«Θετικό μομέντουμ;»

Με τη δεύτερη φάση των χερσαίων στρατιωτικών επιχειρήσεων του Ισραήλ στη Λωρίδα της Γάζας εν εξελίξει, η υιοθέτηση της αντιδυτικής ρητορείας από τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στοχοποιώντας Ουάσιγκτον και Τελ Αβίβ για την ανθρωπιστική κρίση στην περιοχή, συντασσόμενος πολιτικά με το Ιράν και υποστηρίζοντας τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα της Χαμάς, δεν μπορεί παρά να εγείρει ερωτήματα για το τι μέλλει γενέσθαι στις διμερείς ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Σε μια πρώτη ανάγνωση και λαμβάνοντας υπόψη, ως αξιωματική παραδοχή, ότι στη διεθνή πολιτική η προορατική ικανότητα είναι ισχνή, καθότι τα προσδιοριστικά χαρακτηριστικά της είναι η ρευστότητα, η αβεβαιότητα, ο τρόμος και η απληστία, η πιθανότητα να υπονομευθεί η χαλαρή διμερής προσέγγιση Ελλάδας – Τουρκίας συναρτάται άμεσα από  μια ενδεχομένη γενίκευση της ένοπλης σύρραξης στη Μέση Ανατολή, από τις διπλωματικές πρωτοβουλίες των ΗΠΑ για αποκλιμάκωση-συνθηκολόγηση μεταξύ των αντιμαχόμενων μερών και τον ρόλο που καλούνται να διαδραματίσουν οι αναδυόμενες δυνάμεις της περιοχής, Τουρκία – Ιράν.

Σε μια δεύτερη και βαθύτερη ανάγνωση το διακύβευμα για την Τουρκία συνίσταται στην ανάδυσή της ως ηγέτιδας δύναμης του μουσουλμανικού κόσμου, εκμεταλλευόμενη το παράθυρο ευκαιρίας που διανοίγεται για να λειτουργήσει ως μηχανισμός ύστατης προσφυγής από ΗΠΑ – ΕΕ μεταξύ Παλαιστίνης και Ισραήλ. Προς επίρρωση η αναφορά του  Ρ.Τ. Ερντογάν στα «σύνορα της καρδιάς μας» και οι συμπαρομαρτούσες απολήξεις της, εγείρουν τα αντανακλαστικά της Αθήνας για τη διατήρηση του «θετικού μομέντουμ».

Ως εκ τούτου, καθίσταται ηλίου φαεινότερο ότι στην ατζέντα της τουρκικής διπλωματίας ο ελληνοτουρκικός διάλογος ιεραρχείται στις  παρυφές των ζητημάτων που καλείται να διαχειρισθεί. Αυτό γιατί η ιστορική εμπειρία καταδεικνύει τη συντεταγμένη χρήση στρατηγικής εξαναγκαστικής διπλωματίας από την Αγκυρα για τη δημιουργία εδαφικών τετελεσμένων στην Κύπρο, στην Αιγαιακή υφαλοκρηπίδα (κρίση του 1976) και στο καθεστώς των νησιών-νησίδων-βραχονησίδων του Αιγαίου (Ιμια 1996 – θεωρία Γκρίζων Ζωνών) με αποτέλεσμα η Αθήνα να προβάλλεται ως  το μέρος εκείνο που επιζητά αενάως τη διπλωματική προσέγγιση και τον διάλογο για τη δημιουργία ενός κλίματος ύφεσης και την ειρηνική επίλυση της μοναδικής νομικής διαφοράς (οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας).

Τουναντίον για την Ελλάδα η συνέχιση της βήμα προς βήμα προσέγγισης με την Τουρκία ιεραρχείται υψηλά στην ατζέντα της εξωτερικής της πολιτικής, απότοκη της διαρρύθμισης του Μεταναστευτικού και των μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Οπως επισημαίνει ο έλληνας υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Δ. Καιρίδης:

«Επιδίωξή μας είναι να διασφαλίσουμε την προσέγγιση Ελλάδος – Τουρκίας χάριν του εθνικού συμφέροντος από τις όποιες σημαντικές γεωστρατηγικές αναταράξεις. Οι εξελίξεις στη Γάζα είναι εξαιρετικά ανησυχητικές. Από εκεί και πέρα, βρίσκεται σε εξέλιξη από πλευράς μας μια προσπάθεια συνεννόησης με την Αγκυρα, η οποία ήδη αποδίδει σε μειωμένες ροές».

 Ωστόσο η πολιτική αντιπαράθεση Ισραήλ – Τουρκίας, παγώνοντας ουσιαστικά τη διπλωματική τους επαναπροσέγγιση και τα σενάρια για επανέναρξη των ερευνών της Αγκυρας για υδρογονάνθρακες στην Ανατολική Μεσόγειο, σε συνδυασμό με το ζήτημα της Κύπρου, δημιουργούν αβεβαιότητα ως προς τα αποτελέσματα που αναμένεται να αναδειχθούν στη σύγκληση του Ανώτατου Συμβουλίου των δύο χωρών τον προσεχή Δεκέμβριο.

Ο Διονύσης Τσιριγώτης είναι επίκουρος καθηγητής του Πανεπιστημίου Πειραιώς.