Ευκαιρία και πρόκληση

Η εισαγωγή της δυνατότητας συμμετοχής στις εκλογές με επιστολική ψήφο είναι θετική εξέλιξη. Επιτρέπει τη συμμετοχή στις εκλογές ασθενών, εργαζομένων, εποχικώς απασχολούμενων προσώπων, ταξιδιωτών. Ολοι αυτοί είναι πολίτες και η ψήφος τους δεν πρέπει να χάνεται. Εξάλλου, ο θεσμός δεν είναι καινοφανής. Είναι γνωστός ήδη από τον 19ο αιώνα, όταν αμερικανοί στρατιώτες πολεμούσαν στον αμερικανικό εμφύλιο και μπορούσαν να ψηφίζουν ταχυδρομικά. Και ναι μεν στην Ελλάδα του απώτερου παρελθόντος αυτός ο θεσμός θα υπόκειτο σε καταχρήσεις (ιδίως… με την ψήφο των στρατιωτών), σήμερα όμως μια δημοκρατία με αυτοπεποίθηση δεν πρέπει να φοβάται για το ελεύθερο φρόνημα των πολιτών της.

Ο νόμος πρέπει βέβαια να θέτει απαραίτητες εγγυήσεις. Στην αμερικανική εμπειρία έχουν παρατηρηθεί δύο προβλήματα. Το πρώτο αφορά τις ψήφους που χάνονται ή παραλαμβάνονται με καθυστέρηση. Αυτό είναι και ευθύνη του πολίτη, να ψηφίσει δηλαδή εγκαίρως. Ο πολίτης όμως εύλογα θα επιθυμεί να παρακολουθήσει την εξέλιξη της προεκλογικής περιόδου για να ψηφίσει ενήμερα. Κρίσιμο νομίζω είναι να έχει σαφή εικόνα για την εξέλιξη της διαδικασίας, αν δηλαδή έχει παραληφθεί η ψήφος του, ώστε σε αντίθετη περίπτωση να μπορεί να ψηφίσει αυτοπροσώπως. Το δεύτερο πρόβλημα αφορά την αποστολή. Αυτή πρέπει να γίνεται αυτοπροσώπως (πλην περιπτώσεων αναπηρίας) και πάντως να απαγορεύεται σε τρίτους (π.χ. δήθεν ομάδες διευκόλυνσης των ψηφοφόρων) να συγκεντρώνουν τις ψήφους προς ταχυδρόμηση.

Πέραν της διασφάλισης της διαδικασίας, εξίσου σημαντική είναι η διασφάλιση της ευρύτατης δυνατής πολιτικής συναίνεσης. Το θέμα υπερβαίνει το πεδίο της κυβερνητικής πολιτικής και αφορά το έθνος. Κυβέρνηση και κόμματα πρέπει με καλή πίστη να συζητήσουν τους προβληματισμούς που θα εγερθούν για την πρώτη εφαρμογή του θεσμού. Π.χ. αν η πρώτη εφαρμογή πρέπει να καταλάβει τους εντός ή/και τους εκτός της επικρατείας ψηφοφόρους και με ποιες περαιτέρω εγγυήσεις, καθώς, με νόμο που έχει ήδη ψηφιστεί, μπορούν πλέον να ψηφίσουν (χωρίς να έρθουν στην Ελλάδα) εκατοντάδες χιλιάδες Ελληνες και Ελληνίδες της αλλοδαπής, που ενδεχομένως δεν έχουν ποτέ ψηφίσει σε ελληνικές εκλογές. Σε κάθε περίπτωση, είναι κρίσιμο να επιτευχθεί ευρεία εμπιστοσύνη.

Στις ΗΠΑ, διάφορα τεχνικά προβλήματα που ανέκυψαν (π.χ. καθυστερημένη λήψη, ελαττώματα στη βεβαίωση του τρίτου μάρτυρα κ.λπ.) αποτέλεσαν την βάση της αμφισβήτησης του κύρους των εκλογών από τον Ντόναλντ Τραμπ. Η αμφισβήτηση ήταν εντελώς αστήρικτη, πλην όμως ακόμη και σήμερα μεγάλο μέρος των Αμερικανών θεωρεί ότι οι εκλογές εκλάπησαν. Η επιστολική ψήφος είναι επομένως ευκαιρία για τη δημοκρατία μας και πρόκληση για συμπολίτευση και αντιπολίτευση.

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι αναπλ. καθηγητής στη Νομική Σχολή (ΕΚΠΑ)