Μεγάλες αφηγήσεις, προσωπικές ιστορίες

Γιώργος Μαστροδήμος

«Φύγετε γιατί έρχονται….»

«Ικνι ψε βίνιν»

Βιβλιόραμα, 2023, σ. 282

Τον Αύγουστο του 1943 οι Ναζί, με πρόσχημα τον τραυματισμό ή τον θάνατο, δεν είναι σίγουρο ποιο από τα δυο συνέβη, ενός μοτοσικλετιστή τους, στην ουσία όμως για εκφοβισμό, εκτέλεσαν έντεκα κατοίκους και πυρπόλησαν τρία χωριά της Βοιωτίας – της Δομβραίνας, της Θίσβης και των Χωστίων – και δυο μοναστήρια της περιοχής Το βιβλίο αυτό είναι ένα συλλογικό Χρονικό αυτών των γεγονότων. Ο τόμος στηρίζεται σε αρχεία, μαρτυρίες ανθρώπων, φωτογραφίες και κείμενα για το σπαρακτικό γεγονός, όπως συνελέγησαν από τον ακούραστο επιμελητή, συντονιστή και οικονομολόγο συγγραφέα. Ιδίως οι μαρτυρίες αποκαλύπτουν τη φύση και τον χαρακτήρα μια απάνθρωπης ιδεολογίας της βίας όπως ο ναζισμός, αλλά και την αστείρευτη αγάπη για την ελευθερία των θυμάτων. «Ικνι ψε βίνιν» είναι η κραυγή που προειδοποιούσε στα αρβανίτικα τους κατοίκους να φύγουν για να γλιτώσουν από τους Γερμανούς.

Timothy Garton Ash

Πατρίδες

Μτφ. Δημήτρης Δουλγερίδης
Εκδόσεις Ψυχογιός, 2023, σ. 432

O γνωστός βρετανός καθηγητής και διευθυντής του Κέντρου Ευρωπαϊκών Σπουδών συμπληρώνει ένα παζλ τα κομμάτια του οποίου από τη μια αποτελούνται από τις αναμνήσεις απλών ανθρώπων από τη χιτλερική και μεταχιτλερική Γερμανία, από τη μεταπολεμική Ευρώπη, από τη χουντική Ελλάδα έως τις κρίσεις προσωπικοτήτων όπως ο Χέλμουτ Κολ, η Μάργκαρετ Θάτσερ, ο Τόνι Μπλερ, ο Λεχ Βαλέσα, ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β’, με σκοπό να μας ταξιδέψει στα μείζονα ιστορικά γεγονότα της μεταπολεμικής εποχής, όπως ήταν η Ανοιξη της Πράγας, η εξέγερση της «Αλληλεγγύης» στην Πολωνία μέχρι την πτώση του Τείχους του Βερολίνου. Χωρίς να παραμελεί να καταγράψει και τις αντιλήψεις των διαφορετικών γενιών, από τους baby boomers στους millennials. Πολλαπλά χρήσιμο και συναρπαστικό αφήγημα. Σαν μυθιστόρημα.

Johann Chapoutot

Η μεγάλη αφήγηση

Εισαγωγή στην ιστορία
του καιρού μας

Μτφ. Γιώργος Καράμπελας, Πόλις, 2023, σ. 424

Ο γνωστός πλέον και στο ελληνικό κοινό καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης αναζητεί νόημα στις κοινωνικές εξελίξεις της εποχής. Νόημα που σήμερα δεν αποτελεί το αντικείμενο της φιλοσοφικής σκέψης, όπως θα ήταν και το λογικό, αλλά των ψυχοθεραπευτών και των επικοινωνιολόγων-κόουτς. Το νόημα που αυτός αναζητεί είναι μια νέα μεγάλη αφήγηση που θα ανανοηματοδοτεί τις ανθρώπινες ενέργειες για έναν δικαιότερο και σοφότερο κόσμο. Ο συγγραφέας περνά από το κόσκινο και απορρίπτει τα περιττά, για σήμερα, στοιχεία όλων των «μεγάλων αφηγήσεων» που έμειναν ορφανές. Οχι όμως για να αρνηθεί κάθε αφήγηση, αλλά για να διεκδικήσει, με τις δικές του πλούσιες γνώσεις και απαράμιλλη πένα, μια νέα «μεγάλη αφήγηση».

Alexis De Tocqueville

Δυο εβδομάδες
στο τελευταίο σύνορο

Μτφ. Εφη Κορομηλά

Επίμετρο: Δημήτρης Π. Σωτηρόπουλος

Στερέωμα, 2023, σ. 120

Ο μεγάλος φιλόσοφος και αναλυτής της Αμερικανικής Δημοκρατίας ήταν το 1831 είκοσι έξι χρονών, όταν για οκτώ μήνες (Μάιος 1831- Φεβρουάριος 132) ταξίδεψε με τον φίλο του και συνοδοιπόρο στις ιδέες Γκιστάβ ντε Μπιμόν στον Νέο Κόσμο με ατμόπλοιο στις λίμνες, με βάρκες στα ποτάμια και με άλογα στα δάση της Βόρειας Αμερικής, με σκοπό να γνωρίζουν το πώς οι άνθρωποι αντιμετώπιζαν τα πράγματα σε αυτά τα αχανή εδάφη και την παρθένα φύση, παρακολουθώντας τόσο τη ζωή των ηττημένων και απογοητευμένων Ινδιάνων όσο και τη ζωή και τις ιδέες των αποίκων. Αυτός ο ευρισκόμενος σε κίνηση πολιτισμός ήταν το πρελούδιο της Αμερικανικής Δημοκρατίας.

Peter Englud

Εφιαλτικές νύχτες – Νοέμβριος 1942

Μτφ. Γρηγόρης Κονδύλης
Μεταίχμιο, 2023, σ. 725

Ο συγγραφέας αυτής της μυθιστορηματικής βιογραφίας μάς αφηγείται τη ζωή 39, τόσο διαφορετικών μεταξύ τους, ανθρώπων (Σοβιετικοί, ναζί, αντιφρονούντες στον Στάλιν και στον Χίτλερ, απλοί πολίτες, δημοσιογράφοι, στρατιωτικοί, φοιτητές και πολλοί άλλοι). Εστιάζει μόνο σε έναν μήνα. Στον Νοέμβριο του 1942. Ο μήνας που άλλαξε τη ροή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, καθώς φάνηκε η πλάστιγγα να γέρνει υπέρ του αντιναζιστικού άξονα.

Παναγιώτης Κ. Ιωακειμίδης

Ελλάδα: Ορίζοντας 2030

Οι προκλήσεις Τουρκίας και Ευρώπης. Πενήντα χρόνια ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης

Παπαζήση, 2023, σ. 258

Ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και παρεμβατικός διανοούμενος συλλέγει γραπτά κείμενά του της τελευταίας τριετίας 2020-2023 που αφορούν τις περίπλοκες σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας, όπως αυτές αποτυπώνονται υπό το πρίσμα της διαδρομής της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ενωση και των διεκδικήσεων της Τουρκίας από την ΕΕ. Απαντά σε ερωτήματα που αφορούν τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των τριών αυτών παραγόντων (Ελλάδα, Τουρκία, Ευρωπαϊκή Ενωση) για θέματα ταυτότητας και ασφάλειας. Αλλά το μείζον είναι πως κι εδώ καταθέτει τις πάγιες θέσεις του για συνεννόηση και όχι ένταση μεταξύ των δυο κρατών. Συνεννόηση που κατά τον συγγραφέα δεν μπορεί να προκύψει αν στην Ελλάδα εξακολουθούμε να διαβάζουμε λανθασμένα τη γείτονα χώρα κι αν αυτή με τη σειρά της συνεχίσει να βουλιάζει στη λογική του αναθεωρητισμού. Πολύ χρήσιμο βιβλίο στην κατεύθυνση του αντιεθνικιστικού πνεύματος ένθεν κακείθεν.

Απόστολος Ι. Παπατόλιας

Τεχνοκρατία & Δημοκρατία
στη Σύγχρονη Διακυβέρνηση

Πρόλογος: Χαρίδημος Κ. Τσούκας
Παπαζήση, 2023, σ.566

Ο διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου εξετάζει τους τρόπους συνάρθρωσης της τεχνοκρατικής σκέψης με τα προβλήματα και τις αγωνίες της διακυβέρνησης στις σύγχρονες Δημοκρατίες. Μετά από 30 χρόνια εφαρμογής του εκτιμά τις επιτυχίες και τα όρια του New Public Management. Αυτή του την αποτίμηση την προσγειώνει με επιδέξιο τρόπο επάνω στα προβλήματα της ελληνικής Δημόσιας Διοίκησης. Ο συγγραφέας συνδυάζει την τεχνοκρατική επάρκεια με την πολιτική ευαισθησία για τους κινδύνους που απειλούν τις Δημοκρατίες σήμερα. Αυτός αγωνιά για αυτούς τους κινδύνους, όσο η «διακυβέρνηση» εξομοιώνεται με μια κυβερνητική «τεχνολογία», που κατέχουν μόνον οι ειδικοί του «κυβερνάν».

Μαρία Σαμπατακάκη

Ασπρό: Οι αγελαδοτρόφοι
του Ασπρόπυργου

Αριστερά και Σχέδιο Μάρσαλ

Κέδρος, 2023, σ. 77

Η ιστορικός και ερευνήτρια παρακολουθεί την ίδρυση της συνεταιριστικής αγελαδοτροφίας και παραγωγής γάλακτος Ασπρό στον Ασπρόπυργο (εξ ου και το Ασπρό) από αγελαδοτρόφους, οι οποίοι είναι Αρβανίτες και κομμουνιστές. Αυτοί μη έχοντας τη δυνατότητα διορισμού στο Δημόσιο, κατέφυγαν στη βοήθεια του αμερικανού εχθρού. Το 1947 δεν είχαν από πού αλλού να χρηματοδοτήσουν την εταιρεία τους, παρά μόνο από το να προσφύγουν στη βοήθεια του Σχεδίου Μάρσαλ. Στην υλοποίηση του σχεδίου τους για την ανάπτυξη μια τοπικής αγελαδοτροφίας αναμειγνύονται πολλοί πολιτικοί, άλλοι θετικά και άλλοι αρνητικά. Μέσα σε λίγες σελίδες η συγγραφέας αποδίδει την εικόνα της κατάστασης μιας χώρας που μεταβαίνει από τη μετεμφυλιακή περίοδο στη δικτατορία.

Aurélie Jean

Από την άλλη πλευρά της μηχανής

Ενα ταξίδι στη χώρα των αλγορίθμων

Μτφ. Γιώργος Μπολιεράκης
Στερέωμα, 2023, σ. 220

Η συγγραφέας, ερευνήτρια στον χώρο των νέων τεχνολογιών και επιχειρηματίας και δραστήρια στον τομέα της ισότητας των γυναικών, μας παραδίδει μια πληρέστερη εικόνα αυτού του κόσμου που σκοπός του είναι η επίλυση ενός προβλήματος μέσα από τη διασύνδεση του εικονικού με τον πραγματικό κόσμο. Σε αυτόν τον δρόμο σίγουρα υπάρχουν και οι λεγόμενοι γκουρού των αλγορίθμων, οι οποίοι διαστρέφουν τόσο τη σημασία τους όσο και τον αρχικό ρόλο τους. Η συγγραφέας με παραστατικότητα αναφέρεται σε πράγματα που στους αδαείς φέρνουν τρόμο και προκατάληψη. Ετσι βοηθά στην υπέρβαση των προκαταλήψεων.

Λεωνίδας Τσιλιπάκος

Η δυνατότητα επιστημονικής κατανόησης της κοινωνίας

Εκδόσεις Οκτώ, 2023, σ. 134

Ο συγγραφέας, επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ, επιδιώκει να καταδείξει την αλληλοεπικαλυπτόμενη σχέση μεταξύ της φιλοσοφίας και της μελέτης της κοινωνίας και της ζωής σε αυτήν. Για να το επιτύχει αυτό προσφεύγει στα πορίσματα και τις έρευνες του Peter Winch για τις δυνατότητες ύπαρξης μιας επιστήμης που πραγματικά να αποκωδικοποιεί τις κοινωνικές εξελίξεις. Στην ουσία όμως ο Γουίντς, όπως τον συνοψίζει ο συγγραφέας, τονίζει τη σημασία της φιλοσοφίας, όχι ως βοηθού, αλλά ως εταίρου στην ανάπτυξη της επιστήμης της κοινωνιολογίας. Ο στόχος αυτής της επιστήμης δεν είναι η ανακάλυψη νομοτελειών που διέπουν τις κοινωνίες, αλλά η μελέτη των κανόνων που διέπουν τις συλλογικές ανθρώπινες συμπεριφορές.

Εθνικές επέτειοι

Μορφές διαχείρισης
της μνήμης και της ιστορίας

Επιμέλεια: Χάρης Αθανασιάδης – Πολυμέρης Βόγλης, Αλεξάνδρεια, 2023, σ. 271

17 εξαιρετικοί/ες επιστήμονες/ισες «χρησιμοποιούν» τις δυο εθνικές μας επετείους για να διεισδύσουν και να αποκαλύψουν πολλά από τα απόρρητα της εθνικής μνήμης. Απαντούν σε ερωτήματα όπως το πώς συνδέεται η 25η Μαρτίου με τις ελληνοτουρκικές σχέσεις (Ραϋμόνδος Αλβανός), πώς γιορταζόταν η 25η Μαρτίου στα Γιάννενα του Μεσοπολέμου (Λήδα Παπαστεφανάκη), ποιες ήταν οι σχολικές μνημονικές τελετές για την Επανάσταση του 1821 και ποιοι οι επετειακοί λόγοι (Χρήστος Δερμεντζόπουλος – Σταυρούλα Σπύρου), πώς γίνονταν κατά την οθωνική περίοδο οι εορτασμοί της 3ης Σεπτεμβρίου 1843 (Παναγιώτης Κιμουρτζής – Αννα Μανδηλαρά), πώς γιόρταζαν οι Λαμπράκηδες την εθνική επέτειο της 25ης Μαρτίου (Αιμιλία Σαλβάνου), γιατί δεν γιορτάζουμε το τέλος του πολέμου (Λάμπρος Α. Φλιτούρης), ποια ήταν η επίσημη μνήμη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στην Ελλάδα και ο ρόλος της δημόσιας ιστορίας (Μενέλαος Χαραλαμπίδης), πώς γιορτάζονταν οι εθνικές επέτειοι στην περίοδο της οικονομικής κρίσης και ιδίως η 28η Οκτωβρίου 2011 (Τζένη Λιαλιούτη – Ελένα Μαμουλάκη), ποια η συγκρότηση της μνήμης του Ολοκαυτώματος στην Ελλάδα (Οντέτ Βαρών Βασάρ), ποιο το περιεχόμενο και οι αποχρώσεις της εκατονταετηρίδας του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου στη Γαλλία και την Ελλάδα (Ελλη Λεμονίδου), γιατί δεν γιορτάζεται η 24η Ιουλίου 1974 (Πολυμέρης Βόγλης – Ελένη Πασχαλούδη, το Πολυτεχνείο ως πεδίο μάχης (Χάρης Αθανασιάδης) και ο χαρακτήρας και η τελετουργία των τοπικών εορτασμών (Ελένη Κούκη). Εξαιρετικά διαφωτιστικός και πολύπλευρος συλλογικός τόμος.

Μυρσίνη Ζορμπά

Σημειώσεις από την εποχή
των προσδοκιών

Εισαγωγή – Επιμέλεια: Αντώνης Λιάκος
Πόλις, 2023, σ. 312.

Η Μυρσίνη Ζορμπά ήταν πάντα μια μάχιμη διανοούμενη και επιστήμονας, ενίοτε και μάχιμη πολιτικός, αφού διετέλεσε και ευρωβουλευτής. Με την πολιτική όμως ως ενδιαφέρον για το δημόσιο αγαθό ασχολούνταν πάντα και παντού. Και με το βιβλίο. Εδώ η ίδια, μην έχοντας «συμφιλιωθεί» με την επερχόμενη ήττα της από την άγρια αρρώστια, εξιστορεί τη ζωή της, γράφοντας ή μαγνητοφωνώντας αυτά που ήθελε να πει και δεν μπορούσε να τα γράψει. Από τον Εμφύλιο στη χούντα και την αντίσταση κι από εκεί έως την εποχή του εκσυγχρονισμού και ευρωβουλευτής στο ΠΑΣΟΚ του Κώστα Σημίτη. Μετά ήρθε η εποχή της κρίσης και οι νέες της κομματικές επιλογές, αλλά πάντα με την Αριστερά. Αλλά και η «Οδύσσειά» της στον χώρο των εκδόσεων και το δημιούργημα της, το ΕΚΕΒΙ. Διαβάζοντας αυτό το βιβλίο αλλά και τη συναρπαστική εισαγωγή του συντρόφου της, έως το τέλος της ζωής της, θυμήθηκα τις «Εξομολογήσεις» του Ρουσό.

Jeremy Black

Μικρή ιστορία του Πολέμου

Μτφ. Πέτρος Γεωργίου
Πατάκη, 2023, σ. 407

Είναι δυνατόν μια αφήγηση για τον πόλεμο και τους πολέμους να αφήνει διάχυτη και μια αισθητική απόλαυση; Ναι, αν είναι γραμμένη από τον συγγραφέα αυτού του βιβλίου, έναν από τους πιο φημισμένους ιστορικούς και καθηγητή Ιστορίας. Εδώ αυτός ξεκινά από το πώς και το γιατί ξέσπασαν οι πόλεμοι και στη συνέχεια καταθέτει μια συνοπτική αλλά και πρωτότυπη εικόνα των πολέμων που ξέσπασαν στην Κίνα των Χαν, στην Ασσυρία, στη Μεσοποταμία, στην Τροία, στην αρχαία Ελλάδα και Ρώμη, στις Σταυροφορίες, στην Αυτοκρατορία των Μογγόλων και τον Ταμερλάνο, στους μεσαιωνικούς πολέμους, στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, στους ναπολεόντειους πολέμους, στους δυο Παγκόσμιους Πολέμους, για να συνεχίσει με τους πολέμους κατά της αποικιοκρατίας, του Αφγανιστάν και να φτάσει έως την Ουκρανία. Ο πόλεμος όχι μόνο ως μάχες αλλά και ως μεγάλος μετασχηματισμός.

Lionel Trilling

Ειλικρίνεια και Αυθεντικότητα

Μτφ. Μανόλης Παπουτσάκης
Εκδόσεις Πατάκη, 2023, σ. 302

Ο συγγραφέας ήταν ένας από τους κορυφαίους κριτικούς λογοτεχνικών έργων και καθηγητής Λογοτεχνίας στο Κολούμπια, μέλος μιας ομάδας αριστερών νεοϋορκέζων διανοουμένων που αρθρογραφούσε στο περιοδικό «Partisan Review». Εδώ σε έξι διαλέξεις του που έδωσε στο Χάρβαρντ διερευνά τη σχέση ειλικρίνειας και αυθεντικότητας. Αυτή η σχέση συνιστά ένα επίμονο και αντιφατικό εγχείρημα που αφορά το πώς μπορούμε να είμαστε αληθινοί απέναντι στον εαυτό μας αλλά και το πώς οι ιστορικές μεταβολές αντικατέστησαν την ειλικρίνεια και στη θέση της τοποθέτησαν το νεωτερικό ιδεώδες της αυθεντικότητας. Για να τεκμηριώσει τη θέση του αντλεί παραδείγματα από όλη τη δυτική λογοτεχνία και σκέψη, από τον Σαίξπηρ έως τον Εγελο και τον Σαρτρ, από τον Ροβεσπιέρο έως τον Ρ. Ντ. Λέινγκ. Βιβλίο υψηλής πυκνότητας ιδεών και γραφής.

Αννα Καραμάνου

100 χρόνια Τουρκία 1923-2023 -Εθνικισμός, φεμινισμός, ευρωπαϊσμός και πολιτικό ισλάμ –

Εκδόσεις Αρμός, 2023, σ. 288

Αλλο ένα σπουδαίο βιβλίο από τη συγγραφέα, φεμινίστρια, πρώην ευρωβουλευτή, όπως και το βραβευμένο προηγούμενό της. Με αφορμή την επέτειο των 100 χρόνων ίδρυσης της Τουρκικής Δημοκρατίας (29 Οκτωβρίου 1923) η συγγραφέας μάς γνωρίζει πράγματα για τη γείτονα χώρα που κάνουν πολύ πιο κατανοητή τη σημερινή δράση της ηγεσίας Ερντογάν, αλλά και μας διευκολύνουν να κατανοήσουμε καλύτερα μια χώρα που μάθαμε μόνο να τη βλέπουμε ως απειλή, όχι όμως και ως αυτή που είναι πραγματικά. Το βιβλίο εξετάζει τη γένεση και την παρακμή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, τη ζωή και την εξουσία στα χαρέμια των σουλτάνων, τις σχέσεις και τους πολέμους της Αυτοκρατορίας με την Ευρώπη και τη Ρωσία, αλλά και τις διαδικασίες εκσυγχρονισμού της. Η πρωτοτυπία του όμως έγκειται και στη μελέτη των αγώνων για χειραφέτηση των γυναικών στη μακρά ιστορία της χώρας.

Μπενχαμίν Λαμπατούτ

Maniac

Μτφ. Αγγελική Βασιλάκου
Δώμα, 2023, σ. 404

Αυτό το έργο του χιλιανού συγγραφέα είναι μυθοπλασία που στηρίζεται σε πραγματικά γεγονότα, ουσιαστικά όμως είναι μια πραγματεία για τα δύσκολα όρια νου και τρέλας. Ξεκινά το 1933 με την αυτοκτονία του φυσικού και συνεργάτη του Αϊνστάιν, του Εβραίου Πάουλ Ερενφεστ. Πριν αυτός προβεί σε αυτή την ενέργειά του, ίσως και για να προλάβει τα χειρότερα που θα τον περίμεναν στη χιτλερική Γερμανία, αλλά και στην Αυστρία που είχε καταφύγει, σκότωσε το με ειδικές ανάγκες παιδί του. Ο συγγραφέας όμως εστιάζει στην κίνηση ανάμεσα στην τρέλα και τα όρια της λογικής του Ούγγρου Νόιμαν Γιάνος Λάγιος ή επί το αμερικανικότερο Τζον φον Νόιμαν. Αυτός υποσχέθηκε στους Αμερικανούς πως με τους υπολογιστές του θα τους δώσει το κλειδί για την κατασκευή της βόμβας υδρογόνου και το κατόρθωσε με τη βοήθεια του υπολογιστή Maniac. Φίλοι, συνεργάτες αλλά και αντίπαλοί του αφηγούνται τη ζωή του ανθρώπου που του κατέφαγε τα οστά και τον εγκέφαλο ο καρκίνος.

Πολυτεχνείο 1973 –
Το αίμα το αδικαίωτο

ποτέ δεν ησυχάζει

Επιμέλεια – Εισαγωγικά κείμενα:
Ιερώνυμος Λύκαρης

Επίμετρο: Μαριάννα Τζιαντζή:
Οι Αγνωστοι Στρατιώτες του Νοέμβρη

Εκδόσεις Καστανιώτη, 2023, σ. 748

Ο γνωστός συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων εδώ βυθίζεται στην εξέγερση του Πολυτεχνείου, όπως αυτή αναδεικνύεται μέσα από τις καταθέσεις συγγενών των νεκρών, των τραυματιών και των συλληφθέντων στις δίκες που έκανε η χούντα, μετά τα γεγονότα. Οι πηγές πληροφόρησής του για όλα αυτά αντλούνται και από τους φακέλους και τα αστυνομικά έγγραφα, από τις καταστάσεις των νοσοκομείων αλλά και από τον λογοκριμένο Τύπο της εποχής. Αναδεικνύει έτσι μια περίοδο ηρωική και ανθρώπους που δεν σκέφτονταν και δεν σχεδίαζαν να γίνουν ήρωες.

Zeyner Pamuk

Η πολιτική και οι ειδήμονες –

Η επιστήμη στη δημοκρατική κοινωνία

Μτφ. Νεκτάριος Καλαϊτζής
Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2023, σ. 476

Πολλοί θεωρούν πως η επιστήμη απολαμβάνει πάντα την οικονομική υποστήριξη από κράτη, θεσμούς, μεγάλες εταιρείες, επιχειρήσεις και ανεξάρτητους χρηματοδότες. Η συγγραφέας αυτού του βιβλίου και επίκουρη καθηγήτρια Πολιτικής Θεωρίας μάς πληροφορεί πως αυτό δεν ευσταθεί πάντα. Υπάρχει και η άλλη πλευρά του νομίσματος. Μπορούν να «τιμωρηθούν» επιστήμονες για λανθασμένες προβλέψεις τους; Και από την άλλη, η ίδια αναρωτιέται αν μπορεί σήμερα μέσα στην πολυσυνθετότητα των προβλημάτων να υπάρξουν λύσεις χωρίς τη συμμετοχή των ειδημόνων στη λήψη των πολιτικών αποφάσεων. Υπ’ αυτή την έννοια τι αναμένεται να κάνουν οι δημοκρατίες τόσο στην πρώτη περίπτωση της «τιμωρίας» των επιστημόνων όσο και στη δεύτερη περίπτωση της προσφυγής σ’ αυτούς;

Μαρί-Ζαν-Αντουάν-Νικολά Καριτά –

Μαρκήσιος ντε Κοντορσέ

Αναφορά και Σχέδιο Διατάγματος επί της Γενικής Οργάνωσης της Δημόσιας Παιδείας

Μετάφραση-Εισαγωγή: Φρέντυ Σταϊνχάουερ

Επιμέλεια-Επίμετρο: Κώστας Μπατσίλας

Νήσος, 2023, σ. 117

Ο συγγραφέας του περίφημου «Ιστορικού Πίνακα των Προόδων του Ανθρωπίνου Πνεύματος» εδώ καταθέτει ενώπιον της Συμβατικής Εθνοσυνέλευσης, δύο χρόνια πριν αυτοκτονήσει(;) το 1794, για να μην εκτελεστεί από την Επανάσταση, στην οποία τόσο πολύ πίστεψε. Αυτός, ένα από τα μεγαλύτερα πνεύματα του Διαφωτισμού και της Γαλλικής Επανάστασης, είχε αφοσιωθεί και στη μέσω της καθολικής εκπαίδευσης μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων. Αυτό είναι και το πνεύμα που ακολουθεί σε αυτή εδώ την Εισήγησή του, όπου αποτυπώνονται και οι γενικές αρχές του για την πρόοδο των κοινωνιών. Η παιδεία αναγνωρίζεται ως καθολικός κανόνας για την ανάπτυξη και εμβάθυνση της Δημοκρατίας, γι’ αυτό και η παιδεία όλων συνιστά άμεση προτεραιότητα των Επαναστατών και της Επανάστασης. Ασύλληπτες εποχές, αξεπέραστα κείμενα.

Σωτήρης Ρούσσος

Επανάσταση και εξέγερση
στη Μέση Ανατολή»

Εκδ. Gutenberg, 2023, σ. 267

Ο συγγραφέας και διεθνολόγος, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Θρησκείας στη Μέση Ανατολή, με αυτό του το βιβλίο αναδεικνύει δύο μεγάλες στιγμές του αραβικού και μουσουλμανικού κόσμου. Μια πολύ καλά μελετημένη ιστορική Επανάσταση, όπως ήταν η Ιρανική του 1979, και μια λιγότερο μελετημένη, όπως η Μεγάλη Αραβική Εξέγερση του 1936. Δύο γεγονότα που διαμόρφωσαν την απαρχή της αραβο-ισραηλινής διαμάχης. Η μελέτη αυτή, αν και υιοθετεί μια μακροσκοπική προσέγγιση, δεν αγνοεί τη σημασία της καθημερινότητας στη γέννηση Επαναστάσεων και Εξεγέρσεων.

Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιοπολιτική

Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, 2023, σ. 88

Ο καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας αναλύει την αρχαιοπολιτική ως ένα σύστημα λατρείας για το κλασικό παρελθόν, το οποίο δεν αφορά αυτό το παρελθόν, αλλά το παρόν και το μέλλον της βιοπολιτικής επίδρασης σε άτομα και ομάδες που ζουν σήμερα. Η αρχαιοπολιτική εμφανίζεται ως αρχαιοφιλία για να κρύβει αδυναμίες του παρόντος, για να ιεραρχεί και να αποκλείει ενοχλητικές για τις εξουσιαστικές αυθεντίες αρνήσεις. Ως δημόσιος λόγος εργαλειοποιεί το διάχυτο στην κοινωνία ενδιαφέρον για την ιστορία, για να επιβάλλει νεότευκτες πολιτικές τεχνολογίες στο σήμερα. Εχει κανείς αντίρρηση πως όλα αυτά αποτυπώνουν, στην κυριολεξία, την ιδεολογία των τεχνικών μιας αλλοτριωτικής εξουσίας; Τότε ας ρωτήσει πώς έγινε το κόμμα «Σπαρτιάτες» και ας διαβάσει με προσοχή αυτό το μικρό αλλά περιεκτικότατο βιβλίο.

Μισός αιώνας εκλογές

Συζητώντας για τις αναμετρήσεις της Μεταπολίτευσης

Επιμέλεια: Πέτρος Ιωαννίδης –
Ηλίας Τσαουσάκης, Πόλις, 2023, σ. 397

Δεκαοκτώ κοινωνιολόγοι, πολιτικοί επιστήμονες, ιστορικοί, αναλυτές και δημοσιογράφοι υπό την επιμέλεια δύο ειδικών της πολιτικής ανάλυσης συνθέτουν το πλήρες μωσαϊκό της Μεταπολίτευσης. Μετά τα προλεγόμενα των δύο επιμελητών, του Σταύρου Ιωαννίδη και του Ηλία Τσαουσάκη, το βιβλίο, αφιερωμένο στη μνήμη του αείμνηστου Ηλία Νικολακόπουλου, ξεκινά με κείμενό του για το δημοψήφισμα του 1974. Συνολικά οι Ρούλα Νέζη και Γιάννης Κωνσταντινίδης γράφουν για τις εκλογές της μετάβασης, ο Παναγιώτης Κουστένης για τις εκλογές της Αλλαγής του 1981, ο Κώστας Πουλάκης για τις εκλογές των μεγάλων ανακατατάξεων του 1995, ο Γιάννης Βούλγαρης για τις τριπλές εκλογές του 1989-1990, ο Δημήτρης Παπαδημητρίου για τις εκλογές του 1993 και τη μεγάλη ανάκαμψη του ΠΑΣΟΚ, ο Γιάννης Μαυρής για τον πρώτο κλυδωνισμό του μεταπολιτευτικού δικομματισμού το 1995, ο Πάνος Σταθόπουλος για το μεγάλο ντέρμπι του 2000, ο Θοδωρής Λιβάνιος για τις εκλογές της μεγάλης συμμετοχής το 2004, η Ευτυχία Τεπέρογλου για τις πρώτες εκλογές της φθοράς του ελληνικού ονείρου το 2007, ο Νίκος Μαραντζίδης για τις εκλογές του 2009 και του τέλους της Μεταπολίτευσης, η Βασιλική Γεωργιάδου για τις δύο κρίσιμες εκλογές του 2012, ο Γεράσιμος Μοσχονάς για τις εκλογές του 2015, εποχή της αναστοίχισης του πολιτικο-κομματικού μας συστήματος, ο Ευτύχης Βαρδουλάκης για τις εκλογές του 2019 και τα μεγάλα διλήμματά τους, οι Πέτρος Ιωαννίδης και Ηλίας Τσαουσάκης για τη μετάβαση από το PASOKification του 2012 στο SYRIZAfication του 2023 και ο Παύλος Τσίμας συνοψίζει για τις 20 εκλογικές αναμετρήσεις αυτών των 49 χρόνων. Πολύτιμο υλικό.

Γιώργος Χατζηβασιλείου

Φιλοσοφία της Τεχνητής Νοημοσύνης

Ενα ταξίδι στο μέλλον

Διόπτρα, 2023, σ. 420

Ο 21ος αιώνας είναι πλέον καταδικασμένος στις «σιδερένιες νομοτέλειες» των τεχνολογιών, όπως ήταν καταδικασμένος ο 19ος και ο 20ός στις ταξικές νομοτέλειες; Φυσικά και όχι. Αλλά κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει πως η Τεχνητή Νοημοσύνη και οι Νέες Τεχνολογίες γενικότερα αλλάζουν σχεδόν τα πάντα γύρω μας. Η ψύχραιμη γραφή σαν αυτή του συγγραφέα αυτού του βιβλίου και διδάκτορα Φιλοσοφίας και Τεχνολογίας μάς προειδοποιεί για τους κινδύνους και τις ευκαιρίες που γεννούν η Τεχνητή Νοημοσύνη και οι Νέες Τεχνολογίες. Ευχάριστη έκπληξη από έναν νέο άνθρωπο.

Πέτρος Μαραζόπουλος

Τα «Βαλκάνια» στη νεοελληνική κουλτούρα: όψεις της διαχείρισης του όρου

Πρόλογος: Δημήτρης Καργιώτης
Επίκεντρο, 2023, σ. 353

Οι πραγματείες για την αντίληψη του δυτικού κόσμου για τα Βαλκάνια δεν απουσιάζουν από τις ελληνικές μεταφράσεις, αλλά μια πραγματεία για το πώς εμείς οι ίδιοι αντιλαμβανόμαστε τα Βαλκάνια ήταν κάτι που έλειπε. Ο επίκουρος καθηγητής Νεοελληνικών Σπουδών προσεγγίζει, με μεγάλη ευαισθησία και πλήρως εξοπλισμένος, την εσωτερική και διεθνή βιβλιογραφία, αλλά κυρίως στη βάση της λογοτεχνικής παραγωγής, την απάντηση στο ερώτημα πόσο κοντά ή μακριά από τη Δύση είναι τα Βαλκάνια.

Ο Συντηρητισμός στην Ελλάδα

Επιμέλεια: Αγγελος Χρυσόγελος, Λεωνίδας Σταματελόπουλος, Ιωάννης Σ. Λάμπρου
Εκδόσεις Παπαδόπουλος, 2023, σ. 197

Η Ελλάδα είναι μια κοινωνία με βαθιές ρίζες στο συντηρητικό πνεύμα, τον συντηρητισμό όμως δεν τον υιοθετεί καθαρά κανείς. Γιατί συμβαίνει αυτό; Σε αυτό το ερώτημα απαντούν οι έξι συγγραφείς. Ο Κώστας Ιορδανίδης παρακολουθεί τα νήματα της συντηρητικής σκέψης από τις απαρχές της έως σήμερα. Ο Λεωνίδας Σταματελόπουλος απαντά στο ερώτημα τι είναι και αν υπάρχει ελληνικός συντηρητισμός, ο Ιωάννης Σ. Λάμπρου δίνει το περίγραμμα των βασικών αρχών της ελληνικής συντηρητικής παράταξης, ο Βαγγέλης Κούμπολης αναδεικνύει τον ελληνικό συντηρητικό κόσμο μέσα από τα αρχεία του Ντίνου Τσαλδάρη (1945), ο Ιωάννης Κ. Φίλανδρος προσεγγίζει τις πολιτικές αντιλήψεις για το έθνος, τη δημοκρατία, τη δικαιοσύνη του Παναγιώτη Κανελλόπουλου και ο Αγγελος Χρυσόγελος αναλύει τι δεν είναι η Νέα Δημοκρατία προσεγγίζοντας τις θεωρητικές δεσπόζουσες αυτού του συντηρητικού κόμματος.

Χριστίνα Φίλιου

Τουρκία

Η αντιπολίτευση στην Ιστορία

Μτφ. Αννυ Σπυράκου
Αλεξάνδρεια, 2023, σ. 304

Μελέτη ιδιαιτέρως αποκαλυπτική των δυνάμεων «αντιπολίτευσης» στην Τουρκία στην ύστερη οθωμανική και στις πρώιμες δημοκρατικές της περιόδους (1888-1965). Η συγγραφέας, καθηγήτρια Ιστορίας στο Μπέρκλεϊ, εξερευνά, στη βάση μελέτης περιπτώσεων όπως η βιογραφία και το έργο του Ρεφίκ Χαλίδ Καράι, αντιπάλου του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, την ιδιαίτερη φύση της εξουσίας στην Τουρκία, όπως αυτή εξελίχθηκε μεταξύ οθωμανικού συνταγματισμού και τουρκικής αυταρχικής δημοκρατίας. Κλειδί εδώ είναι ο όρος muhalefet που σηματοδοτεί τη διαφωνία (αντιπολίτευση) ως αναλυτική έννοια και κώδικα.

Σπύρος Ι. Ράγκας

Θαυμάζειν, απορείν, φιλοσοφείν –

Η αρχή της φιλοσοφίας και η φιλοσοφία ως αρχή στην κλασική εποχή

Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2023, σ. 380

Η ιδέα πως η φιλοσοφία ξεκινά με τον θαυμασμό έχει μια σεβαστή παράδοση στη δυτικοευρωπαϊκή σκέψη. Αυτή ακριβώς την παράδοση εξερευνά και αναλύει ο συγγραφέας, καθηγητής Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας και Φιλοσοφίας.Ο Πλάτωνας απαντούσε στον Αριστοτέλη πως αρχή του φιλοσοφείν είναι το θαυμάζειν. Αυτό συνδέεται άμεσα με το απορείν στα συμφραζόμενα των πλατωνικών διαλόγων και των αριστοτελικών πραγματειών. Ο συγγραφέας εντάσσει αυτή την απάντηση του Πλάτωνα στο περιβάλλον του 5ου και του 4ου π.Χ. αιώνων για να ακολουθήσει το νήμα της φιλοσοφικής εξέλιξης στην κλασική εποχή.

Παναγιώτης Καρκατσούλης

Διοίκηση κρίσεων και καταστροφών στο παράδειγμα της Πολιτικής Προστασίας

Εκδόσεις Ελληνοεκδοτική, 2023, σ. 220

Η Διοίκηση των κρίσεων από την πλευρά της Πολιτικής Προστασίας είναι ένα εξαιρετικά επίκαιρο ζήτημα, λόγω και της κλιματικής κρίσης, το οποίο πραγματεύεται με απαράμιλλο και πρωτότυπο τρόπο ο συγγραφέας και γνώστης των χρόνιων προβλημάτων που ταλανίζουν την πελατειακά και γραφειοκρατικά στημένη ελληνική Δημόσια Διοίκηση. Εδώ αναλύει με επιστημονική αυστηρότητα τις αλλαγές και ανα-νοηματοδοτήσεις της Πολιτικής Προστασίας από τη σκοπιά των κοινωνικών και των διοικητικών επιστημών.

Αναστάσης Βιστωνίτης

Το παρασκήνιο της μνήμης –
Για τη λογοτεχνία,
τις ιδέες, την ιστορία

Εκδ. Καστανιώτη, σελ. 464

Ο συγγραφέας μεταφέρει από το παρασκήνιο στο προσκήνιο τη ζωή και το έργο των κορυφαίων συγγραφέων της δυστοπίας: Χάξλεϊ, Οργουελ, Κέσλερ, Ζαμιάτιν και Μπράντμπερι· καταγράφει τις επισκέψεις του στους τόπους όπου έζησαν κι έγραψαν μεγάλοι συγγραφείς, όπως ο Λέων Τολστόι, ο Εντγκαρ Αλαν Πόε, ο Φραντς Κάφκα, ο Βικτόρ Σερζ· μας δίνει το πορτρέτο κορυφαίων διανοητών που σημάδεψαν την εποχή μας: του Τζορτζ Στάινερ, του Μισέλ Φουκό, του Κάρολου Δαρβίνου, του Σίγκμουντ Φρόιντ, του Καρλ Μαρξ, του Τζον Μέιναρντ Κέινς κ.ά.· ανακαλεί την περιπέτεια συγγραφέων πρώτης γραμμής που υπήρξαν «μαύρα πρόβατα» της λογοτεχνίας: του Εζρα Πάουντ, του Λουί Φερντινάν Σελίν, του Μπα Τζιν και του Αλεξάντρ Φαντέγιεφ.

C.M. Woodhouse

Εις οιωνός – άγνωστες ιστορίες
από την Αντίσταση και την Κατοχή

Μτφ. Στέφανος Καβαλλιεράκης
Εκδ. Παπαδόπουλος, σελ. 384

Το δεύτερο βιβλίο του βρετανού στρατιωτικού, πολιτικού και διανοούμενου C.M. Woodhouse (1917-2001), το «Εις Οιωνός», έκανε μόνο μία έκδοση στα αγγλικά, το 1950, η οποία περιελάμβανε δώδεκα ηθογραφικές ιστορίες των περιπετειών του στην Ελλάδα. Οι ιστορίες όμως, όπως αποδείχτηκε τελικά, δεν ήταν δώδεκα, αφού μεταγενέστερα ανακαλύφθηκαν ακόμα δύο, τις οποίες οι έλληνες αναγνώστες έχουν την ευκαιρία να διαβάσουν για πρώτη φορά.

Νίκος Πετσάλης-Διομήδης

Ο Βενιζέλος και η πρόκληση της Μεγάλης Ελλάδας, τ. Β’: Το συνέδριο της ειρήνης, 1919

Ο δεύτερος τόμος του τρίτομου έργου, με το οποίο ο συγγραφέας προσφέρει μια συνολική και διεξοδική μελέτη της δεκαετίας 1910-1920, της κρισιμότερης ίσως περιόδου για την εθνική πορεία μετά τον Αγώνα της Ανεξαρτησίας. Η προσέγγισή του συνδυάζει την κριτική ματιά με την ενσυναίσθηση, ιδίως στην περίπτωση του αδιαμφισβήτητου πρωταγωνιστή της περιόδου.

Εκπαιδεύοντας παιδιά
στη μετεπαναστατική Αθήνα

Τα ημερολόγια του Τζων
και της Φάννυ Χιλλ

Επιμέλεια: Βαγγέλης Καραμανωλάκης

Μτφ. Μάνια Μεζίτη, Εκδ. Ευρασία, σελ. 382

Τα ημερολόγια δύο Αμερικανών διαμαρτυρόμενων ιεραποστόλων στην Αθήνα του 1830: ένα παρατηρητήριο της διαδρομής τους αλλά και της ελληνικής κοινωνίας του 19ου αιώνα. Πλαισιωμένα από μια σειρά από άλλα κείμενα και φωτογραφίες σκιαγραφούν μια εποχή και αναδεικνύουν την ώσμωση ανάμεσα σε δύο κόσμους.

Βιρτζίνια Γουλφ

Ένα δικό της δωμάτιο

Μτφ. Θάλεια Παύλου, Κουκκίδα, σελ. 117

Eνα βιβλίο που θεωρήθηκε ορόσημο για τη γυναικεία χειραφέτηση, καθώς η κορυφαία βρετανίδα συγγραφέας «διαβάζει» τον κόσμο και τη λογοτεχνία μέσα από το δικό της φίλτρο. Εξαιρετική η απόδοση της Θάλειας Παύλου.