Το φωτεινό μονοπάτι

Στα μέσα του 1833 ο βασιλιάς Οθωνας παραλαμβάνει το πόρισμα της έκθεσης που είχε ζητήσει από τις πρώτες εβδομάδες εγκατάστασής του στη χώρα, αναφορικά με τη γενική κατάσταση της Ελλαδικής Εκκλησίας*. Τα συμπεράσματα των μελών της ειδικής επιτροπής που συστάθηκε επηρέασαν καίρια την Αντιβασιλεία. Αποφασίστηκε άμεσα το οριστικό εκκλησιαστικό σχίσμα με το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, που συνέχιζε να αποτελεί (λόγω της τουρκόδουλης προεπαναστατικής και μετεπαναστατικής του στάσης) μια συνεχή πηγή κινδύνων για τη συνοχή του νέου κράτους.

Ομως η επιλογή της κήρυξης του Αυτοκέφαλου εμπεριείχε μια ακόμα σημαντική συνέπεια. Στο χρονικό αυτό σημείο συναντώνται οι απαρχές του στενού εναγκαλισμού Κράτους και Εκκλησίας. «Αναγκαίο κακό» για εκείνη την εποχή, που παρ’ όλα αυτά αποτελεί έως σήμερα έναν διαχρονικό βραχνά, με ρίζες σε όλες σχεδόν τις πτυχές του δημόσιου βίου, αποτρέποντας τον εκσυγχρονισμό και την πρόοδο της ελληνικής κοινωνίας.

Σημαντικότερο αίτιο για τη μη επίλυση του ζητήματος αποτελεί η αλλόκοτη άρνηση του πολιτικού προσωπικού της χώρας να δει κατάματα το πρόβλημα, προχωρώντας στον περιβόητο «Διαχωρισμό». Σε αντίθεση με την κοινωνία που τάσσεται ξεκάθαρα υπέρ αυτής της προοπτικής (σύμφωνα με όλες τις δημοσκοπήσεις από το 2010 και εξής), οι κομματικοί σχηματισμοί δείχνουν έναν αναίτιο φόβο για ανάληψη σχετικών δράσεων μπροστά στην Ιεραρχία της Εκκλησίας, η βαρύτητα του λόγου της οποίας συνεχίζει δυναμικά την καθοδική της πορεία στη δημόσια σφαίρα.

Από την άλλη, με ολοένα και περισσότερους ιεράρχες να εκφράζουν πλέον ανοικτά την επιθυμία τους για διαζύγιο από την κρατική αγκαλιά, φρονώ πως ήρθε η ώρα να περάσουμε κατά την επόμενη τετραετία σε μια ακόμα σημαντική μεταρρύθμιση.

Αντιμετωπίζοντας το ζήτημα στρατηγικά και (γιατί όχι;) κυνικά, κύριο στόχο πρέπει να αποτελέσει το άρθρο 16, ενόψει της δρομολόγησης της αναθεώρησής του από την επόμενη Βουλή και ως συνέχεια του πρόσφατου νομοσχεδίου που ψηφίστηκε για τα μη κρατικά πανεπιστήμια. Τόσο ο ΣΥΡΙΖΑ όσο και το ΠΑΣΟΚ οφείλουν να ζητήσουν από τη Νέα Δημοκρατία, πάντα στο πλαίσιο του πολιτικού δούναι και λαβείν που συνηθίζεται σε τέτοιες περιπτώσεις, την απαλοιφή της αναφοράς περί «ανάγκης ανάπτυξης της θρησκευτικής συνείδησης ως βασικής αποστολής της παιδείας». Θα πρόκειται για μια νίκη όλων των πραγματικά προοδευτικών και φιλελεύθερων δυνάμεων της χώρας, ενώ όλοι οι εμπλεκόμενοι θα έχουν να κερδίσουν κάτι στις συνειδήσεις της πλειοψηφίας των δημοκρατικών πολιτών. Ακόμα κι αν δεν μεταβληθεί η αναφορά περί επικρατούσας θρησκείας στο άρθρο 3, μια μάλλον ανούσια μνεία εντός των ολοένα μεταβαλλόμενων συνθηκών του 21ου αιώνα, το… νερό θα έχει μπει στο αυλάκι και ο πραγματικός Διαχωρισμός θα καταστεί πραγματικότητα πολύ σύντομα, με τη βοήθεια και της ίδιας της κοινωνίας.

ⁿ Το κείμενο της εν λόγω έκθεσης κυκλοφόρησε πρόσφατα με τίτλο «Η Εκκλησία μετά την Επανάσταση του 1821» (εκδ. iWrite – Σειρά Lux Orbis), με πρόλογο του ακαδημαϊκού Αριστείδη Χατζή.

Ο Μηνάς Παπαγεωργίου είναι δημοσιογράφος και διευθυντής της σειράς βιβλίων Lux Orbis