«Ηρεμα νερά;»

Μπορεί ο στόχος της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής να είναι η διασφάλιση των «ήρεμων νερών στο Αιγαίο», ωστόσο λίγες ημέρες μετά τη λειτουργία των ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας σε Αθήνα και Αγκυρα για την αποφυγή ενός θερμού επεισοδίου, εξ αφορμής των ερευνών  του ιταλικού πλοίου «Ievoli Relume» στη θαλάσσια περιοχή της Κάσου, η Αγκυρα θα ανταπαντήσει με την αποστολή του τουρκικού ωκεανογραφικού ερευνητικού σκάφους R/V «Bilim 2» στην περιοχή, για τη διεξαγωγή ερευνών «εκτός των τουρκικών χωρικών υδάτων, αλλά εντός της τουρκικής υφαλοκρηπίδας, περίπου 7 ναυτικά μίλια ανοιχτά της Μαρμαρίδας».

Υπό αυτό το πρίσμα, είναι ηλίου φαεινότερον ότι η πάγια στρατηγική της Τουρκίας για την άσκηση συγκυριαρχίας στο Αιγαίο και στην Κύπρο εκδηλώνεται μέσω της εξαναγκαστικής διπλωματίας των πλωτών γεωτρυπάνων ή της προβολής της ναυτικής στρατιωτικής της ισχύος κατ’ εφαρμογή του στρατιωτικού δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας». Αφενός για να απαγορεύσει την άσκηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων Ελλάδας και Κύπρου στις θαλάσσιες ζώνες τους (Υφαλοκρηπίδα και Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη) και αφετέρου για να οδηγήσει την Αθήνα σε μια πολιτική διαπραγμάτευση για το σύνολο των διμερών και διεθνών θεσμικών διαφορών που εγείρει η Αγκυρα από το 1974 και εντεύθεν.

Αυτό γιατί αμέσως μετά τη ληξιαρχική πράξη γεννήσεως του τουρκικού κράτους, με τη Συνθήκη της Λωζάννης (24 Ιουλίου 1923) έγινε κατανοητό στους διαμορφωτές της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής ότι όσες φορές η χώρα τους βρέθηκε σε στρατιωτική αντιμαχία με την Ελλάδα, βρισκόταν σε αντίπαλα συμμαχικά στρατόπεδα, διατηρώντας φιλικές σχέσεις με τις χώρες εκείνες με τις οποίες η Ελλάδα συνέπραττε πολιτικοστρατιωτικά αλλά η Αγκυρα δεν ήταν διατεθειμένη να προασπίσει τα συμφέροντά τους. Συνεπακόλουθα το διατακτικό της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής συνίσταται στην παρακολουθηματική πρόσδεση της Ελλάδας στο άρμα της. Δεν είναι τυχαίο ότι ευθύς αμέσως με την ένταξη των δύο κρατών στον οργανισμό του βορειοατλαντικού συμφώνου το 1952, η Τουρκία θα εκδιπλώσει τις αναθεωρητικές αξιώσεις ισχύος της έναντι της Ελλάδας και της Κύπρου. Η εξέλιξη αυτή ερμηνεύεται υπό το πρίσμα του αντικειμενικού πολιτικού στόχου μιας συμμαχίας, που συνδέεται με την ανάσχεση των εξωτερικών απειλών και την προάσπιση (μέσω εκτεταμένης αποτροπής) του συμφέροντος επιβίωσης των μελών της.

Οπως χαρακτηριστικά περιγράφει ο πρώην αμερικανός πρέσβης στην Ελλάδα, Monteagle Sterns (1981-1985): «η πιο αμφισβητήσιμη υπόθεση πίσω από τα ελληνικά και τουρκικά προγράμματα βοήθειας είναι… το πρόσχημα ότι τους εξοπλίζουμε ενάντια σε μια εξωτερική απειλή και όχι ο ένας εναντίον του άλλου».

Στο περιβάλλον αυτό οι κυβερνήσεις Ελλάδας και Κύπρου καλούνται να διδαχθούν από την ιστορική εμπειρία μεριμνώντας να συνυφάνουν τα «εθνικά δίκαια» ή, πιο δόκιμα, τα εθνικά συμφέροντα με όρους ισχύος. Αυτό γιατί η αυτοσυντήρηση-επιβίωση του εκάστοτε κράτους είναι μια δυναμική, πολιτικοστρατηγική διαδικασία για την παραγωγή ασφάλειας, με αντικειμενικό πολιτικό στόχο την ανάσχεση των εξωτερικών απειλών και τη διασφάλιση της σχετικής θέσης-ρόλου του κράτους.

Ο Διονύσης Τσιριγώτης είναι επίκουρος καθηγητής Πανεπιστημίου Πειραιώς