Το στίγμα

Η ελληνική κοινωνία βίωσε μία χαμένη δεκαετία. Ακολούθησε η ερημιά της πανδημίας και ο πόλεμος στην Ουκρανία. Τώρα που έχουμε ένα σταθερό πλαίσιο, διαφαίνεται μία έλλειψη προσανατολισμού. Στη δημοσιογραφική συζήτηση ο όρος είναι κόπωση. Νομίζω δεν είναι ακριβής, διότι προϋποθέτει σταθερότητα στη στόχευση. Και ένα συνεκτικό αφήγημα που μπορεί να κινητοποιήσει την κοινωνία. Αυτό είναι το ζητούμενο.

Κάποιος θα πει, φταίει η έλλειψη εναλλακτικής κυβερνητικής πρότασης η οποία πράγματι ήταν κινητήρια δύναμη στις εκλογές του 2023. Ομως ούτε αυτή η εξήγηση είναι επαρκής. Διότι ναι μεν ο ανταγωνισμός βελτιώνει, αλλά η ισχύς να κινητοποιήσεις την κοινωνία αποκτάται όταν οι άλλοι είναι σε τέλμα. Το επιχείρημα της κανονικότητας ήταν ιδιαίτερα πειστικό το 2019, διότι η τότε κατάσταση χαρακτηριζόταν από έναν συνδυασμό αβεβαιότητας και τέλματος. Επομένως, εν μέρει ισχύει και το αντίθετο: η έλλειψη άμεσου πολιτικού ανταγωνισμού, όπως και η έλλειψη πόλωσης, αναδεικνύει πιο καθαρά το ζήτημα της στόχευσης.

Το ζήτημα που σχολιάζουμε είναι σημαντικό, όχι τόσο για τις (άδηλες) πολιτικές του πτυχές, όσο διότι είναι η κατάλληλη στιγμή για μία δημιουργική στροφή στην ελληνική οικονομία. Για να γίνει αυτό πραγματικότητα χρειάζονται πολύ περισσότερα από τη διαχειριστική επάρκεια (την οποία κάθε κυβέρνηση που μένει πολλά χρόνια αποκτά). Χρειάζεται ένα γενικό μήνυμα διάχυσης της δημιουργικότητας και μία σαφής δέσμευση ότι το κράτος θα είναι αρωγός και όχι υπονομευτής. Ενα αφήγημα εκμετάλλευσης των συγκριτικών πλεονεκτημάτων της χώρας, έμφασης στην καινοτομία, και αξιοποίησης των Ελλήνων που μετανάστευσαν την τελευταία δεκαετία ως πρεσβευτών νέων συναλλακτικών σχέσεων. Εχουμε μπροστά μας τις προκλήσεις της ψηφιακής μετάβασης και της πράσινης οικονομίας. Το μεγαλύτερο λάθος θα είναι να περιοριστούμε στον συντονισμό των μεγάλων παικτών και την επίρριψη του κόστους στους καταναλωτές. Ο ανταγωνισμός ξεκινά από κάτω, από τη μεσαία επιχείρηση που θα ανταγωνιστεί τη μεγαλύτερη. Και από την αντίληψη ότι κριτής της επιτυχίας σου δεν είναι το κράτος που θα σε υποχρεώσει να κάνεις συναλλαγές που δεν χρειάζεσαι, αλλά ο πελάτης που πληρώνει για να αγοράσει τα προϊόντα σου.

Η άλλη μεγάλη παράμετρος είναι η κοινωνική συναίνεση. Αντιλαμβάνομαι το επιχείρημα ότι η πολιτική συναίνεση είναι δυσχερής ή έχει μεγάλο κόστος λόγω της πολυδιάσπασης της αντιπολίτευσης. Συναίνεση όμως μπορείς να αναζητήσεις με την κοινωνία. Τους φορείς και τους επιστήμονες. Η αλαζονεία του (ικανότατου) Μακρόν δεν είναι προς μίμηση.

Δίχως διάχυση του ανταγωνισμού και ελάφρυνση των βαρών προς τα κάτω, και δίχως συναίνεση, μία πολιτική χαρακτηρίζεται φιλελεύθερη ή μεταρρυθμιστική. Και λύση δεν μπορεί να δώσει μία συντηρητική στροφή. Γιατί προϋπόθεση για τη δημιουργικότητα της οικονομίας είναι η δημιουργικότητα της κοινωνίας και ο πλουραλισμός. Συντηρητική στροφή θα σημάνει περιχαράκωση.

Μήπως όμως δεν χρειαζόμαστε αφηγήματα, αλλά δουλειά; Ο Καραμανλής έμεινε γνωστός για τη δημοκρατική μετάβαση, ο Παπανδρέου για την αλλαγή, ο Σημίτης για τον εκσυγχρονισμό. Ας πάμε δέκα χρόνια μπροστά και ας θέσουμε το εξής ερώτημα: με τι θέλουμε να μείνει γνωστή η σημερινή διακυβέρνηση;

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι διδάκτωρ Νομικών του Παν. Χάρβαρντ και αναπλ. καθηγητής στη Νομική Σχολή (ΕΚΠΑ)