Υπερδεξιά και υποαριστερά

Η άνοδος της υπερδεξιάς βολεύει. Η αριστερά χωρίς να έχει λύσει στοιχειώδη ιδεολογικά και φυσιογνωμικά προβλήματα και ενώ ταξιδεύει ανυποψίαστη στη θάλασσα των αντιφάσεων και των αντινομιών, μέσα από την επίκληση της υπερδεξιάς, ενοποιείται και πάντως καλύπτει τα κενά της. Το «Νέο Λαϊκό μέτωπο» στη Γαλλία, μου φαίνεται εξαιρετικά θνησιγενές όχι μόνο λόγω ποικίλων και αποκλινουσών φιλοδοξιών και ιδιοσυγκρασιών (π.χ. Μελανσόν – Γκλικσμάν), αλλά και γιατί λείπει η πυρηνική ενότητα. Ο αντιμεταναστευτικός ή ρατσιστικός κόσμος που καταγγέλλεται από την αριστερά δεν συνδέεται οργανικά, για παράδειγμα, με την πρόταση ενός οικονομικού αντιμοντέλου (έναντι του δογματικού χρηματιστηριοποιημένου καπιταλισμού), ούτε με ένα αντιμοντέλο εξωτερικής πολιτικής και διεθνούς σχεδιασμού, ούτε καν με έναν κριτικό και τολμηρό ευρωπαϊσμό. Υπολείπεται δηλαδή σε όλα τα σημεία, τόσο με την παράδοση του γκωλισμού (και του ιδιότυπου εθνοκεντρισμού του) όσο και με τα (πλούσια, πολύπλευρα, συχνά και αποκλίνοντα) ιδεολογικά κληροδοτήματα του Αλτουσέρ, του Σαρτρ, του Μπαλιμπάρ, του Καστοριάδη, του Πουλαντζά, του Σεβ και τόσων άλλων.

Ουσιαστικά η αριστερά με μια πολιτική, ιδεολογική πλαδαρότητα, κατά διαστήματα, σύμμεικτη με δικαιωματική αργκό, προσπαθεί να συγκροτήσει αυτοενότητα, διά της αντιπαλότητας. Εναντιωματική γλώσσα, που δεν οδηγεί στη βαθιά εναντίωση στο σύστημα, δηλαδή στην κριτική πρόσληψη και ανασκευή / κατασκευή του πραγματικού. Στην Ελλάδα όπου συναντάμε στην αριστερά, ακόμα εντονότερα τα στοιχεία που προσπαθώ να περιγράψω, πέρα από την απλοϊκότητα και τον εμπειρισμό (και πέρα από τους πατροπαράδοτους βυζαντινισμούς της), καταφεύγει στην ανάκληση ενός αόριστου και ασύντακτου φόβου που σκηνοθετείται ως ταξική απειλή, ως αξιακή έκπτωση, ως γενική συστημική διαφθορά κ.λπ. Μια «φοβοκρατική» πολιτική τεχνοτροπία, που πολύ εύκολα τη μεταχειρίζεται και η υπερδεξιά με άλλο όμως ένδυμα. Την αλλοίωση των φυλετικών, πολιτιστικών και εργασιακών χαρακτηριστικών από τους «ξένους», την έλλειψη ασφάλειας που απειλεί τον μικροαστό κ.λπ.

Η υπερδεξιά παρ’ όλη την επέκτασή της (κυρίως ως νοοτροπία και όχι ως απλό εκλογικό ποσοστό), κατά τη γνώμη μου, δεν εγείρει σε βάθος τα δημοκρατικά αντανακλαστικά (κάποιες διαδηλώσεις μου φαίνονται εύκολα εξαντλήσιμες), πολύ απλά γιατί η δημοκρατία έχει θεωρηθεί από ευρύτατα τμήματα του πληθυσμού ως μεταμφίεση ενός εχθρικού συστήματος. Στη λαϊκή πρόσληψη, η δημοκρατική πραγματικότητα αποτελείται από «αυτούς». Ποιοι είναι «αυτοί»; Είναι τα κόμματα, η κυβέρνηση, οι πολιτικοί, τα κανάλια, οι φραγκάτοι, τα κυκλώματα. Το «αυτοί» έχει μετασχηματιστεί σε μια εναντιωματική έννοια, από μια απλή δεικτική αντωνυμία.

Η κουλτούρα του «αυτοί» θεμελιώθηκε και με τη συνδρομή / συνενοχή (εναλλακτικά), όλων αυτών που αποτελούσαν εν τέλει την τάξη του «αυτοί». Το «αυτοί» είναι τμήμα της πολιτικής αργκό, που ορίζει κλειστές επικράτειες, αλλότητες, εχθρικά και απειλητικά πολιτικά γένη. «Δεν είναι δικοί μας», «είναι με τους άλλους», «το επιδιώκουν αυτοί» είναι μερικές περιγραφές των αντιθετικών ζωνών. Στην αριστερά, ιδίως στις φάσεις των (συχνών) διασπάσεων, το «αυτοί» είναι το κλειδί για να ερμηνεύσει κανείς την πολιτική εαυτότητα. Να κτίσει τους «εδώ», τους «δικούς μας». Για τη δεξιά, που είναι μια πολύ πιο αδρή εξουσιαστική μηχανή, «αυτοί» απλώς εποφθαλμιούν τη δουλειά, είναι οι επαγγελματικοί ανταγωνιστές. Μια ενδιαφέρουσα, απελπιστική και συγχρονισμένη πτώση.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ