Η επόμενη μέρα

Αποτελεί κοινό τόπο ότι η πρόταση δυσπιστίας είχε αποτύπωμα στα δημόσια πράγματα. Η αποτυχία του κράτους να προφυλάξει την ανθρώπινη ζωή στο δυστύχημα των Τεμπών τέθηκε εκ νέου στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης. Η  κυβέρνηση απώλεσε (νομίζω, ανάλωσε) δύο αξιόλογα στελέχη, των οποίων η σοβαρότητα και ικανότητα δεν μπορούν να αμφισβητηθούν. Το ΠΑΣΟΚ συσπείρωσε την αντιπολίτευση, επιτυγχάνοντας ένα θεσμικό διάβημα για το οποίο καμία κοινοβουλευτική ομάδα δεν διέθετε μόνη τον απαραίτητο αριθμό βουλευτών.

Μετά τα προφανή, ακολουθούν τα πιο σύνθετα. Η πρόκληση για την επόμενη ημέρα είναι να μην ηχήσουν τα τύμπανα της πόλωσης. Αυτός ο κίνδυνος προσδιορίζεται διαφορετικά για κυβέρνηση και αντιπολίτευση. Η αντιπολίτευση δεν παύει να είναι ετερόκλητη και κατακερματισμένη. Το ζητούμενο επί του παρόντος είναι να επικρατήσει ο πιο υπεύθυνος αντιπολιτευτικός λόγος. Να μην επιτραπεί, δηλαδή, η νόθευση, η σύγχυση, η απίσχναση των θέσεων από επιμέρους ακραίες φωνές. Η επιλεκτικότητα να λειτουργήσει υπέρ της και όχι σε βάρος της. Και σε επίπεδο ουσίας, να θέσει τη διαχωριστική γραμμή ως προς τις μεταρρυθμίσεις. Να εξηγήσει, δηλαδή, ότι μεταρρυθμίσεις είναι μόνο όσες έχουν κοινωνικό πρόσημο.

Η πρόκληση για την κυβέρνηση είναι να μην εγκλωβιστεί σε λογική συσπείρωσης του συντηρητικού ακροατηρίου και άρνησης της κριτικής. Οπως επισημάναμε ήδη την επομένη των εκλογών, οι μεταρρυθμίσεις προϋποθέτουν συναινέσεις. Μόνο έτσι μπορεί να ξεπεραστεί η μομφή της θεσμικής αλαζονείας. Αντίθετα, η πολιτική επικοινωνιακού εγκλωβισμού της αντιπολίτευσης μόνο βραχυπρόθεσμα έχει οφέλη.

Και αυτή η παρατήρηση προσκαλεί δύο λόγια για το κράτος δικαίου, για το οποίο έγινε πολύς λόγος. Προφανώς η Ελλάδα δεν είναι Ορμπανιστάν. Εχει στέρεους θεσμούς (π.χ. το Συμβούλιο της Επικρατείας) και ζωηρό δημόσιο λόγο. Ομως, αυτό δεν είναι το ζητούμενο. Και είναι αφελές να δίδει άλλοθι για εφησυχασμό. Ή για αντιπερισπασμό στις ακραίες φωνές ορισμένων αντιπολιτευόμενων πολιτικών. Ζητούμενο είναι να αντιληφθούμε τις προβληματικές συνέπειες ενός πλειοψηφικού συστήματος, στο οποίο η εκάστοτε πλειοψηφία είναι πανίσχυρη, με θεσμικές δυνατότητες μονομερών επιλογών στη σύνθεση της ηγεσίας της δικαιοσύνης και των ανεξάρτητων αρχών. Με το άρθρο 86 του Συντάγματος (ποινική ευθύνη υπουργών) να αποτελεί εμπόδιο όχι μόνο στη δίωξη, αλλά και τη διερεύνηση των ευθυνών. Και επειδή πολλά θα ακούσουμε τους επόμενους μήνες για αναθεώρηση του Συντάγματος,  η πρότασή μας είναι απλή. Να αυτοδεσμευθούν όλοι πως, ό,τι προτείνουν για το Σύνταγμα, θα το υιοθετήσουν άμεσα στην κοινοβουλευτική πρακτική.

Ο Νίκος Παπασπύρου, διδάκτωρ του Παν. Χάρβαρντ, είναι αναπλ. καθηγητής στη Νομική Σχολή (ΕΚΠΑ).