«Στον Βάγκνερ πάντα μια γυναίκα σώζει την κατάσταση»

Οτανκ τον περασμένο Μάιο ο Γιώργος Κουμεντάκης, καλλιτεχνικός διευθυντής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, ανακοίνωνε τον προγραμματισμό της επόμενης – τότε – σεζόν, είχε βάλει ως στόχο τη δοκιμασία του οργανισμού σε νέες καλλιτεχνικές προκλήσεις. Η πιο μεγάλη εξ αυτών, πλέον, βρίσκεται μπροστά του και ακούει στο όνομα «Βαλκυρία». Το αριστούργημα του Ρίχαρντ Βάγκνερ από τις 10 Μαρτίου ανεβαίνει για πρώτη φορά στην 85χρονη ιστορία της Λυρικής, σε σκηνοθεσία Τζον Φούλτζεϊμς και μουσική διεύθυνση Φιλίπ Ογκέν. Η παρουσίαση του επικού σε περιεχόμενο αλλά και διάρκεια έργου, σε συμπαραγωγή με τη Βασιλική Οπερα της Δανίας, πιστοποιεί με τον πλέον εμφατικό τρόπο τη σημαντική αναβάθμιση των παραγωγών του πρώτου λυρικού θεάτρου της χώρας που χτίζεται τα τελευταία χρόνια, στη νέα του εποχή.

«Η Βαλκυρία» αποτελεί το πρώτο έργο του Ρίχαρντ Βάγκνερ που ζωντανεύει στη σκηνή των νέων εγκαταστάσεων του οργανισμού στο Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος και σημαίνει την ενεργοποίηση του συνόλου των καλλιτεχνικών δυνάμεών του, στο πιο απαιτητικό μέχρι σήμερα εγχείρημά του. Γράφτηκε ως το δεύτερο μέρος της τετραλογίας «Το δαχτυλίδι του Νίμπελουνγκ» και σίγουρα το πιο δημοφιλές της, γι’ αυτό κι εδώ θα παρουσιαστεί αυτόνομα. Αντλώντας έμπνευση από τη μυθολογία των χωρών της Βόρειας Ευρώπης, η ιστορία αυτής της όπερας περιστρέφεται γύρω από τη σύγκρουση μεταξύ του Βόταν, βασιλιά των θεών, και του θνητού γιου του, Ζίγκμουντ, ο οποίος έχει άθελά του ερωτευτεί τη δίδυμη αδελφή του, τη Ζίγκλιντε, σύζυγο του κτηνώδους Χούντινγκ. Αυτό προκαλεί την οργή της συζύγου του Βόταν, της Φρίκα (θεάς του γάμου και της πίστης), και τη συμπόνια της κόρης του Βόταν, της πολεμίστριας Βρουγχίλδης. Το σημείο καμπής της όπερας φτάνει όταν η Βρουγχίλδη δεν υπακούει στον πατέρα της, τάσσεται στο πλευρό του Ζίγκμουντ στη μάχη του τελευταίου εναντίον του Χούντινγκ προκαλώντας την τιμωρία της από τον πατέρα της. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο Τζον Φούλτζεϊμς τοποθετεί την όπερα σ’ ένα φανταστικό σύμπαν που εξισορροπεί το μυθικό με το πραγματικό στοιχείο.

ΔΥΟ ΚΟΣΜΟΙ. «Η ιδέα της Βαλκυρίας του Τζον μού φαίνεται πολύ φρέσκια και ενδιαφέρουσα. Εχει διαχωρίσει σε δύο ξεχωριστούς κόσμους: αυτόν των αθανάτων με τους θεούς και τις Βαλκυρίες και τον άλλο, των θνητών, με τον Ζίγκμουντ, τη Ζίγκλιντε και τον Χούντινγκ. Οι θεοί είναι οι μηχανικοί και οι αρχιτέκτονες πίσω από ό,τι συμβαίνει στον κόσμο των θνητών. Σε αυτό το πλαίσιο, υπάρχουν χαρακτηριστικές γραμμές για το κοινό ως προς τον χρωματικό σχεδιασμό για κάθε διάσταση και το γεγονός ότι το κοινό μπορεί να δει τους αθανάτους να εργάζονται παρασκηνιακά στο πλάι, σχεδιάζοντας και παρατηρώντας τον κόσμο των θνητών. Οι σκάλες είναι φυσικά ο δρόμος προς τη Βαλχάλα. Στην τρίτη πράξη όλα διαδραματίζονται στις σκάλες και βλέπει κανείς τη Ζίγκλιντε να ανεβαίνει για να προσπαθήσει να φτάσει στη Βαλχάλα με τη Βρουγχίλδη να κατεβαίνει από την κορυφή. Φυσικά της αρνούνται την είσοδο και πρέπει να επιστρέψει στο θνητό βασίλειο για να γεννήσει το παιδί της. Ο Βόταν τότε καταδικάζει τη Βρουγχίλδη σε μια ενδιάμεση ύπαρξη, ανάμεσα στους κόσμους και περιτριγυρισμένη από φωτιά, για να περιμένει έναν ιππότη που θα τη σώσει – αλλά στην πραγματικότητα δημιουργεί τον ίδιο τον ιππότη που έψαχνε όλα αυτά τα εκατοντάδες χρόνια, αρνούμενος τη θεότητά της και αφαιρώντας την υποστήριξή του» αναφέρει στα «Πρόσωπα» η υψίφωνος Κάθριν Φόστερ, η οποία ερμηνεύει τον ρόλο της Βρουγχίλδης.

Η βρετανίδα λυρική ερμηνεύτρια συστήθηκε στο ελληνικό κοινό τον περασμένο Σεπτέμβριο στο γκαλά «Η Κάλλας στο Ηρώδειο» της Λυρικής και τώρα επιστρέφει στην Αθήνα για να συμμετάσχει στη φιλόδοξη παραγωγή της «Βαλκυρίας» αφού έχει καθιερωθεί παγκοσμίως ως μία από τις καλύτερες Βρουγχίλδες της εποχής μας. «Η Βρουγχίλδη με συνοδεύει εδώ και πολύ καιρό και έχει εξελιχθεί μέσα από πολλές φάσεις, καθώς γνωρίζω την ίδια και το “Δαχτυλίδι” με όλο και περισσότερες λεπτομέρειες κάθε φορά που την τραγουδάω. Μου αρέσει να εξετάζω προσεκτικά το κόνσεπτ που υπάρχει και με ποιον τραγουδάω, καθώς και τα δύο θα επηρεάσουν το ποια θα είναι σε κάθε παραγωγή. Φυσικά υπάρχουν πτυχές της που θα παραμείνουν ίδιες, αλλά το ενδιαφέρον και το χρώμα βρίσκεται στις λεπτομέρειες, στο πώς ακούει τι λέει ο Βόταν, πώς αντιλαμβάνεται τη σύγχυσή του, την ανησυχία του. Πώς βλέπει τη Φρίκα και τις αδελφές της και γενικά τι πραγματικά σκέφτεται για τον Ζίγκμουντ και τη Ζίγκλιντε» δηλώνει η δραματική υψίφωνος. «Λατρεύω τη Βρουγχίλδη. Είναι γενναία, συμπονετική, εξελίσσεται ως άτομο και βλέπει πέρα από τον εαυτό της» συμπληρώνει.

ΜΑΚΡΑ ΙΣΤΟΡΙΑ. Η Κάθριν Φόστερ στην καριέρα της έχει διακριθεί όσο ελάχιστες ερμηνεύτριες διεθνώς στο βαγκνερικό ρεπερτόριο. Μάλιστα, θεωρείται μία από τις σημαντικότερες πρωταγωνίστριες του Φεστιβάλ Βάγκνερ στο Μπάιροϊτ την τελευταία δεκαετία. «Εχω μακρά ιστορία με τον Βάγκνερ και είχα προσληφθεί στη Βαϊμάρη ειδικά για να τραγουδήσω την Ελισάβετ στο “Τανχόιζερ” για το τελευταίο έργο του Τζορτζ Αλεξάντερ Αλμπρεχτς ως μουσικού διευθυντή, εκεί πριν από τη συνταξιοδότησή του, το 2002. Νομίζω ότι αυτό που με ελκύει περισσότερο στο Βάγκνερ είναι η τεράστια και πολύπλοκη φύση αυτών που έγραψε. Οχι μόνο στη μουσική αλλά και στο κείμενο, δεν θα σταματήσω ποτέ να μαθαίνω, δεν θα σταματήσω ποτέ να βρίσκω νέες οπτικές και πτυχές των χαρακτήρων που τραγουδάω και το πώς ο ίδιος ο Βάγκνερ προφανώς κατανοούσε την ανθρώπινη φύση με τόση λεπτομέρεια – υπάρχει σε κάθε χαρακτήρα που έγραψε, και είναι συναρπαστικό το πώς το πρόσωπο που σώζει την κατάσταση είναι πάντα γυναίκα» τονίζει η σοπράνο, η οποία πρωταγωνιστεί δίπλα στους κορυφαίους βαγκνερικούς τραγουδιστές διεθνούς φήμης Στέφαν Φίνκε, Πέτρο Μαγουλά, Αλισον Οουκς και Τόμι Χακάλα.

Η «Βαλκυρία» περιλαμβάνει συναρπαστική μουσική εξαιρετικής ποιότητας και σαγήνης ενώ ταυτόχρονα είναι δραματουργική αρκετά συμπυκνωμένη, οδηγώντας τους πρωταγωνιστές της σε μαραθώνιες απαιτητικές ερμηνείες και το κοινό σε μια πολύωρη αφοσίωση στο έργο (άνω των πέντε ωρών στην περίπτωση της Λυρικής). «Αξίζει τον κόπο αυτό το ταξίδι που κάνει κανείς, ειδικά με το “Δαχτυλίδι”. Δεν υπάρχει τίποτα που να μπορεί να το περιγράψει. Το να είσαι παρών με το κοινό μαζί, καθώς περνούν τα σκαμπανεβάσματα αυτής της απίστευτης, υπέροχης μουσικής, το να τους νιώθεις μαζί σου στο τέλος του “Götterdämmerung”, είναι μια καταπληκτική εμπειρία για όλους τους εμπλεκομένους. Η μουσική φέρνει τους ανθρώπους κοντά και γι’ αυτό είμαι πάντα ευγνώμων που μου δόθηκε η φωνή και η ικανότητα να στέκομαι στη σκηνή και να το μοιράζομαι αυτό με τόσους πολλούς» καταλήγει η Κάθριν Φόστερ.