Μια ανέκδοτη ηχογράφηση

Μαρία, χαίρομαι τόσο που σε συναντώ στα φετινά σου γενέθλια. Γίνεσαι 100 ετών… Υπέροχο… Δεν μπορώ άρα να σου πω «να τα εκατοστήσεις». Θα ζήσεις 1.000 χρόνια… ή μάλλον χιλιάδες!

Αχ, μ’ έκανες να νιώσω σαν τη Ροζίνα και να σου πω: «Una voce poco fa qui nel cor mi risuonò», γιατί η φωνή σου έκανε την καρδιά μου να σκιρτήσει!».

Τόσο πολύ; Γιατί;

Γιατί, όπως θα ‘λεγε ο Δόκτωρ Μπάρτολο, πάλι στον Κουρέα: «Vi consiglio, un po’ meglio a imposturar»! Σε συμβουλεύω να ψεύδεσαι λίγο καλύτερα!

Να ψεύδομαι; Είπα εγώ κάποιο ψέμα;

Ασφαλώς! Αφού ξέρεις καλά ότι έχω πεθάνει.

Τι λες; Πότε;

Στις 16 Σεπτεμβρίου του 1977. Ολος ο κόσμος το ξέρει.

Εγώ δεν το ξέρω… αφού χρόνια τώρα, σχεδόν κάθε βράδυ, είσαι κοντά μου… Ακούω τη φωνή σου να με νανουρίζει, νιώθω την ανάσα σου να με ζεσταίνει, αισθάνομαι πως οι λέξεις σου με ξαναγεννούν.

Τότε άσε με να σου πω κι εγώ λίγα λόγια, να σου περιγράψω εκείνη τη μέρα. Μόνη στο ψυχρό διαμέρισμα της Avenue Georges Mandel 36, σ’ ένα συννεφιασμένο Παρίσι. Εκεί ζαλίστηκα, έπεσα κάτω, ξεψύχησα. Η επίσημη αιτία του θανάτου μου ήταν – όπως είπαν – καρδιακή ανακοπή. Αλλοι είπαν ότι πέθανα από υψηλή δόση βαρβιτουρικών,  άλλοι ότι έπασχα από μια εκφυλιστική νόσο που φθείρει τους μυς και τους ιστούς, κάποιοι μίλησαν για αυτοκτονία. Μικρή σημασία έχει το πώς… Εκείνο που ήταν ένας δεύτερος, χειρότερος θάνατος ήταν πως πέθανα ολομόναχη και απελπισμένη. Σκέφτομαι καμιά φορά και μελαγχολώ, ότι δεν ευτύχησα να πεθάνω σαν κάποια από τις ηρωίδες μου, τις γυναίκες που υποδύθηκα. Ναι: όλες πέθαναν στην όπερα – εκτός από τις κωμωδίες –, όλες έσβησαν πάνω στη σκηνή, αλλά πάντα μαζί ή κοντά στον αγαπημένο τους. Στην Μποέμ, ας πούμε, η Μιμί πεθαίνει σαν να κοιμάται, αλλά τη συνοδεύουν ο λυγμός και η κραυγή του Ροδόλφου. Στην Αΐντα,  οι δύο εραστές πεθαίνουν γαλήνια στο σκοτάδι. Ακούω τον «γλυκό ήχο», τον dolce suono στην Λουτσία. Οταν ο Εντγκάρντο μαθαίνει πως η Λουτσία είναι νεκρή, μαχαιρώνεται, ελπίζοντας να τη συναντήσει στον ουρανό. Οταν πάλι, αλλού, εκτελούν τον Μάριο, η Τόσκα πέφτει απ’ τις επάλξεις του κάστρου και σκοτώνεται. Ενώ στην Κάρμεν, ο Δον Χοσέ τη μαχαιρώνει όταν του πετά το δαχτυλίδι, αλλά αμέσως γονατίζει και τραγουδά: «Α, Κάρμεν, Κάρμεν λατρεμένη». Ετσι γίνεται στην όπερα. Καμία ηρωίδα δεν πεθαίνει μόνη όπως εγώ. Δεν φορούσα πολύχρωμο κοστούμι, δεν ήμουν επί σκηνής, δεν άκουσα το τελευταίο χειροκρότημα, ούτε κανένας έρωτας ήταν κοντά μου να μου παρασταθεί, να με αποχαιρετήσει, ακόμα και να με σκοτώσει. Εφυγα μόνη, χωρίς τον έρωτά μου, έζησα μόνη και δεν απέκτησα παιδιά. Πόσο το ‘θελα… Κι αν σαν τη Μήδεια έφτανα μ’ ένα μαχαίρι να τα σκοτώσω, θα το έστρεφα σ’ εμένα. Αγαπημένες ηρωίδες, ταυτίστηκα μαζί τους, ακολούθησα τον μύθο τους, έζησα τη ζωή τους δεκάδες φορές, υποδύθηκα τον θάνατό τους. Αρχισα κάποτε να χάνω τη φωνή μου. Αλλά ήταν η ένταση και η διαύγεια, όχι το στυλ, που με ακολούθησε έως την τελευταία μου εμφάνιση. Τραγούδησα σε ύπαιθρο, τραγούδησα σε κλειστούς χώρους, τραγούδησα μπροστά σε κοινό ή σε μοναχικό μικρόφωνο, και σε βινύλιο χάραξα τις νότες που ονειρεύτηκα…

Είσαι πάντα παρούσα, Μαρία… Η φωνή σου, μεγάλη ή μικρότερη, μας καθηλώνει, μας συναρπάζει, μας ταξιδεύει από το παρελθόν σ’ ένα πολυφωνικό μέλλον. Ολοι οι μεγάλοι δημιουργοί ζουν με το έργο τους: οι μουσικοί με τους ήχους, οι ζωγράφοι με τα σχήματα και τα χρώματα, οι συγγραφείς με τις λέξεις, την επινόηση και τη μνήμη. Εσύ, με τη φωνή σου, είσαι πιο ζωντανή απ’ όλους, καθώς καλά γνωρίζεις την τέχνη της αθανασίας. Μελώδησες τις λέξεις, ζωγράφισες τις νότες κι έκανες τις φωνητικές χορδές σου ένα σπάνιο μουσικό όργανο. Αλλωστε και οι ηρωίδες της όπερας που εσύ μοναδικά ενσάρκωσες δεν θα πεθάνουν ποτέ, αλλά αενάως θα λένε το τραγούδι τους. Αν ζουν για πάντα η Αΐντα, η Μιμί, η Λουτσία, η Νόρμα, η Κάρμεν, η Τόσκα και όλες οι άλλες που έχεις αναδείξει, εσύ ακόμα περισσότερο, γιατί είσαι όλες αυτές μαζί και θα ταξιδέψεις στην αιωνιότητα.

Αφού λοιπόν δεν έχω πεθάνει, θα έρθεις στα εκατοστά μου γενέθλια στο Ηρώδειο…

Εννοείται, Μαρία! Αλλά τώρα σκέφτομαι, μιας και είστε ζωντανή – το λέτε πια κι εσείς –, δεν πρέπει να σας μιλώ στον ενικό και δεν μπορώ να σας λέω «Μαρία». Επιτρέψτε μου… Κυρία Κάλλας, σας ευχαριστώ… ή, μάλλον, σας ευχαριστούμε. Εμείς και η μουσική!

Ο Γιάννης Ευσταθιάδης είναι συγγραφέας και μουσικός παραγωγός
του Γ’ Προγράμματος.