Πανηγύρι για… τα πανηγύρια

Αυτό που νομίζω ότι θα μπορούσαμε να πούμε ότι πάνω – κάτω σκεφτόμαστε σήμερα όποτε ακούμε τη λέξη «πανηγύρι» είναι ότι πρόκειται για μια μεγάλη γιορτή συνδεδεμένη κυρίως με την επαρχία – αλλά όχι μόνο – προς τιμή του ονόματος ενός Αγίου ή μιας Αγίας.

Γνωρίζουμε ότι τα περισσότερα πανηγύρια συνοδεύονται από συγκεκριμένο μενού και από ορχήστρα που παίζει δημοτικά τραγούδια τα οποία και συνοδεύονται από παραδοσιακούς χορούς. Βέβαια, ανάλογα με την περιοχή της Ελλάδας, η μορφή του πανηγυριού ενδεχομένως να διαφοροποιείται, όμως οι βασικοί πυλώνες των ελληνικών πανηγυριών θα έλεγα ότι είναι οι προαναφερθέντες.

Περιορίζω το ανά χείρας κείμενο στην πρόσφατη εμπειρία μου στην Αργολίδα, σε πανηγύρια της οποίας έχω βρεθεί δύο φορές στη ζωή μου και σε διαφορετικά χωριά. Μετά την πρόσφατη εμπειρία μου καταγράφω αυτά που, όπως αργότερα έμαθα από άλλους, συνέβαιναν παλιά στα πανηγύρια και μαζί τους αναφέρω το τι συμβαίνει στις ίδιες περιοχές σήμερα. Και αφήνω τον αναγνώστη να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα.

Οπως μαθαίνω, τα παλαιότερα χρόνια, η αυλαία στα πανηγύρια των χωριών σηκωνόταν την ώρα που οι άνθρωποι κάθονταν στα τραπέζια για να φάνε. Οι μουσικοί άρχιζαν από νωρίς το πρόγραμμα παίζοντας «τραγούδια της τάβλας» που λέγονταν έτσι επειδή δεν χορεύονταν αλλά στόχο είχαν να συνοδεύουν το φαγητό. Με άλλα λόγια, ο κόσμος συγκεντρωνόταν σχετικά νωρίς, μετά το εκκλησίασμα, περί τις 20.30. Το μενού στα πανηγύρια της Αργολίδας ήταν ανέκαθεν αυστηρά γουρουνοπούλα, ψωμί, αλάτι, πιπέρι και μπίρα, η οποία μάλιστα χρησιμοποιούνταν για το πλύσιμο των χεριών. Τι συμβαίνει σήμερα, αν όχι γενικώς, σίγουρα στο πανηγύρι όπου βρέθηκα εγώ.

Κατ’ αρχάς το μενού παραμένει το ίδιο, έστω με την προσθήκη σουβλακιών που τη δέχεσαι. Ομως μέχρι τις 21.30-22.00 γίνεται soundcheck. «Ενα, δύο, ένα, δύο, ένα». Στη συνέχεια αρχίζει το πρόγραμμα με μουσική την οποία παίζει DJ και μετά, σιγά σιγά, αρχίζουν να βγαίνουν στη σκηνή τα ονόματα. Πρώτα τα «μικρά» και αργότερα τα «μεγάλα».

Υπόψη, ο κόσμος ως τότε ήταν ελάχιστος. Ο πολύς κόσμος άρχισε να εμφανίζεται κοντά στα μεσάνυχτα, την ώρα που βγαίνει το πρώτο «support». Κάποιο «χαμηλής ιεραρχίας» όνομα βγήκε περίπου στη μία και τότε άρχισε ο χορός, κυρίως από νέους. Ο χώρος εξακολουθούσε να μην είναι γεμάτος. Το επόμενο όνομα βγήκε στη σκηνή όταν ο κόσμος είχε αρχίσει πια να τρώει. Στην προκειμένη περίπτωση αυτό το όνομα ήταν, ας πούμε, το «σόου» της υπόθεσης, ένα πρόσωπο γνωστό αλλά όχι ακριβώς πρώτο πια, το οποίο ο κόσμος ήθελε να πλησιάσει, να «αγγίξει» και να φωτογραφιστεί μαζί του (για το Facebook, το Instagram και τα υπόλοιπα κοινωνικά δίκτυα).

Η αίσθηση που έπαιρνες ήταν ενός σκηνικού που σιγά σιγά μετατρεπόταν σε μουσικοχορευτικό σόου. Οταν, επιτέλους, εμφανίστηκε το πρώτο όνομα – θα πρέπει να ήταν περί τις δύο –, ως διά μαγείας τα περισσότερα τραπέζια είχαν πλέον γεμίσει και ο κόσμος πήγαινε στην πίστα για να χορέψει κανονικά. Το πρώτο όνομα τραγούδησε για λίγο, στη συνέχεια αντικαταστάθηκε από ένα άλλο πρόσωπο (και μάλιστα συγγενικό του), έφυγε για να επιστρέψει αργότερα και να κλείσει το πρόγραμμα.

Απ’ όσο μπόρεσα να καταλάβω, χωρίς να έχω καμία πείρα, ήταν περίπου η λογική του «σκυλάδικου» ή, στην καλύτερη περίπτωση, του μπουζουξίδικου και καθόλου η λογική του παραδοσιακού πανηγυριού. Πυροτεχνήματα που νομίζεις ότι θα καεί ο τόπος, αντίστοιχα με τα όσα περίπου γίνονται στα πρώτα τραπέζια στα μπουζούκια, όπου τα λουλούδια πάνε σύννεφο και οι τραγουδιστές απευθύνονται στους θαμώνες των πρώτων τραπεζιών, κάτι που πλέον συμβαίνει και στα πανηγύρια.

Δεν έχω θέμα με το τι γίνεται στα «σκυλάδικα» και στα μπουζουξίδικα· το κάθε μέρος έχει τους κώδικές του και τους σέβομαι. Οταν όμως το ίδιο σκηνικό υιοθετείται στα παραδοσιακά πανηγύρια, τότε ναι, εκεί έχω πρόβλημα.

Ούτε βέβαια με την εξέλιξη έχω θέμα. Θα ήμουν ανόητος αν δεν καταλάβαινα ότι εκ των πραγμάτων ένα πανηγύρι που γίνεται στις μέρες μας δεν μπορεί να είναι παρόμοιο με εκείνο που γινόταν στις δεκαετίες του 1930, του 1950 ή του 1970. Είναι φυσικό, με την πάροδο των χρόνων, ο χαρακτήρας των πανηγυριών να έχει αλλάξει.

Αυτό που δεν είναι φυσικό είναι να έχουν αλλάξει μαζί και όλα όσα τα πανηγύρια κάποτε συμβόλιζαν. Κάποια στοιχειώδη στοιχεία παράδοσης ένα πανηγύρι πιστεύω ότι οφείλει να έχει, και στη δική μου περίπτωση η μόνη αίσθηση πραγματικού πανηγυριού που μου έδωσε όλη αυτή η διαδικασία ήταν το μικρό χρονικό διάστημα που ο κλαρινετίστας δοκίμαζε το κλαρίνο του, σαν να έκανε πρόβα. Εκείνη την ώρα δεν έπαιζαν άλλοι μουσικοί.