Οφθαλμοσκοπία και ομφαλοσκοπία

Οπρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ είναι πεπεισμένος ότι από την περίοδο της εσωκομματικής του νίκης εξελίσσεται ένα συστηματικό εγχείρημα αποκαθήλωσής του. Στο συνέδριο έγινε ακόμα μια κίνηση κλονισμού του, που δεν προχώρησε. Σήμερα, κατά τη νέα φάση μετεκλογικής αβεβαιότητας και εσωκομματικής κρίσης, υποπτεύεται (όπως προκύπτει από συνέντευξή του) ότι η φιλολογία περί «Κεντροαριστεράς» είναι ακόμα μια παγίδα για να αποκαθηλωθεί μέσω της αφομοίωσης του ΣΥΡΙΖΑ στη χοάνη ενός νέου μεικτού κομματικού σχηματισμού. Φυσικά ήρεμο και ασφαλές εσωκομματικό τοπίο από τη μέρα που ο ΣΥΡΙΖΑ ηττήθηκε στις εκλογές του 2023 δεν υπήρξε, αλλά και όταν φάνηκε (μετά το συνέδριο και πριν από τις ευρωεκλογές ) ότι κάπως σταθεροποιείται ο χώρος, η ανασφάλεια οδήγησε στο να επιλεγεί ένας εξαιρετικός συγκεντρωτισμός, «όπου ΣΥΡΙΖΑ είμαι εγώ». Εκτός από τη σχεδόν αποκλειστική δημόσια εκφώνηση του κομματικού λόγου (μέσω των συχνά έξυπνων και αποδοτικών αναρτήσεων), επελέγησαν (με μυστηριώδη τρόπο κατά τους επικριτές) υποψήφιοι ευρωβουλευτές, όπως επίσης λίγο πριν επελέγησαν (επίσης με μυστηριώδη, κατά τους επικριτές, τρόπο) θεματικά think tanks, ήτοι υβριδικοί μηχανισμοί που αντικαθιστούν τα παραδοσιακά κομματικά όργανα και τις δομές. Ούτως ή άλλως ΕΠΕΚΕ για την παραγωγή νομοθετικού έργου, Κεντρική Επιτροπή, Πολιτική Γραμματεία, οργανώσεις μελών/νομαρχιακές κ.λπ. βρίσκονται εδώ και καιρό σε ύπνωση.

Το φαινόμενο είναι περίπλοκο και δυσνόητο. Είναι και ενδιαφέρον εφόσον αναπτύσσεται σε όλες τις αποικίες και φυλαρχίες. Ομνύουν στα όργανα ενώ τα υποσκελίζουν με διαρροές και παραπολιτικά, διακηρύττουν τη πολιτική καθαρότητα, την πίστη τους σε συνεργατικά εγχειρήματα, ενώ λειτουργούν με τους παραδοσιακούς φρανξιονισμούς και ομαδοποιήσεις. Και αντίθετα. Διακηρυσσόμενα συνεργατικά εγχειρήματα σχεδόν προϋποθέτουν για την πραγμάτωσή τους τη διάσπαση ή την εξαφάνιση του άλλου. Και αυτό δεν είναι μόνο εσωτερικό φαινόμενο, αλλά επεκτείνεται και στις διακομματικές σχέσεις. Μέχρι στιγμής, τα συνεργατικά σχέδια διατυπώνονται ως εξής: «Αν θέλει ο ΣΥΡΙΖΑ να συνεργαστεί με το ΠΑΣΟΚ, δεν έχει παρά να γίνει ΠΑΣΟΚ». Και αντιστρόφως: «Αν το ΠΑΣΟΚ θέλει να συνεργαστεί με τον ΣΥΡΙΖΑ, πρέπει απλώς να γίνει ΣΥΡΙΖΑ». Ετσι το κάθε σκέλος αποτελεί και την αντιστροφή του. Ενας τέλειος κατοπτρισμός.

Εκείνο βέβαια που δεν βρίσκει κανείς σε αυτή την έκρηξη αυτοαναφορικότητας και εγωισμού είναι πολιτική. Ή μήπως η πολιτική είναι απλώς το ευρέως καταξιωμένο όχημα εγωτικής παραμόρφωσης της πραγματικότητας; Μύλος. Περίεργο, μύλος (περιστροφή) και κατοπτρισμός φαίνεται ότι εκφράζουν το ίδιο πράγμα. Το χαμηλό πολιτικό μέγεθος αναπτύσσεται σε μια εποχή που το υψηλό χρησιμεύει μόνο για να το επικαλείσαι. Υπάρχει βέβαια ένα παλιό τέχνασμα: μια αφηρημένη ιδεολογική αναγωγή, για να μη δεις τη σκληρή πραγματικότητα του βυζαντινισμού που αποκαλύπτεται σιγά σιγά, έστω μέσα από τα ξεμαλλιάσματα και τις παραπολιτικές διαρροές.

Ο Φουκό στις «Λέξεις και τα πράγματα» (μετάφραση Κ. Παπαγιώργη, εκδόσεις Γνώση) λέει: «(…) Η σχέση του σημείου με το περιεχόμενό του δεν είναι διασφαλισμένη μέσα στην τάξη των ίδιων των πραγμάτων. Η σχέση σημαίνοντος με το σημαινόμενο στεγάζεται τώρα σε έναν χώρο όπου καμιά ενδιάμεση μορφή δεν διασφαλίζει πλέον τη συνάντησή τους: στο εσωτερικό της γνώσης είναι ο δεσμός που έχει αποκατασταθεί ανάμεσα στην ιδέα ενός πράγματος και στην ιδέα ενός άλλου».

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ