Το σπίτι μου το έσωσαν {LF}οι γείτονες

Οι μνήμες των σπιτιών δεν είναι σαν τις μνήμες των ανθρώπων. Είναι φτιαγμένες από τις ανθρώπινες, αλλά μετά γίνονται κάτι άλλο. Οι γραμμές από μολύβι στον τοίχο με τις ημερομηνίες από δίπλα για το πώς ψήλωναν τα παιδιά, ο λεκές στο πάτωμα από το παλιό ψυγείο που έσταζε, η γλάστρα που κρέμεται με αυτοσχέδιο καλαθάκι από την οροφή και κουνιέται στον αέρα (βασιλικός ή δυόσμος;) – είναι του σπιτιού πια αυτά, του ανήκουν.

Οι άνθρωποι αφήνουν τα ίχνη τους στους χώρους και μετά οι χώροι τα κάνουν δικά τους: γίνονται το σπίτι με τη ρωγμή πάνω από το γιασεμί, ή με τον περίεργο λεκέ κάτω από το παράθυρο, ή με το παράταιρο πλακάκι στην είσοδο που όλο γλιστράει. Γίνονται κόσμοι αυτόνομοι, επικράτειες ανεξάρτητες ζωών που πέρασαν από μέσα τους και ίσως δεν υπάρχουν πια – αλλά μέσα τους υπήρξαν, και άρα κάπως υπάρχουν ακόμα. Ο Αρης Κωνσταντινίδης το ονόμασε: Δοχεία ζωής. Φυλαγμένης, προστατευμένης, αποτυπωμένης με χίλιους δυο τρόπους, σφραγισμένης σε μέρη απόκρυφα που κανένας μεσίτης δεν θα μπορέσει ποτέ να βρει για να πουλήσει. Αλλά η φωτιά τα βρίσκει.

Οταν καίγεται ένα σπίτι δεν καίγεται απλώς μια περιουσία που ξαναφτιάχνεται. Αφανίζεται το δοχείο με όσα κρατούσε μέσα του. Χάνεται για πάντα το τρίξιμο στο πάτωμα έξω από το υπνοδωμάτιο, το ρεύμα από το πλαϊνό παράθυρο που χτύπαγε όταν φυσούσε βοριαδάκι, η μυρωδιά από το γλυκό κυδώνι που ξεχάστηκε στη φωτιά. Χάνονται οι ήχοι που πάντα ακούς, ακόμα και όταν έχουν σωπάσει: τα παιδιά τρέχουν στον διάδρομο, ο σκύλος σέρνει το μπολ του στα πλακάκια, οι φίλοι μαζεύονται τις Κυριακές γύρω από το φτηνό πλαστικό τραπέζι που δεν αλλάχτηκε ποτέ. Σπίτια ωραία και όχι, πλούσια και όχι, δοχεία ζωών.

Σπίτια καμένα. Που γέμισαν, και πάλι, τις οθόνες μας. Λαίμαργα κι ανάλγητα όπως πάντα οι τηλεοπτικές κάμερες σκαρφάλωσαν στους μισογκρεμισμένους τοίχους, πάτησαν στα αποκαΐδια και έριξαν τους προβολείς τους στα συντρίμμια ενώ εμείς, θεατές εκόντες-άκοντες, κοιτούσαμε αδιάκριτα, όπως όταν εισβάλλεις κάπου ακάλεστος κι ανεπιθύμητος. Κι ακόμα χειρότερα: όπως όταν σηκώνεις το σεντόνι που σκεπάζει τον νεκρό, όπως όταν κοιτάς έναν θάνατο που δεν πρόλαβαν να καλλωπίσουν. Τα καμένα σπίτια δεν καλλωπίζονται· μυρίζουν φρικτά, βγάζουν καπνό που σε πνίγει και μαζί εκπνέουν τη ζωή που έθαλπαν. Εδώ ήταν η κουζίνα, εδώ το καθιστικό, εδώ ο ιδιωτικός βίος που αφανίστηκε με τον πιο απόλυτο (από απαρχής κόσμου) τρόπο. Η φωτιά αφανίζει. Κι αν απομένουν κάποια σημάδια, ίσως το παράταιρο πλακάκι ή το γλαστράκι που κρέμεται ακόμα από τη μισογκρεμισμένη οροφή και κουνιέται, ανατριχιαστικά, στον αέρα – ω, πόσο πιο οδυνηρό.

«Το έσωσαν οι γείτονες» είπε στην τηλεόραση με φωνή που έτρεμε κάποιος δείχνοντας το σπίτι του να στέκεται γερό κι ανέπαφο ανάμεσα στα καμένα. Κι αυτή η φράση, που επαναλήφθηκε αρκετές φορές, αισθάνομαι ότι είναι η μόνη που απαλύνει τη συλλογική μας φρίκη. Ανθρωποι που έλειπαν όταν ξέσπασε η φωτιά, που δεν μπορούσαν να κάνουν τίποτα, που δεν τολμούσαν να φανταστούν τι θα δουν όταν γυρίσουν, βρήκαν ότι τις ζωές τους τις είχαν προστατεύσει άλλοι. Οι δίπλα, οι γύρω. Οι συμμέτοχοι. Γιατί το σπίτι με τη ρωγμή πάνω από το γιασεμί, το σπίτι του γείτονα που ζει απέναντί μας τόσα χρόνια τώρα, είναι κι αυτό μέρος της ύπαρξής μας.

Τα σπίτια έχουν τις δικές τους ζωές και όλοι το ξέρουμε. Κρατούν μέσα τους αγάπες κι έχθρες, έριδες και συγγένειες. Αντανακλούν πολλά που θα θέλαμε κρυμμένα και μαγνητίζουν κάποια που ίσως δεν φανταζόμαστε. Οταν τα χάνουμε κάτι χάνεται από εμάς· όταν τα σώζουμε, σώζουμε κάτι παραπάνω από τις περιουσίες μας. Και όταν τα σώζει ο γείτονάς μας, κάτι παραπάνω από περιουσία γλιτώνει από τις φλόγες.