«Ισχυρή επικοινωνία, σεβασμός, αλλά και ένα είδος θαυμασμού»

Κυρία Μαξίμου, κατά πόσο ένα συζυγικό ζευγάρι που έχει έναν ίδιο προσανατολισμό σε μια οποιαδήποτε μορφή τέχνης, και στη συγκεκριμένη περίπτωση, τη θεατρική, μπορεί να εξελιχθεί και να υπάρξει και ως ζευγάρι καλλιτεχνικό;

Α.Μ.: Oταν δύο άνθρωποι συναντιούνται και αυτό που «επικοινωνείται» ανάμεσά τους είναι κάτι πιο βαθύ, πιο ριζικό, πιο «πυρηνικό», θα έλεγα, τότε μπορεί να έχουμε ως αποτέλεσμα μια συνύπαρξη όχι μόνο στη ζωή αλλά και στην τέχνη. Σε καμιά περίπτωση όμως δεν μπορεί να λογαριαστεί ως πανάκεια ότι δύο άνθρωποι που είναι μαζί στη ζωή μπορεί να είναι μαζί και στην τέχνη. Χρειάζονται πολύ συγκεκριμένες συνθήκες προκειμένου να επιτευχθεί κάτι ανάλογο ανάμεσά τους, και κυρίως ισχυρή επικοινωνία, σεβασμός, αλλά και ένα είδος θαυμασμού θα πρόσθετα.

Κατά πόσο μια αναπόφευκτη καθημερινότητα που αφορά όλα τα ζευγάρια – καλλιτεχνικά ή μη – βοηθάει ώστε να διατηρείται ο θαυμασμός που αναφέρετε;

Α.Μ.: Σίγουρα η καθημερινότητα, η ρουτίνα δηλαδή, δεν βοηθάει. Αλλά όταν αγαπάς τον άλλον άνθρωπο γι’ αυτό ακριβώς που είναι και δεν τον αγαπάς γι’ αυτό που θα ήθελες να είναι ή να γίνει, τότε η καθημερινότητα έχει ως αποτέλεσμα δύο άνθρωποι να γνωριστούν ακόμα περισσότερο, αλλά και να αγαπηθούν ακόμα περισσότερο. Σε τελική ανάλυση όμως δεν υπάρχει ένα είδος τεχνικής ή συνταγής προκειμένου να γίνει αυτό. Το βασικό και κρίσιμο είναι να αγαπάς τον άλλον όπως ακριβώς είναι.

ΑΙΜ.Χ.: Με την Αθηνά είμαστε σύντροφοι στη ζωή ό,τι και να σημαίνει ή με όποιον τρόπο και αν το δεις αυτό. Οπως έχουμε υπάρξει σύντροφοι με άλλους σημαντικούς καλλιτέχνες που τους θεωρούμε μέλος της οικογένειάς μας και δεν θα θέλαμε να τους χάσουμε ποτέ, κάτι που δυστυχώς συνέβη με έναν σπουδαίο δημιουργό, ποιητή και μεταφραστή, τον Γιώργο Μπλάνα, που δεν είναι πια ανάμεσά μας. Νιώθουμε πως είμαστε μια συντροφιά ανθρώπων που επικοινωνούν τόσο βαθιά ώστε ακόμα κι αν συμβεί να διαφωνήσουν δεν θα διαλυθούν. Τόσο απλά. Αυτός άλλωστε είναι και ο κοινός άξονάς μας με την Αθηνά. Εχουμε τόσο σεβασμό ο ένας για τον άλλον ώστε η διαφωνία μας μάς βοηθάει να ανακαλύπτουμε κάτι που δεν το είχαμε υποψιαστεί, δεν θα μας οδηγήσει ποτέ στο διαζύγιο. Τόσο σε επίπεδο πολιτικών και κοινωνικών θεμάτων όσο και σε σχέση με θέματα καθημερινότητας και ανθρωπίνων σχέσεων. Με την Αθηνά είμαστε δύο άνθρωποι που συνυπάρχουν κάτω από τον ίδιο επαγγελματικό και καθημερινό, αυτόν του συζυγικού βίου, δεσμό, αντιμετωπίζοντας τα προβλήματα που αναπόφευκτα παρουσιάζονται σε όλους τους ανθρώπους. Και πιστέψτε με, είναι τόση ευτυχία να μην αντιμετωπίζει κανείς μόνος τα προβλήματα της ζωής.

Θυμάμαι τον Αλέξη Μινωτή που έλεγε πόσο ανανεωνόταν ο θαυμασμός του για την Κατίνα Παξινού καθώς βλέποντάς τη να παίζει του αποκαλύπτονταν πτυχές ενός ανθρώπου που ο κοινός καθημερινός τους βίος δεν του επέτρεπε καν να τις υποψιαστεί;

Α.Μ.: Θυμάμαι έναν παλαιό, αγαπημένο συνεργάτη, τον σκηνοθέτη και ηθοποιό Βασίλη Παπαβασιλείου, που μας έλεγε πόσο σημαντικό είναι να μπορεί ένας ηθοποιός να εκπλήσσει πάνω στη σκηνή τον ίδιο του τον εαυτό. Το επαναλαμβάνω γιατί το θεωρώ κάτι πολύ συγγενικό με αυτό που έλεγε ο Αλέξης Μινωτής για την Κατίνα Παξινού. Είναι ένα πολύ ισχυρό σκηνικό στοιχείο σε σχέση με την τέχνη μας η έκπληξη. Συχνά όταν βλέπω τον Αιμίλιο να παίζει, αναγνωρίζω – πώς να το χαρακτηρίσω… – μια περιοχή που δεν φανταζόμουν ποτέ ότι την εμπεριείχε. Οταν συμβαίνει κάτι σχετικό, σχεδόν ξαναερωτεύεσαι τον άνθρωπό σου.

ΑΙΜ.Χ.: Οταν βλέπω την Αθηνά να παίζει με την ίδια αθωότητα έναν ρόλο όπως, για παράδειγμα, αυτόν της Μήδειας και έναν ρόλο κωμικό και αναρωτιέμαι πώς είναι δυνατόν να συμβαίνει κάτι τέτοιο, επόμενο είναι μαζί με τη διερώτηση να αισθάνεσαι και τον θαυμασμό σου και τον έρωτά σου να μεγαλώνουν. Σε σημείο μάλιστα που να μην μπορείς να εννοήσεις κάτι διαφορετικό παρά μόνον ότι ο άνθρωπος αυτός δεν μπορεί παρά να σου ανήκει και να του ανήκεις, γιατί θα έχετε τα ίδια ακριβώς όνειρα. Αυτό το «ανήκειν» προσπαθούμε να κατανοήσουμε όλοι μας, ακριβώς γιατί έχει την ίδια για όλους μας ισχύ. Αυτές τις εξ αγχιστείας συγγένειες που δημιουργούνται με το να επιλέγουμε κάποιους ανθρώπους για να πορευτούμε μαζί στη ζωή. Πόσω μάλλον όταν ένας τέτοιος άνθρωπος είναι ο καθημερινός σύντροφός σου στα απλά πράγματα, όπως, για παράδειγμα, τι θα φάμε το μεσημέρι ή ποιος θα κατεβάσει τα σκουπίδια. Δεν ξέρω αν μεγάλοι καλλιτέχνες που συνεργάζονταν, όπως ο Τσαρούχης, ο Χατζιδάκις, ο Κουν, θα συζητούσαν ποτέ για το ποιος θα κατεβάσει τα σκουπίδια ή τι θα φάνε το μεσημέρι.

Ο Τσαρούχης σίγουρα μπορούσε να διακόψει την πρόβα ή να σταματήσει να ζωγραφίζει λέγοντας πως για να συνεχίσει ήθελε να φάει κοτόπιττα.

ΑΙΜ.Χ.: Αυτό είναι κάτι πραγματικά σπουδαίο, όταν ένα μεγάλο πνεύμα δεν διστάζει να δείξει πόσο το ενδιαφέρει το καθημερινό. Αρα η έννοια του καλλιτεχνικού ζευγαριού μάλλον είναι πλεονασμός, απλώς έχουμε δύο ανθρώπους που συνεχίζουν να ονειρεύονται μαζί.

Τώρα σε σχέση με το ρεπερτόριο, πώς εξισορροπούνται οι επιλογές ανάμεσα σε δύο ανθρώπους που όσο κι αν συμφωνούν, οι επιλογές μπορεί να είναι και τελείως διαφορετικές;

Α.Μ.: Θα έλεγα πως έχω μια σχεδόν έτοιμη απάντηση στο ερώτημά σας. Για μένα το θέατρο και η τέχνη, γενικότερα, δεν είναι μια επιθυμία προσωπικής – ας τη χαρακτηρίσω έτσι – κατανάλωσης. Είναι μια επιθυμία που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ανάγκη ενός συνόλου ανθρώπων. Οι λόγοι που με έκαναν να επιλέξω το θέατρο ήταν κυρίως γιατί με ενδιέφερε να συναντηθώ με ανθρώπους με τους οποίους έχουμε μια κοινή προβληματική απέναντι στην πραγματικότητα, προκειμένου να διατυπώσουμε όσο το δυνατόν καλύτερα αυτό που ονειρευόμαστε για τις ζωές μας και για την πολιτεία μας. Είναι κάτι πολύ πιο σημαντικό για μένα από το να θέλω να κάνω την Ηλέκτρα ή τη Μήδεια. Δεν με αφορά αυτός ο τρόπος σκέψης. Αν επιθυμώ διαρκώς κάτι, είναι να συναντιέμαι με ανθρώπους και να προβληματιζόμαστε από κοινού για καθετί που μας αφορά σε σχέση με το τι συμβαίνει γύρω μας, στον τόπο μας αλλά και στον κόσμο ολόκληρο.

Κατά πόσο η συνεχής μεταμόρφωση ενός ηθοποιού, λόγω των ρόλων που υποδύεται, μπορεί να λογαριαστεί ως ένα στοιχείο ανασταλτικό προκειμένου να γνωρίσει ο ίδιος βαθύτερα τον εαυτό του ως άνθρωπο;

ΑΙΜ.Χ.: Δεν έχω προσεγγίσει ποτέ το θέατρο ψυχαναλυτικά. Μπορεί κάποιος να ψυχαναλυθεί βλέποντας θέατρο, δεν ψυχαναλύεται όμως ο καλλιτέχνης όταν κάνει θέατρο. Πρόκειται για μια άλλη διαδικασία. Αυτό που κάνουμε οι καλλιτέχνες το κάνουμε με τεχνικούς όρους. Παίρνουμε ένα έργο, το διαβάζουμε, αν καταλαβαίνουμε κάτι για εμάς, το καταλαβαίνουμε ως αναγνώστες, δεν είμαστε ακόμη οι καλλιτέχνες που θα το ενσαρκώσουν. Αναγνωρίζουμε αυτό που θέλει να πει το έργο, όταν ξεκινάει η μαγειρική, δηλαδή οι δοσολογίες. Τόσο αλάτι, τόσο πιπέρι, τόσο λάδι, τόσο κοτόπουλο, τόση μανέστρα, για να γίνει μια ωραία κοτόσουπα. Αν ως καλλιτέχνης απολαμβάνω την κοτόσουπα την ώρα που τη φτιάχνω, τόσο λιγότερο θα την απολαύσει ο άνθρωπος που θα τη φάει στο τέλος, δηλαδή ο θεατής. Δεν κάνουμε αυτή τη δουλειά προκειμένου να απολαύσουμε εμείς οι ίδιοι κάτι. Την κάνουμε για να μιλήσουμε μέσα από τεράστιους μύθους, μέσα από τεράστιες ιστορίες για την πολιτεία μας, για το τι πιστεύουμε γενικότερα εμείς σήμερα. Στην τέχνη δεν υπάρχει κάτι που να προτρέπει ή να αποτρέπει. Υπάρχει μόνο αυτό που έχεις την ανάγκη να πεις και χρησιμοποιείς τα μέσα που έχεις αποκτήσει για να το πεις. Ιστορίες λέμε, δεν κάνουμε τίποτε περισσότερο.

Επομένως, για να εξειδικεύσουμε τα πράγματα, τι είναι αυτό που θέλετε να πείτε ανεβάζοντας τον «Κατά φαντασίαν ασθενή» του Μολιέρου;

ΑΙΜ.Χ.: Δεν ήταν ότι με ενδιέφερε να κάνω τον Αργκάν στο ομώνυμο έργο. Με ενδιέφερε και με ενδιαφέρει να μιλήσω γι’ αυτό που έλεγε, κατά τη γνώμη μου, ο Μολιέρος, ότι στην Εποχή του Διαφωτισμού η νέα θρησκεία, η επιστήμη, έκανε ακριβώς τα ίδια που έκανε και η Εκκλησία. Διέθετε και αυτή ψεύτες, κομπογιανίτες και υποκριτές. Το να πιστεύεις σε κάτι είναι τελείως διαφορετικό από τη διαχείριση της πίστης σου αυτής από τους «εντολοδόχους» του Θεού. Ο Μολιέρος με το έργο του καταγγέλλει τον ερχομό ενός νέου ανθρώπου στην Ευρώπη, του αστού, που θα μετέλθει τα ίδια κόλπα με τους ευγενείς. Ορμάει πάνω στους παπάδες και στους γιατρούς για να τους κατασπαράξει με το να αναδεικνύει τη γελοιότητά τους. Μετά από 500 χρόνια Διαφωτισμού θα έλεγε κανείς πως συνεχίζουμε να διαφωτιζόμαστε, χωρίς να έχουμε αφήσει πίσω μας εντελώς την περίοδο του Μεσαίωνα.

Α.Μ.: Φοβάμαι πως ο Μεσαίωνας δεν τελείωσε ποτέ και πως όσα γίνονται δεν είναι παρά απέλπιδες προσπάθειες εξόδου από αυτόν τον Μεσαίωνα…