Δίλημμα ασφαλείας

Αναδιφώντας στην ιστορική διαχρονία των ελληνοτουρκικών σχέσεων, δύναται να καταγραφεί η εναργής τουρκική απειλή στη συντεταγμένη και μεθοδικά εφαρμοσμένη στρατηγική της Αγκυρας για επαναοριοθέτηση-επαναδιαπραγμάτευση του εδαφικού καθεστώτος στο Αιγαίο και στην Κύπρο. Ως εκ τούτου η επιστροφή στην εφαρμογή στρατηγικής εξαναγκαστικής διπλωματίας από την Τουρκία, με τις αλλεπάλληλες NAVTEX (τέλεξ πλοήγησης) και NOTAM (ειδοποίηση προς αεροναυτιλομένους), με αντικειμενικό στόχο να αναστείλει ή να περιορίσει την άσκηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων και δικαιοδοσιών, δεν πρέπει να μας ξενίζει, ούτε να μας προβληματίζει. Τουναντίον, καθίσταται πρόδηλη η αναγκαιότητά της να διεκδικήσει ζωτικό χώρο στο Αιγαίο ενδύοντας τις αναθεωρητικές αξιώσεις ισχύος της με το πέπλο του διλήμματος ασφαλείας που φαντασιακά βιώνει.

Το δίλημμα ασφαλείας για την Τουρκία είναι διττό: ο φόβος της εγκατάλειψης και ο φόβος της απώλειας εδάφους. Απότοκος των παρεπόμενων της Συνθήκης των Σεβρών, με την κατάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και των διαμοιρασμών των εδαφών της σε ζώνες επιρροής μεταξύ των δυνάμεων της Αντάντ (Βρετανία, Γαλλία, Ιταλία) σε συνδυασμό με την ικανοποίηση των ελληνικών εδαφικών αξιώσεων στη Σμύρνη, επιτρέποντας στην Τουρκία τη διατήρηση ενός μικρού και έρημου τμήματος της κεντρικής καθ’ ημάς Ανατολής.

Στο περιβάλλον αυτό, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις ιεραρχούνται στην κορυφή της ατζέντας ασφαλειοποίησης της Αγκυρας. Οπως χαρακτηριστικά προσημειώνει σε άρθρο του για το δόγμα των δυόμισι πολέμων, ο πρώην τούρκος υφυπουργός Εξωτερικών Σουκρού Ελεκντάγ, «οι δύο χώρες, δηλαδή η Ελλάδα και η Συρία, που έχουν αξιώσεις στα ζωτικά συμφέροντα της Τουρκίας, συνιστούν άμεση απειλή για την Τουρκία».

Οι αξιώσεις της Ελλάδας για την επέκταση των χωρικών της υδάτων στο Αιγαίο, η παρελθούσα οικονομική και συμβολική υποστήριξη στο Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν (PKK), τα δυνητικά εξοπλιστικά προγράμματα για την αλλαγή της ναυτικής και αεροπορικής ισορροπίας δυνάμεων στο Αιγαίο και η θεσμοποίηση των ελληνοτουρκικών εντός της ΕΕ έχουν δημιουργήσει «σοβαρές απειλές» και «προκλήσεις» για την ασφάλεια και την επιβίωση της Τουρκίας.

Συνακόλουθα το τουρκικό casus belli, η «Γαλάζια Πατρίδα», το τουρκολιβυκό μνημόνιο, τα μειονοτικά θέματα, οι γκρίζες ζώνες, η απαίτηση περί αποστρατιωτικοποίησης των νησιών εδράζονται στην αναγκαία μυθοπλασία για την προάσπιση του τουρκικού συμφέροντος επιβίωσης, αποτρέποντας τις οποίες πολιτικοδιπλωματικές και στρατιωτικές ενέργειες της Ελλάδας που θα περιόριζαν τη δική της θαλάσσια πρόσβαση στο Αιγαίο.

Υπό αυτό το πρίσμα καθίσταται ηλίου φαεινότερον ότι οι προτροπές του έλληνα υπουργού Αμυνας Ν. Δένδια προς τον τούρκο ομόλογό του Γιασάρ Γκιουλέρ για την «ανάγκη διατήρησης κλίματος ύφεσης και αποφυγής οποιωνδήποτε ενεργειών που μπορούν να το διαταράξουν» δεν βρίσκουν ευήκοα ώτα, στον βαθμό που δεν οικοδομούνται σε μια αξιόπιστη στρατηγική αποτροπής. Πείθοντας την Τουρκία ότι οποιοδήποτε ενέργεια που θα πλήξει τα ελληνικά ζωτικά συμφέροντα θα της επιφέρει ένα μη αποδεκτό, οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό κόστος. Αυτό γιατί η αυτοσυντήρηση-επιβίωση του εκάστοτε κράτους είναι μια δυναμική, πολιτικοστρατηγική διαδικασία για την παραγωγή ασφάλειας, με αντικειμενικό πολιτικό στόχο την ανάσχεση των εξωτερικών απειλών και τη διασφάλιση της σχετικής θέσης-ρόλου του.

Ο Διονύσης Τσιριγώτης είναι επίκουρος καθηγητής, Πανεπιστημίου Πειραιώς