Ο μεγαλύτερος κίνδυνος από το 1948

Το Ισραήλ βίωσε τη χειρότερη μέρα στην ιστορία του. Κι αυτό σημαίνει ότι και οι Παλαιστίνιοι βρίσκονται αντιμέτωποι με μια άμεση απειλή. Δεν διαθέτω ούτε τις γνώσεις ούτε την ηθική δικαιοδοσία για να μιλήσω αναφορικά με το πώς έχουν τα πράγματα από τη σκοπιά των Παλαιστινίων. Ωστόσο θα ήθελα να στείλω μια προειδοποίηση που έχει να κάνει με την εικόνα που υπάρχει από την ισραηλινή πλευρά του φράχτη.

Η πολιτική λειτουργεί συχνά ως ένα επιστημονικό πείραμα, που διεξάγεται πάνω σε εκατομμύρια ανθρώπους, με ελάχιστες ηθικές αναστολές. Δοκιμάζεις κάτι, παρατηρείς τα αποτελέσματα και αποφασίζεις εάν θα συνεχίσεις στον ίδιο δρόμο ή θα αλλάξεις πορεία και θα δοκιμάσεις κάτι διαφορετικό. Με αυτόν τον τρόπο εκτυλίχθηκε η διαμάχη Ισραηλινών και Παλαιστινίων επί δεκαετίες – μέσω δοκιμών και λαθών.

Στη διάρκεια της διαδικασίας της δεκαετίας του ’90, που εκκίνησε με τις Συμφωνίες του Οσλο, το Ισραήλ έδωσε μια ευκαιρία στην ειρήνη. Γνωρίζω ότι από τη σκοπιά των Παλαιστινίων και ορισμένους τρίτους παρατηρητές, η προσφορά ήταν ανεπαρκής και αλαζονική. Παρ’ όλα αυτά είναι η πιο γενναιόδωρη που έχει κάνει ποτέ το Ισραήλ, καθώς εκχώρησε μερικό έλεγχο της Λωρίδας της Γάζας στην Παλαιστινιακή Αρχή. Το αποτέλεσμα για τους Ισραηλινούς ήταν η χειρότερη τρομοκρατική εκστρατεία που είχαν γνωρίσει ως τότε.

Το επόμενο πείραμα ήταν η απεμπλοκή από τη Γάζα. Στα μέσα της δεκαετίας του 2000, το Ισραήλ αποχώρησε μονομερώς από τη Λωρίδα, διέλυσε όλους τους εποικισμούς εκεί και επέστρεψε στα σύνορα που αναγνωρίζονταν διεθνώς προ του 1967. Είναι γεγονός ότι συνέχισε να επιβάλλει έναν μερικό αποκλεισμό στη Γάζα και να κατέχει τη Δυτική Οχθη. Ωστόσο, επρόκειτο για ένα πολύ σημαντικό βήμα και τα απομεινάρια της ισραηλινής Αριστεράς ήλπιζαν ότι οι Παλαιστίνιοι θα κατέβαλλαν μια ειλικρινή προσπάθεια να μετατρέψουν τη Γάζα σε μια ευημερούσα πόλη-κράτος, μια Σιγκαπούρη της Μέσης Ανατολής.

Αντιθέτως, η Χαμάς πήρε τον έλεγχο της Λωρίδας και τη μετέτρεψε σε βάση τρομοκρατών, από όπου εξαπέλυε επανειλημμένως επιθέσεις κατά ισραηλινών πολιτών. Ενα ακόμα πείραμα κατέληξε σε αποτυχία.

Ετσι, ο Νετανιάχου ξεκίνησε ένα νέο: Από τη στιγμή που η ειρηνική συνύπαρξη είχε αποτύχει, υιοθέτησε μια πολιτική βίαιης συνύπαρξης. Ισραήλ και Χαμάς αντάλλασσαν κάθε εβδομάδα κατηγορίες και σχεδόν κάθε χρόνο λάμβανε χώρα μια στρατιωτική επιχείρηση, όμως για μιάμιση περίπου δεκαετία οι Ισραηλινοί μπορούσαν να ζουν μερικά μέτρα από τις βάσεις της Χαμάς στην άλλη πλευρά του τείχους. Μάλιστα, αρκετοί από αυτούς έβλεπαν στη Χαμάς έναν καλύτερο εταίρο από την Παλαιστινιακή Αρχή.

Η μέρα φρίκης που βίωσε το Ισραήλ όμως τερμάτισε και το πείραμα του Νετανιάχου. Τι θα ακολουθήσει; Ουδείς γνωρίζει με βεβαιότητα. Ορισμένοι στο Ισραήλ πιέζουν προς την κατεύθυνση της επανακατάκτησης της Γάζας ή της μετατροπής της σε ερείπια. Το αποτέλεσμα θα ήταν η χειρότερη ανθρωπιστική κρίση στην περιοχή μετά το 1948. Το 2023 θα μπορούσε να δώσει στους φανατικούς και των δύο πλευρών τη δυνατότητα να προωθήσουν τις θρησκευτικές τους φαντασιώσεις και να επαναφέρουν τον πόλεμο του 1948 με πρόθεση εκδίκησης.

Ο,τι έγινε δεν μπορεί να ακυρωθεί. Ωστόσο πρέπει να αποτρέψουμε περαιτέρω κλιμάκωση. Οι εξωτερικές δυνάμεις πρέπει να επέμβουν για να αποκλιμακώσουν τη σύγκρουση. Επιπλέον, μια συμμαχία των προθύμων – από τις ΗΠΑ και την ΕΕ μέχρι τη Σαουδική Αραβία και την Παλαιστινιακή Αρχή – οφείλουν να αποσπάσουν τη Λωρίδα της Γάζας από τον έλεγχο της Χαμάς, να την ανοικοδομήσουν και να την αποστρατιωτικοποιήσουν.

Υπάρχουν μικρές πιθανότητες να γίνουν όλα αυτά. Ωστόσο οι περισσότεροι Ισραηλινοί δεν πιστεύουν πως μπορούν να ζήσουν με οτιδήποτε λιγότερο.

Ο Γιουβάλ Νόα Χαράρι είναι ισραηλινός ιστορικός και καθηγητής του τμήματος Ιστορίας στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ. Είναι ο συγγραφέας των μπεστ σέλερ «Sapiens: Μια σύντομη ιστορία του ανθρώπου» και «Homo Deus: Μια σύντομη ιστορία του μέλλοντος» (στα ελληνικά από τις εκδ. Αλεξάνδρεια, μτφ. Μιχάλης Λαλιώτης)