Γιατί δεν μειώνονται οι τιμές στα τρόφιμα

Οι καταναλωτές αντιμετωπίζουν μεγάλες αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων. Ο ρυθμός του πληθωρισμού των τροφίμων στην Ευρωπαϊκή Ενωση (ΕΕ) και στην Ελλάδα  τον Ιούνιο του 2023 έφτασε σε ποσοστό υπερδιπλάσιο του Δείκτη Τιμών Καταναλωτή (Τρόφιμα 10%-12% έναντι 3%-4% ΔΤΚ).

Οι αιτίες που διαμορφώνουν την παραπάνω κατάσταση είναι πολλές, όπως οι μεταβολές στα εισοδήματα και στα καταναλωτικά πρότυπα στις αναπτυσσόμενες χώρες, η κλιματική αλλαγή, οι προηγηθείσες υψηλές τιμές της ενέργειας, η προηγούμενη πανδημία και ο συνεχιζόμενος πόλεμος στην Ουκρανία.

Η Ουκρανία και η Ρωσία αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το 30% του παγκόσμιου εμπορίου σιταριού και κριθαριού, ενώ τα ποσοστά για το καλαμπόκι και το ηλιέλαιο προσεγγίζουν το 17% και το 50%, αντίστοιχα. Επίσης, η Ρωσία είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας των τριών βασικότερων χημικών λιπασμάτων παγκοσμίως.

Από αυτή την πραγματικότητα η ΕΕ και η Ελλάδα δεν μένουν ανεπηρέαστες, καθώς οι αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας, στα λιπάσματα και στις ζωοτροφές που παρατηρήθηκαν το προηγούμενο χρονικό διάστημα άσκησαν έντονες πιέσεις στο κόστος παραγωγής και κατ’ επέκταση στην τιμή αγαθών όπως το ψωμί, το κρέας, τα ζυμαρικά, τα έλαια και το γάλα.

Βέβαια, σημαντική ανακούφιση για τους φτωχότερους πληθυσμούς του πλανήτη δόθηκε μέσω της Πρωτοβουλίας για τα Σιτηρά της Μαύρης Θάλασσας. Ωστόσο η πρόσφατη άρνηση της Ρωσίας για συνέχιση της Συμφωνίας προκαλεί έντονους φόβους για επιδείνωση της επισιτιστικής κρίσης.

Εκτός των συγκυριακών υπάρχουν και  δομικοί λόγοι που συμβάλλουν στην αύξηση των τιμών των τροφίμων. Η κερδοσκοπική συμπεριφορά παραγόντων της αγοράς, ο εξαιρετικά υψηλός βαθμός συγκέντρωσης του παγκόσμιου εμπορίου βασικών αγροτικών προϊόντων και η διαπραγμάτευση της τιμής βασικών αγροτικών προϊόντων στα χρηματιστήρια των εμπορευμάτων  αποτελούν πολύ σημαντικές παραμέτρους.

Επίσης, η στροφή προς τα δυτικά διατροφικά πρότυπα (ζωικά προϊόντα) μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού στις αναπτυσσόμενες χώρες, καθώς αυξάνεται το εισόδημά τους, εντείνει την παγκόσμια ζήτηση για ζωοτροφές και συμβάλλει στην άνοδο των τιμών προϊόντων όπως το σιτάρι και το καλαμπόκι. Τέλος, οι τοπικές συγκρούσεις και οι ακραίες καιρικές συνθήκες (ξηρασία, πλημμύρες), λόγω της κλιματικής αλλαγής, ασκούν πίεση στις τιμές των τροφίμων.

Είναι συνεπώς αναγκαία η αποτελεσματικότερη διαχείριση των διαθέσιμων πόρων μέσω της εκπαίδευσης των αγροτών και της υιοθέτησης σύγχρονων μεθόδων παραγωγής, όπως είναι οι ψηφιακές εφαρμογές στη γεωργία. Από την άλλη πλευρά, η εξοικονόμηση τροφίμων -που σήμερα απορρίπτονται στα σκουπίδια -, η εκπαίδευση των καταναλωτών για πιο υγιεινά πρότυπα κατανάλωσης (φυτικά προϊόντα), με ταυτόχρονο αποτέλεσμα την προστασία του περιβάλλοντος και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, σε συνδυασμό με τον έλεγχο των κερδοσκοπικών πρακτικών σε διεθνές και εθνικό επίπεδο, μπορούν να συμβάλουν στη συγκράτηση των τιμών των τροφίμων διεθνώς και στη χώρα μας.

Ο Ναπολέων Μαραβέγιας είναι καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, πρώην υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης.
Ο Γιάννης Ε. Δούκας είναι επίκουρος καθηγητής Αγροτικής Οικονομίας και Πολιτικής, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών