Οι νέες ρίζες του αντισημιτισμού

Τι συμβαίνει, άραγε, όταν μια κοσμοπολίτικη φυλή η οποία υποτίθεται πως δεν έχει ρίζες αρχίζει να αποκτά κάποιες; Με τον σιωνισμό, όπως έγραψε ο γάλλος φιλόσοφος Αλέν Φίνκιελκροτ το 2015, «οι Εβραίοι έχουν σήμερα επιλέξει τον δρόμο της δημιουργίας ριζών».

Είναι εύκολο να διακρίνουμε σε αυτόν τον ισχυρισμό μια ηχώ της θεωρίας του Χάιντεγκερ ότι όλα τα θεμελιώδη και μεγάλα πράγματα απαιτούν την ύπαρξη μιας πατρίδας «με αίμα και γη». Η ειρωνεία είναι πως τα αντισημιτικά κλισέ αναφορικά με την έλλειψη ριζών αξιοποιούνται για τη νομιμοποίηση του σιωνισμού. Τη στιγμή που ο αντισημιτισμός επικρίνει τους Εβραίους για το γεγονός ότι δεν έχουν ρίζες, ο σιωνισμός επιχειρεί να διορθώσει αυτό το υποτιθέμενο λάθος.

Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι τόσο πολλοί συντηρητικοί αντισημίτες έχουν υποστηρίξει φανατικά την επέκταση του Ισραήλ μέχρι σήμερα. Το πρόβλημα, βεβαίως, είναι πως η επέκταση, υπό την κυβέρνηση του Μπέντζαμιν Νετανιάχου, σημαίνει σήμερα τον εποικισμό και την προσάρτηση της Δυτικής Οχθης – σε μια αναζήτηση ριζών σε ένα τόπο ο οποίος επί αιώνες κατοικούνταν από άλλους ανθρώπους.

Κάτι ανάλογο αντιμετωπίζουμε με τις διαφορετικές ερμηνείες που δίνονται στην παραδοσιακή ευχή «του χρόνου στην Ιερουσαλήμ», η οποία λέγεται στο τέλος του τελετουργικού γεύματος που σηματοδοτεί την έναρξη των γιορτών του Πάσχα. Ιδού τι γράφει η Ντάρα Λιντ στο Vox: «Πολλοί Εβραίοι που πιστεύουν έντονα στη σημασία ενός εβραϊκού κράτους βλέπουν στη συγκεκριμένη ευχή μια έκφραση της ανάγκης να προστατευθούν τόσο η Ιερουσαλήμ όσο και το Ισραήλ με τη σημερινή τους μορφή. Αλλοι πιστεύουν πως η μνημόνευση έχει περισσότερο να κάνει με την ιδανική μορφή που θα έπρεπε να έχουν η Ιερουσαλήμ και το Ισραήλ – γι’ αυτούς, λοιπόν, πρόκειται για μια ευχή το Ισραήλ να βρεθεί πιο κοντά σε αυτό το ιδεώδες. Θα μπορούσε, βεβαίως, η Ιερουσαλήμ να αποτελεί ένα σύμβολο μιας πιο γενικής ουτοπίας και η ευχή ένας τρόπος ώστε να επικρατήσει η ειρήνη στη Γη το επόμενο έτος».

Υπάρχει, όμως, και μια τρίτη, εξαιρετικά επικίνδυνη ερμηνεία της ευχής «του χρόνου στην Ιερουσαλήμ», που αποτελεί μια σύνθεση των παραπάνω δύο. Οσοι την συμμερίζονται, λένε ουσιαστικά: «Τώρα που έχουμε την Ιερουσαλήμ, μπορούμε να αξιοποιήσουμε το επόμενο έτος προκειμένου να γκρεμίσουμε τα κτίρια των Παλαιστινίων και να ανοικοδομήσουμε τον βιβλικό Ναό στο σημείο όπου σήμερα δεσπόζει το Τέμενος του Αλ Ακσα». Ο αγώνας για την Ιερουσαλήμ μετατρέπεται έτσι σε ένα ιερό εγχείρημα. Ακόμη και στην περίπτωση που διαπραχθεί κάποιο έγκλημα, οι δράστες δεν θα φέρουν ευθύνη (στα δικά τους μάτια) καθώς εκτελούν μια σύγχρονη νόμιμη εντολή. Μοιάζει περίπου με το παλιό ανέκδοτο, στο οποίο οι κάτοικοι ενός χωριού καυχιούνται ότι δεν έχουν κανίβαλους, λέγοντας: «Φάγαμε τον τελευταίο χθες».

Ας είμαστε, όμως, καθαροί αναφορικά με το τι πραγματικά συμβαίνει. Αξιοποιώντας τη θυματοποίηση των Εβραίων για να δικαιολογηθεί μια επεκτατική ατζέντα, οι Ισραηλινοί που υποστηρίζουν τις προσαρτήσεις εκμεταλλεύονται κυνικά τις μνήμες του Ολοκαυτώματος. Οσοι δε προσφέρουν άνευ όρων στήριξη στο Ισραήλ στηρίζουν επίσης τη σημερινή του κυβέρνηση, σε βάρος της φιλελεύθερης αντιπολίτευσης η οποία αντιτίθεται στους εποικισμούς και την επέκταση. Αυτός ο επεκτατισμός είναι και η βασική πηγή του αντισημιτισμού σε όλο τον κόσμο σήμερα.

Ο Σλάβοϊ Ζίζεκ είναι καθηγητής Φιλοσοφίας στη European Graduate School και διευθυντής του Birkbeck Institute for the Humanities του Πανεπιστημίου του Λονδίνου. Πολλά βιβλία του κυκλοφορούν στα ελληνικά, με πιο πρόσφατο το «Απαντήσεις δίχως ερωτήματα» (εκδ. Πλέθρον, 2018)