Γιώργος Χρονάς

Η Μαρία Κάλλας στον Πειραιά

Με περίμενε, λέει, καθισμένη στη ρεσεψιόν του ξενοδοχείου. Μεγάλη Βρεταννία. Είχε αφήσει, προφανώς, τη θαλπωρή της σουίτας της και αδημονούσε, όπως είπε, να φύγουμε για έναν άλλο Πειραιά. Αγνώριστη με γυαλιά και μαντίλι είχε σκεπάσει το κεφάλι. Το ταξί, που είχα καλέσει, μας υποδέχτηκε και το ταξίδι μας άρχιζε.

Θέλω να δω πίσω από τη βιτρίνα. Αυτά που γνώρισα παλιά έχουν σβήσει μέσα μου. Είπε. Ο Παζολίνι μου έλεγε πως εκεί θα βρεις πολλές Μάμα Ρόμα, Μάμα Πιρέο να τις λες. Σπίτια έρημα, παράθυρα κλειστά για πάντα. Εργοστάσια, μηχανουργεία ερείπια Πομπηίας δίπλα σε γραμμές τρένων που έμειναν στους σταθμούς. Δεν διασχίζουν, σφυρίζοντας στο πέρασμά τους. Μωρά να κοιμούνται σε κουτιά γάλακτος. Σκυλιά που ψάχνουν για τροφή στα σκουπίδια. Αυτή είναι η νέα όπερα που θα παίξω. Θέλω πια μια τέτοια όπερα. Κουράστηκα να παίζω αυτά που έμαθα. Με νοιάζει το καινούργιο. Που είναι τόσο παλιό. Είπε η Μαρία.

Φτάσαμε στο πρώτο ερείπιο του Πειραιά. Το εργοστάσιο του πρώτου τζιν στην Ελλάδα. Κοστούμι τζιν. Το εργοστάσιο Ρετσίνα. Ερειπιώνας μοναδικός. Ψιθύρισε. Και παρότι είχε φορέσει παπούτσια περιπάτου, με κάλτσες λευκές, ας σταματήσουμε και να το δούμε από δω. Είπε. Μπαίνοντας στον τεράστιο χώρο γεμάτο σκουπίδια, εγκατάλειψη, σπασμένα παράθυρα και πόρτες παντού. Εδώ θα είναι η αποικία των ποντικιών. Ψιθύρισε. Ας το ονομάσουμε η Νέα Υόρκη του Πειραιά!

Βγήκαμε έξω. Ελάχιστα είχαμε μπει στο παλιό θαύμα του πρώτου τζιν στην Ελλάδα του εργοστασίου των Αδελφών Ρετσίνα. Εις μνήμην των. Ψιθύρισε.

Περπατήσαμε λίγο πιο κάτω. Περνώντας τις γραμμές του τρένου σταματήσαμε στον δεύτερο ερειπιώνα, το εργοστάσιο γαλλικών κεραμιδιών και τούβλων Δηλαβέρη. Ξέρεις Μαρία, η αδελφή της Κατίνας Παξινού ήταν η σύζυγος του Δηλαβέρη. Εμαθε τα παιδιά του Πειραιά εδώ να βλέπουν σινεμά, τους άνοιξε βιβλιοθήκη να διαβάζουν μετά το σχολείο.

Μόλις άκουσε το όνομα Παξινού, ένα δάκρυ κύλησε στο πρόσωπό της. Είχα μαντίλι στην τσέπη κι όπως γύρισε από την άλλη μεριά για να μην τη δω, πλησίασα και τα σκούπισα.

Αυτή, η Παξινού, με έμαθε, με τον τρόπο της, να βάλω στην ιταλική όπερα το ελληνικό τραγικό στοιχείο. Την ταραχή. Τον χαμό. Την είδα και κατάλαβα την ψυχή της όταν παίζει. Οταν καίγεται στον ρόλο της. Ενα τόξο, σαν τον Αγιο Βαλεντίνο, με διαπέρασε με το τραγικό στοιχείο. Κατέβηκε από τον Ολυμπο. Από τη γη της Ελευσίνας, τα δάκρυα της θεάς Δήμητρας, για τον χαμό της Περσεφόνης. Της κόρης της. Είπε.

Δεν ήθελε να προχωρήσουμε προς τη Θηβών, να της δείξω το υπόγειο όπου έμενε ο Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ των Ελλήνων, ο Μάρκος Βαμβακάρης, δίπλα στον ναό του Αγίου Παύλου.

Μπήκαμε στο ταξί και πήγαμε στο πρώην οικόπεδο όπου υπήρχε το Λούνα Παρκ του Πάθους, απέναντι από το Ταχυδρομείο, που τώρα είναι η Πινακοθήκη του Πειραιά. Περιφραγμένο δεν εμπόδιζε τις γάτες και τους αδέσποτους τρελούς να βρίσκουν καταφύγιο και να πράττουν. Της μίλησα για τον Γύρο του Θανάτου με μοτοσικλέτες. Τα τρενάκια. Την αίθουσα του τρόμου. Τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα που συγκρούονταν με θόρυβο και περιττό ηλεκτρισμό…

Ξέρετε, μου είπε, ποιο ήταν το σφάλμα της ζωής μου; Πίστεψα στη θεϊκή ύπαρξη των αντρών και καταστράφηκα. Πίστευα πως η ζωή είναι πιο γενναιόδωρη από τις όπερες και τους ρόλους που έπαιζα κι όμως απεδείχθη σκληρή, αδυσώπητη, βαριά. Αδικη. Δεν αντιμίλησα. Πήγαμε στον θριαμβικό ναό του Αγίου Νικολάου. Ανεβήκαμε τα σκαλιά, ζήτησε να μείνει μόνη. Μακριά από τον κόσμο. Δεν υπήρχε. Τον φαντάστηκε, λέει. Μπήκε στον ναό για λίγα λεπτά και βγήκε χωρίς μαντίλι πλέον.

Οι δρόμοι ήταν, παράξενα, άδειοι. Κανένας θρίαμβος της κίνησης της πόλης μπροστά μας. Ζήτησε κάτι να φάμε. Ηταν περασμένες εννιά, νυχτερινή ώρα φθινοπώρου. Πήγαμε στην Πειραϊκή σε μια άδεια, παράξενη, ταβέρνα. Ζήτησε ψητό ψάρι. Και βραστά λαχανικά με λάδι και λεμόνι. Οχι καρότο.

Δεν σε πήγα στο σπίτι της Μάμας του Πειραιά, της είπα. Εδώ, στα μηχανουργεία, το βράδυ οι κόρες της Αφροδίτης συναντούσαν ναύτες, στρατιώτες, εργάτες που γύριζαν από βάρδιες και νυχτωδίες. Το φαντάζομαι, δεν πειράζει. Μου τα ‘δειξε ο Παζολίνι. Είπε. Και τότε, λέει, το ταξί μας άφησε στο Δημοτικό Θέατρο. Απόψε για μία μοναδική παράσταση με κουκλοθέατρο από τη Μαγική Παρέα που επέζησε του ’50, ’60! Εγραφε η ταμπέλα στην είσοδο. Δεν χρειάστηκε να κόψουμε εισιτήριο. Η είσοδος ήταν ελεύθερη. Αλλά η αίθουσα άδεια. Μόνο εμείς, στη σάλα, υπήρχαμε. Και άρχιζε, λέει, η παράσταση μόνο για μας. Και καθώς μου ζήτησε ένα ποτήρι νερό η Μαρία. Γυρνώντας στο πλάι, στο κρεβάτι μου, ξύπνησα.

Ο Γιώργος Χρονάς είναι ποιητής