι γνώριζαν παλιές τεχνικές και τις ενσωμάτωσαν στην αρχιτεκτονική του Κούμα.

Τα παραδείγματα που έδειξε ο ιάπωνας αρχιτέκτονας τη βραδιά της ομιλίας του στο πάρκο του Ελληνικού παρουσίαζαν την εμβριθή έρευνά του στον σχεδιασμό των υλικών και την ανεύρεση ξεχωριστών λύσεων για το κάθε έργο. Από το νέο Μουσείο Χανς Κρίστιαν Αντερσεν στη Δανία, το παράρτημα του Μουσείου Victoria & Albert στη Σκωτία, ως τον σιδηροδρομικό σταθμό Σεν Ντενί Πλεγέλ στη Γαλλία, ένα πλωτό εστιατόριο στην Ιαπωνία, ακόμα και μια εφήμερη κατασκευή από πτυσσόμενες ομπρέλες που μετατρέπονται σε στεγασμένο καταφύγιο.

Η συνεργασία με τον Σακαμότο

Εκείνο για το οποίο ο Κένγκο Κούμα φάνηκε να αισθάνεται ιδιαίτερα ικανοποιημένος ήταν η τελευταία συνεργασία του με τον φίλο του, αλησμόνητο συνθέτη Ριούιτσι Σακαμότο, με αφετηρία τα ξύλινα τουβλάκια tsumiki των ιαπωνικών παιχνιδιών. «Σχεδιάσαμε μαζί με τον φίλο μου μία σειρά από tsumiki βασισμένα στο πρότζεκτ του “More Trees” που έχει στόχο την ανάπτυξη και την ενίσχυση των δασών στην Ιαπωνία και σε όλον τον κόσμο. Το tsumiki (σ.σ.: στα ιαπωνικά, σημαίνει κυριολεκτικά “δομικά στοιχεία”) δεν είναι απλώς ένα παιχνίδι. Είναι ένα εργαλείο που τροφοδοτεί τη φαντασία και επιτρέπει στα παιδιά αλλά και στους ενηλίκους να κατασκευάσουν ατελείωτα σχήματα, φιγούρες, γλυπτά. Το τριγωνικό σχήμα V που έχει κάθε ξύλινο στοιχείο εγγυάται τη δύναμη της κατασκευής, ενώ το ξύλο κέδρου από το οποίο είναι φτιαγμένα αναδύει παντού το άρωμά του».

Κλείνοντας ανέφερε πως μέσα από την έντονη ενασχόλησή του με την Ελλάδα, τα τελευταία χρόνια, ανακάλυψε πολλές ομοιότητες μεταξύ Ελλάδας και Ιαπωνίας, ειδικά στην αγάπη των δύο λαών για τη φύση και για μια αρχιτεκτονική που γεννιέται μέσα από το τοπίο. «Τα παραδοσιακά υλικά που χρησιμοποιεί η αρχιτεκτονική χρειάζονται νέες τεχνικές, νέο σχεδιασμό, ώστε να ανταποκρίνονται σε σύγχρονα προβλήματα. Προβλήματα όπως τα έντονα φυσικά φαινόμενα που προκαλεί η κλιματική αλλαγή, οι σεισμοί και οι πυρκαγιές. Αν οι δύο χώρες, Ιαπωνία και Ελλάδα, δουλέψουν μαζί πάνω στην τεχνογνωσία αυτών των υλικών, της πέτρας και του ξύλου, μπορεί να βρουν νέες λύσεις. Αυτό εννοώ όταν αναφέρομαι στη σημασία των πολιτιστικών ανταλλαγών για το κοινό μας μέλλον».