Βιβλία και ταξίδια

Άρχισαν οι πανελλαδικές εξετάσεις για την εισαγωγή των αποφοίτων του λυκείου στα πανεπιστήμια, όπως πάντα, με την έκθεση – και είθισται, από όταν θυμάμαι τον εαυτό μου στις εφημερίδες, να γράφω έκθεση κι εγώ μαζί με τους μαθητές. Ευτυχώς, δεν χρειάζεται η έκθεσή μου να βαθμολογείται, δεν έχω εγώ το άγχος που έχουν οι νεαροί υποψήφιοι φοιτητές και οι νεαρές υποψήφιες φοιτήτριες αλλά παρ’ όλα αυτά συνεχίζω να γράφω, ως σκανδαλιά ή, έστω, ως αντίσταση στον ψεύτικο καθωσπρεπισμό και στην αποθέωση της κοινοτοπίας που προτείνει όλο το εκπαιδευτικό και το εξεταστικό σύστημα (σχολείο, φροντιστήριο, ΜΜΕ που συνεργάζονται με φροντιστήρια, τράπεζα θεμάτων, εξεταστές).

Φέτος, δεν θα γράψω έκθεση. Ως κάπως σχετικός, όχι απλώς αναγνώστης αλλά και κατά κάποιον τρόπο κριτικός διαμορφωτής των γούστων, των αξιών και των γνωστικών αναγκών μερίδας των αναγνωστών, θα ήταν απλός εξυπνακισμός να πω ότι αυτά που η έκθεση ζητάει από τους εξεταζόμενους στην ουσία δεν αφορούν σε τίποτα το βιβλίο. Δεν είναι, δηλαδή, το βιβλίο αξεσουάρ, ούτε πασαλείμματος ούτε επίδειξης, όπως το παρουσιάζει το κείμενο που παραθέτουν οι εκθεσιολόγοι με το οποίο συμφωνούν οι φροντιστές.

Αν έγραφα για το βιβλίο, μάλλον θα παρέθετα το παρακάτω κείμενο από την ομάδα ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ του Facebook, όπου ένα μέλος προτείνει (αστεία ή σοβαρά, δεν είμαι σίγουρος – και με μπερδεύει ακόμα περισσότερο ότι το κείμενο έχει άψογη ορθογραφία και σύνταξη) το βιβλίο του Ντάνου, ενός προσώπου που έγινε διάσημος (και οικείος ταυτόχρονα) παίζοντας στο Survivor.

«Ξεκινώντας την ανάγνωση του βιβλίου που μιλάει για τον Ντάνο (μην προσποιείσαι πως δεν ξέρεις ποιος είναι ο Ντάνος), δεν γινόταν να μην επισημάνω τη σύμπτωση πως και αυτός και ο Παπαδιαμάντης κατάγονται από το ίδιο νησί.

Μόνο που ο Ντάνος είναι και ηθοποιός ΚΑΙ μιλάει καλύτερα ελληνικά. Και παίζει να είναι και πιο θεοσεβούμενος…».

Είναι καλό πράγμα το βιβλίο, θα αναρωτιόμουν; Τι ορίζοντες και τι καλλιέργεια και πού μπορεί να σε πάει το βιβλίο του Ντάνου – κι άλλα βιβλία των Ντάνων όλου του κόσμου;

i i i

Αντίστοιχα αισθήματα μου γέννησε και το θέμα της έκθεσης για τα ταξίδια, που πλαισιώνεται από δύο υποτίθεται έγκυρα κείμενα, ένα απόσπασμα του Καζαντζάκη κι ένα ποίημα του Παλαμά. Κατά τις διατυπώσεις του κειμένου, «τα ταξίδια δεν είναι κάτι απλό», είναι «μικρές αποδράσεις από την καθημερινότητα που κρύβουν πολλά περισσότερα» (τι ελληνικά!) και μεταξύ άλλων «μέσα από τη διάδοση και ανταλλαγή ιδεών που παρέχουν» επιτυγχάνεται «επικοινωνία και γνωριμία διαφορετικών λαών» και αυτό είναι «σπουδαίο επίτευγμα στην προσπάθεια της ανθρωπότητας για την άρση των εθνικιστικών προκαταλήψεων, τον περιορισμό του ρατσισμού και την επικράτηση της διακρατικής ειρήνης και συνεργασίας». Τι πίνουν;

Τη μακρινή δεκαετία του 1980, είχα βρεθεί στο γύρισμα μιας ταινίας στην οποία βοηθούσε ο σκηνοθέτης Σταύρος Τσιώλης. Ερχόταν στο πλατό (σε ένα διαμέρισμα, δηλαδή, στα Εξάρχεια) και παρακολουθούσε τα γυρίσματα και μία νεαρή τότε και ανερχόμενη ηθοποιός. Η οποία, στα διαλείμματα, έλεγε πόσο πιέζεται στην Ελλάδα και πόσο προσδοκά να πηγαίνει ταξίδια για να αλλάξει η δυσθυμία της. Ο Τσιώλης, τότε, της το χάλασε:

– Με τα μυαλά που κουβαλάς, όπου και να πας πάλι τίποτα δεν θα αλλάξει, της είπε.

Καλύτερα δηλαδή λευκή κόλλα.