Ευρωσκεπτικισμός και Ακροδεξιά

Με βάση τις έως τώρα δημοσκοπήσεις που έχουν διεξαχθεί στα 27 κράτη – μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης, διαπιστώνεται σε πολλές από αυτές μια θεαματική άνοδος της λαϊκιστικής και ευρωσκεπτικιστικής Δεξιάς. Ολες σχεδόν οι εκτιμήσεις συγκλίνουν στην άνοδο τόσο της ομάδας Ταυτότητα και Δημοκρατία (ID) όσο και των Ευρωπαίων Συντηρητικών και Μεταρρυθμιστών (ECR). Ειδικά το ID συγκεντρώνει πολύ σοβαρές πιθανότητες να είναι η τρίτη πολιτική δύναμη σηματοδοτώντας εμφατικά την ακροδεξιά στροφή της Ευρώπης. Στον αντίποδα τα κόμματα αριστερότερα του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος παρουσιάζονται αποδυναμωμένα, με τους Πράσινους να κινδυνεύουν με σημαντικές απώλειες και την Αριστερά να εμφανίζεται καθηλωμένη σε χαμηλά ποσοστά. Μια πιθανή συμμαχία των Συντηρητικών και Μεταρρυθμιστών (ECR) με τους ακραίους του ID είναι πιθανό να τους καταστήσει δεύτερη δύναμη στο Ευρωκοινοβούλιο εκτοπίζοντας τους Σοσιαλιστές και ανατρέποντας τους συσχετισμούς στα ευρωπαϊκά όργανα.

Στην Ελλάδα η συγκυρία με την ψήφιση του νομοσχεδίου για τον πολιτικό γάμο των ομόφυλων ζευγαριών φαίνεται να πριμοδοτεί σε κάποιο βαθμό δημοσκοπικά την Ελληνική Λύση του κ. Βελόπουλου, το κόμμα του οποίου εντάσσεται στην ευρωσκεπτικιστική πτέρυγα του Ευρωκοινοβουλίου αλλά δεν μπορεί να θεωρηθεί μαζικός υποδοχέας της ακροδεξιάς ψήφου. Οι υπερσυντηρητικοί της Νίκης και οι επίγονοι της ΧΑ «Σπαρτιάτες» δύσκολα μπορούν να αποκτήσουν πρωταγωνιστικό ρόλο αφού απουσιάζει εμφατικά ένα συνολικό πολιτικό πλαίσιο, ενώ ακόμα πιο δύσκολη φαντάζει μια μελλοντική σύγκλιση μεταξύ των συγκεκριμένων δυνάμεων που περισσότερο φαίνεται να λειτουργούν ως οχήματα των προσωπικών φιλοδοξιών των ηγεσιών τους και λιγότερο ως πιθανοί εκφραστές της ευρωσκεπτικιστικής τάσης. Η ελληνική κυβέρνηση φαίνεται να προβληματίζεται περισσότερο για τα ζητήματα της ακρίβειας και των πιέσεων που ασκούνται στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.

Η ερμηνεία για την άνοδο των ακροδεξιών κομμάτων στην Ευρώπη εδράζεται για πολλούς μελετητές στη φτωχοποίηση μεγάλων κοινωνικών στρωμάτων και στη θεωρία της παγκοσμιοποίησης που έχει αποκλείσει σημαντικά τμήματα του ευρωπαϊκού πληθυσμού από την πρόσβαση σε οικονομικούς και πολιτισμικούς πόρους. Η οικονομική αυτή θεώρηση είναι ωστόσο μάλλον μονοσήμαντη αφού δεν μπορεί να προσφέρει μια καθολική και πανευρωπαϊκή ερμηνεία του φαινομένου. Τα κόμματα της ευρωπαϊκής Ακροδεξιάς έχουν σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ τους, ενώ απουσιάζει το συνεκτικό θεωρητικό υπόβαθρο. Μοναδικό σημείο σύγκλισης είναι η ακραία αντιμεταναστευτική ρητορική, η οποία όμως επίσης έχει διαφορετική αφετηρία και διαβάθμιση από χώρα σε χώρα.

Η προάσπιση του εθνικού συμφέροντος ως κεντρικής επιδίωξης για τα ευρωπαϊκά ακροδεξιά και υπερσυντηρητικά κόμματα δημιουργεί αυτομάτως ένα έλλειμμα κοινής πολιτικής στόχευσης, με τις εθνικές ιδιαιτερότητες να είναι αυτές που καθορίζουν τη φυσιογνωμία του κάθε κόμματος.

Επομένως, είναι πολύ διαφορετικές οι πολιτικές και κοινωνικές επιδιώξεις ανάμεσα στα ακροδεξιά κόμματα της Πολωνίας, της Γερμανίας, της Γαλλίας, των σκανδιναβικών χωρών και του ευρωπαϊκού Νότου.

Αυτό που είναι κοινός τόπος σχεδόν σε όλα τα κράτη – μέλη σχετίζεται με την εκλογική συμπεριφορά των πολιτών που έχουν την τάση σε δευτερεύουσας σημασίας εκλογικές αναμετρήσεις όπως οι ευρωεκλογές να επιλέγουν τέτοιου τύπου κόμματα, θέλοντας να εκφράσουν την αποδοκιμασία τους προς τα κόμματα εξουσίας, χωρίς όμως να διακινδυνεύουν την άνοδο ακροδεξιών σχηματισμών στην κυβέρνηση.

Η συγκεκριμένη συμπεριφορά του εκλογικού σώματος σε συνδυασμό με την αδυναμία των κεντροαριστερών και αριστερών κομμάτων να αποτελέσουν μια εναλλακτική πολιτική πρόταση για τα ασθενέστερα στρώματα δημιουργούν τις συνθήκες για την άνοδο της Ακροδεξιάς και απειλούν το ευρωπαϊκό οικοδόμημα.

Ο Αντώνης Παπαργύρης είναι διευθυντής Ερευνών στην GPO