Θριαμβολογίες και μεταρρυθμίσεις

Η Νέα Δημοκρατία θριαμβολόγησε στον πρώτο γύρο των αυτοδιοικητικών εκλογών, δίνοντας μάλιστα κομματικό χαρακτήρα και ελπίζοντας ότι ο εκλογικός χάρτης θα προέκυπτε «μονόχρωμος γαλάζιος» μετά και τον δεύτερο τελικό γύρο. Ομως, αυτού του είδους οι θριαμβολογίες είναι ενίοτε επικίνδυνες και προκλητικές, γιατί η πολιτική συμμετοχή στα σύγχρονα κράτη είναι ένα κοινωνικό φαινόμενο αρκετά πολυσύνθετο και ιδιόμορφο, μεταβαλλόμενο με τις εξελίξεις των κοινωνιών, της οικονομίας, των επιστημών και της τεχνολογίας, της εκπαίδευσης, του φυσικού και δομημένου περιβάλλοντος, της άμεσης επικοινωνίας μεταξύ πολιτών και κράτους, των ΜΜΕ και άλλων παρόμοιων παραγόντων.

Αν και συχνά αγανακτούμε και απελπιζόμαστε για την αδιαφορία και την απάθεια που επιδεικνύουν πολλά άτομα, που πιθανώς να οφείλεται στην αναπόφευκτη συσσώρευση νέων ευθυνών, η συμπεριφορά αυτή χαρακτηρίζεται ολωσδιόλου άτοπη και ανεπαρκής (Moulin 1961). Οσον αφορά το φαινόμενο της αποχής, είναι γεγονός ότι ακόμη και η απλή υπακοή ή η παθητική στάση εμφανίζονται ως επιδοκιμασία προς το υπάρχον πολιτικό καθεστώς και με αυτή την έννοια παίρνουν τη μορφή της πολιτικής συμμετοχής. Η «θετικά παθητική» αυτή συμμετοχή θα πρέπει να διακριθεί από την «αρνητικά παθητική» συμπεριφορά (αποχή από τις εκλογές, λευκό, άκυρο ψηφοδέλτιο) [L.W. Milbrath 1965].

Μια μικρή σχετικά μερίδα του λαού έχει την ικανότητα, την ευκαιρία, τον χρόνο και τη βούληση να σχηματίσει ορθή άποψη, να αναμετρά τις συνέπειες και να ενεργεί με ορθολογικά κριτήρια. Τις περισσότερες φορές το συναίσθημα και η προδιάθεση καθώς και η «πολιτική ιδιοσυγκρασία» ενός εκάστου λειτουργούν σαν κατευθυντήρια δύναμη και δημιουργούν συμπάθειες ή αντιπάθειες προς ορισμένους υποψηφίους και καταστάσεις, ανεξαρτήτως αντικειμενικών κριτηρίων (Duverger). Ισχύει εδώ ο εύστοχος στίχος του Οβίδιου «video meliora proboque, deteriora secuor» (Βλέπω τα καλύτερα, τα επικροτώ και κάνω τα χειρότερα).

Ο Κώστας Σημίτης, αναφερόμενος στη χρόνια παθογένεια του πελατειακού συστήματος, γράφει στο βιβλίο του «Ο Εκτροχιασμός» (εκδ. Πόλις 2012): «Μετά το 2004, η Νέα Δημοκρατία ισχυρίστηκε ότι οι πελατειακές πρακτικές αναπτύχθηκαν μετά το 1981 από το ΠΑΣΟΚ. Από τότε το Δημόσιο είχε μετατραπεί σταδιακά, μέσω του πελατειακού συστήματος, σε μείζονα εργοδότη και κινητήριο μοχλό της οικονομίας. Πρόκειται για εξοργιστικά ανιστόρητη άποψη. Η πελατειακή λογική επικρατούσε σε όλη την Ευρώπη τον 19ο αιώνα, αλλά βαθμιαία ξεπεράστηκε. Στη χώρα μας, η εμμονή σε αυτή μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ήταν αναχρονισμός. Βασικός παράγοντας του πελατειακού συστήματος αναδείχθηκε το συντηρητικό καθεστώς. Αντιδρούσε έντονα στην αντικειμενικοποίηση των διαδικασιών πρόσληψης. Ηθελε να προφυλάξει τις δημόσιες υπηρεσίες από τη διείσδυση ατόμων με διαφορετικά φρονήματα και να διατηρήσει ένα από τα ισχυρότερα μέσα που διέθετε για να πειθαναγκάζει ψηφοφόρους. Είναι ενδεικτικό ότι η πρόσληψη δημοσίων υπαλλήλων μέσω διαγωνισμού καθιερώθηκε στη Μ. Βρετανία στα μέσα του 19ου αιώνα, ενώ στην Ελλάδα ενάμιση σχεδόν αιώνα αργότερα, το 1995. Την καθιέρωσε το ΠΑΣΟΚ με την ίδρυση του ΑΣΕΠ».

Η κυβέρνηση καθυστέρησε αρκετό καιρό να φέρει το νομοσχέδιο με τίτλο «Αναμόρφωση του συστήματος διακυβέρνησης Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης α’ και β’ βαθμού, κατάργηση Νομικών Προσώπων Δημοσίου Δικαίου δήμων, παρακολούθηση επιδόσεων τοπικής αυτοδιοίκησης και άλλες διατάξεις» που έχει 3 στόχους. Ο πρώτος στόχος είναι να κλείσουν οι ιστορικές εκκρεμότητες με την απλή αναλογική, η θητεία της οποίας ολοκληρώνεται τις 31 Δεκεμβρίου, η οποία δεν ήταν «καθόλου βολική». Δεύτερος στόχος είναι η αλλαγή της οργανωτικής δομής των δήμων. Και ο τρίτος είναι η αξιολόγηση της ποιότητας των ΟΤΑ . Υπάρχουν όμως και άλλα θέματα που θα μπορούσαν να βελτιώσουν περαιτέρω το νομοσχέδιο αυτό. Π.χ. να δίδεται η ευκαιρία στον δήμαρχο ή περιφερειάρχη να ορίζει αντιδημάρχους ή αντιπεριφερειάρχες και από τις άλλες παρατάξεις.

Ο Κυριάκος Κ. Παπαϊωάννου είναι ομ. καθηγητής ΑΠΘ