Από υιός, πατέρας

Σε αυτό το συνέδριο ο Αλέξης Τσίπρας από πολυετής υιός έγινε πατέρας. Και τραυματίστηκε. Οι πολιτικές σχέσεις άλλωστε είναι εξαιρετικά αβαθείς. Δεν υπάρχει φιλία, ευγνωμοσύνη,  συντροφικότητα, δεν υπάρχει έλεος στη διεκδίκηση. Συνέβαινε πάντα και σε όλα τα κόμματα. Στις προεκλογικές ή προσυνεδριακές φάσεις οι σχέσεις πάντα εκτραχύνονταν, έφταναν σε ακρότητες. Στη δε Αριστερά, μόλις έληγαν όλα, ξαναγυρίζαμε στην αγαπημένη σαββατιάτικη ταβέρνα, την επιτομή της κομματικότητας. Το 2007 ο Αλέκος Αλαβάνος είχε κάνει ως πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ μια καταπληκτική τηλεοπτική εμφάνιση στο ντιμπέιτ των αρχηγών των κομμάτων και στις εκλογές «ανέβασε» ουσιαστικά το ποσοστό του κόμματος. Είχε αλλάξει το κλίμα μιας γενικής ηττοπάθειας και με την ασύντακτη αλλά ελπιδοφόρα ενσωμάτωση των ομάδων και κομματιδίων της αριστερής ενδοχώρας είχε δημιουργηθεί ένα πολιτικό σφρίγος.

Ο Αλαβάνος, πετυχημένος πρόεδρος, προχώρησε στην ενδοκομματική μεταπολίτευση: ο Αλέξης Τσίπρας ανέτειλε αφού λίγο νωρίτερα, το 2006, με πρωτοβουλία πάλι του Αλαβάνου, είχε επιλεγεί έναντι του Μιχάλη Παπαγιαννάκη στις εκλογές για τον Δήμο Αθηναίων και είχε εκτοξεύσει τα ποσοστά. Δεν ξέρω τι είχε διαμειφθεί και ο Αλαβάνος σαν να μετάνιωσε. Σαν να ήθελε να μετριάσει ή να ακυρώσει την «προσφορά του δακτυλιδιού» με την οποία ο Τσίπρας επικράτησε του Φώτη Κουβέλη το 2008, στις εσωκομματικές εκλογές για την προεδρία του σχήματος. Λίγο αργότερα, σε μια συνδιάσκεψη, τα πνεύματα ήταν οξυμένα  και ο Αλαβάνος σχεδόν προπηλακίστηκε. Στενοί σύντροφοι, πολιτικοί συνοδοιπόροι χρόνων, έβγαζαν μια ανεξήγητη, για τους λιγότερο εξοικειωμένους, εμπάθεια. Το θυμικό των μελών και οι μηχανισμοί του βαθέος κόμματος είχαν πάει με τον γιο, τον Αλέξη.

Οι λιγότερο μπασμένοι θεωρούσαν ότι η μεγάλη χειρονομία του Αλαβάνου να παραμερίσει πάνω στην ακμή του, προς χάριν του νεότερου, ακυρωνόταν από τη σύγκρουσή τους. Ο Αλαβάνος έκτοτε πορεύθηκε σε μια μοναξιά. Να σημειώσουμε ότι τα δημοσκοπικά ποσοστά του τότε ΣΥΡΙΖΑ άγγιζαν το 16%. Γίνονταν κινητοποιήσεις με τεράστια συμμετοχή, γράφονταν νέα μέλη. Ακμή. Με την έκρηξη του 2008 λόγω της δολοφονίας του Γρηγορόπουλου, υπήρξε ένα είδος γενικής  πολιτιστικής αναδίπλωσης. Εξατμίστηκε το ρεύμα και ο ΣΥΡΙΖΑ στις ευρωεκλογές του 2009 (την πρώτη δοκιμασία του Τσίπρα ως αρχηγού) πήγε άσχημα. Εκτοτε όμως ανέκαμψε και υπό την ηγεσία Τσίπρα είχε την ξέφρενη πορεία μέχρι το 2023.

Στο προχθεσινό συνέδριο συνέβη κάτι που εικονογραφείται ως «ανεστραμμένα» ανάλογο. Ο Στέφανος Κασσελάκης (που εικάζεται ότι επινοήθηκε και στηρίχθηκε υπογείως από τον Τσίπρα για να εξουδετερώσει τους ενδοκομματικούς αντιπάλους του στις εσωτερικές εκλογές του Σεπτεμβρίου 2023) φαίνεται «ξέφυγε» και ο Αλέξης προσπάθησε να τον αποκαθηλώσει.  Η πρότασή του όχι μόνο δεν πέρασε, αλλά (με μια εκπληκτική διαίσθηση της τωρινής  αδυναμίας του τέως προέδρου) βγήκαν στην επιφάνεια πρωτοφανείς επιθέσεις εναντίον του από τέως στενούς συνεργάτες. Το γενικό θυμικό (και μέρος των μηχανισμών του κόμματος) επέλεξε τον νέο «γιο», έναντι του νέου «πατέρα». Σκληρό, αλλά σύνηθες.

Η σύγκρουση Νέας Δημοκρατίας του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη και ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου είχε και μια εξόχως ενδιαφέρουσα, άτυπη πτυχή. Ο θετός γιος του Γέρου και πιθανολογούμενος διάδοχος (μέχρι το 1965) στην ηγεσία της Ενωσης Κέντρου συγκρουόταν με τον βιολογικό γιο (και σε κάποιον βαθμό πολιτικό πατροκτόνο). Η περιπετειώδης πολιτική σύγκρουση δεν μπορείς να καταλάβεις σε ποιο σημείο ήταν πολιτική και από ποιο σημείο ήταν βαθύτατα προσωπική. Θα μπορούσαμε να ανιχνεύσουμε τέτοιους δεσμούς για να εξηγήσουμε τα αδιατάρακτα και απολύτως εξω-ιδεολογικά, πολιτικά μίση. Επίλογος: Σίγκμουντ Φρόιντ, «Ο Ντοστογέφσκι και η πατροκτονία». Μια ασφαλής βοήθεια για τις πολιτικές ερμηνείες. Να προσθέσω και μια παραλλαγή: «Ραν» του Κουροσάβα.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ