Μας αφορά η προέλαση Τραμπ;

Είναι θλιβερή η επαναλαμβανόμενη προφητεία περί βέβαιης επικράτησης του Τραμπ. Ξεκίνησε την προεκλογική εκστρατεία με δύο νίκες και αν επικρατήσει και στην αποκαλούμενη «Σούπερ Τρίτη» στις 5 Μαρτίου, όταν θα διεξαχθούν προκριματικές σε 12 Πολιτείες, το χρίσμα των Ρεπουμπλικανών θα είναι δεδομένο.

Η πολύ αδύναμη υποψηφιότητα Μπάιντεν καθιστά την επιβεβαίωση της προφητείας δυστυχώς πιο πιθανή. Στο δημοκρατικό στρατόπεδο μόνο μια υποψηφιότητα-έκπληξη θα μπορούσε να αλλάξει τα δεδομένα. Αλλά ακόμη και αν αυτό συμβεί, η μάχη θα είναι λυσσαλέα και το αποτέλεσμα θα αμφισβητηθεί από τον Τραμπ και τους οπαδούς του με ακόμη πιο βίαιο τρόπο από εκείνον της κατάληψης του Καπιτωλίου.

Ολοι οι σημαντικοί αναλυτές συμφωνούν ότι η δημοκρατία στην Αμερική, για να θυμηθούμε τον Tocqueville, έχει αγγίξει ένα οριακό σημείο. Ποτέ στο παρελθόν δεν υπήρχε ένα τόσο μεγάλο τμήμα πολιτών, σχεδόν 50%, που θα προτιμούσε έναν ισχυρό ηγέτη από τη διατήρηση της θεσμικής ισορροπίας που προβλέφθηκε από τους πατέρες των ΗΠΑ στο Σύνταγμα, το περίφημο «checks and balances» που διασφαλίζει τον έλεγχο της εκτελεστικής από τη νομοθετική και δικαστική εξουσία. Αυτή η «νομιμοποιητική βάση» δίνει στον Τραμπ το δικαίωμα να μιλά για κατάργηση οποιουδήποτε ελέγχου του προέδρου και καθιέρωση νομοθετικά της ατιμωρησίας του. Αν ο Τραμπ λοιπόν επικρατήσει και δεν μπορέσει να ελεγχθεί αποτελεσματικά από τις άλλες εξουσίες, η πεμπτουσία της αμερικανικής δημοκρατίας θα αλλοιωθεί με συνέπειες ανυπολόγιστες τόσο στο εσωτερικό όσο και στις εξωτερικές της σχέσεις.

Η διολίσθηση προς τον αυταρχισμό θα έπρεπε να απασχολήσει τις δημοκρατικές δυνάμεις της Ευρώπης, αλλά κάτι τέτοιο σε μαζική τουλάχιστον κλίμακα δεν διαφαίνεται. Αντίθετα, οι δύο μεγαλύτερες χώρες της ΕΕ, Γαλλία και Γερμανία, ο περίφημος δηλαδή γαλλο-γερμανικός άξονας, είναι πιθανόν στις ευρωεκλογές του Ιουνίου να αναδείξουν πρώτα σε ψήφους τα κόμματα της Ακροδεξιάς. Θα πρόκειται για σεισμό στη μεταπολεμική Ευρώπη που θα επιβεβαιώσει την τάση που ήδη έχει κυριαρχήσει σε μικρότερες χώρες, όπως η Ιταλία, η Ουγγαρία, η Ολλανδία.

Η ριζική αλλαγή που έχει επέλθει στην ευρωπαϊκή δημόσια σφαίρα και την οποία τα «συστημικά» κόμματα της Κεντροδεξιάς και της Κεντροαριστεράς αδυνατούν να αντιμετωπίσουν είναι ότι ο πολιτικός λόγος κυριαρχείται από ιδεολογήματα της Ακροδεξιάς. Τι φαίνεται να απασχολεί περισσότερο την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη; Η μετανάστευση, το Ισλάμ, η προστασία των συνόρων, η διαφύλαξη της εθνικής ταυτότητας. Αν αυτός είναι ο κυρίαρχος λόγος, θα βρει και την πολιτική του έκφραση. Και δυστυχώς οι δυνάμεις που τον εκφέρουν παίζουν χωρίς αντίπαλο.

Ο αντίλογος αναπτύσσεται γύρω από θεματικές που δεν απασχολούν καλώς ή κακώς την κοινωνική πλειοψηφία, δικαιώματα μειονοτήτων και περιβάλλον. Ούτε η Αριστερά ούτε η Κεντροαριστερά απαντούν ικανοποιητικά στις ανησυχίες των στρωμάτων που θα έπρεπε να εκφράζουν για τις αλλαγές στον τρόπο εργασίας, την παγκοσμιοποίηση, την υποβάθμιση των συνθηκών της ζωής τους, το δίχτυ προστασίας για την υγεία τους, το επίπεδο εκπαίδευσης των παιδιών τους.

Ολες οι έρευνες της αμερικανικής κοινής γνώμης τα τελευταία χρόνια αποδεικνύουν ότι η στήριξη Τραμπ είναι αποτέλεσμα της οργής των μεσαίων στρωμάτων που βλέπουν το επίπεδο της ζωής τους να υποβαθμίζεται χωρίς προοπτική αναστροφής. Γιατί δεν θα συμβεί το ίδιο και στην Ευρώπη;

Η Ινώ Αφεντούλη είναι εκτελεστική διευθύντρια του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων