Θα γλιτώσει το Ισραήλ τον εμφύλιο πόλεμο;

Την περασμένη Κυριακή, τα τρένα από το Τελ Αβίβ προς την Ιερουσαλήμ ήταν γεμάτα ανθρώπους που στέκονταν όρθιοι, πρακτικά κολλημένοι από τη ζέστη. Φτάνοντας, αντήχησε σε ολόκληρο τον σταθμό μία ιαχή: «Δη-μο-κρα-τία!». Ημασταν μεταξύ των εκατοντάδων χιλιάδων ζαλισμένων Ισραηλινών που ξεχύθηκαν στους δρόμους διαμαρτυρόμενοι για το νομοσχέδιο που έχει σκοπό να καταπνίξει τη δικαστική ανεξαρτησία, πριν από μία κρίσιμη ψηφοφορία την περασμένη Δευτέρα.

Η επιστροφή στο Τελ Αβίβ, όμως, εκείνο το βράδυ, ήταν διαφορετική. Ηταν μια μεγάλη, ζεστή μέρα· οι διαδηλωτές ήταν εξαντλημένοι και ευέξαπτοι. Το τρένο μας έφτασε στο τέλος μιας μαζικής ακροδεξιάς διαδήλωσης στο Τελ Αβίβ, με κόσμο που επίσης συνέρρευσε από ολόκληρη τη χώρα και τη Δυτική Οχθη προκειμένου να στηρίξει τα σχέδια της κυβέρνησης.

Οταν άνοιξαν οι πόρτες του τρένου, ξαφνικά εισέρρευσε το δικό τους πλήθος, σχεδόν παγιδεύοντας το δικό μας. Στη ζεστή νύχτα του Τελ Αβίβ, αντίπαλοι που είχαν περάσει τους επτά προηγούμενους μήνες φωνάζοντας συλλογικά οι μεν κατά των δε, ήρθαν πρόσωπο με πρόσωπο, διεκδικώντας χώρο. Η φαντασία μου έκανε το επόμενο βήμα: κάποιος σπρώχτηκε, εσκεμμένα ή μη. Κάποιος έβρισε. Κάποιος έκανε μια απότομη κίνηση. Πολλοί Ισραηλινοί φέρουν όπλα, ιδίως σε ένα πλήθος όπου πολλοί φορούν τη χαρακτηριστική ενδυμασία των ακραίων εποίκων της Δυτικής Οχθης. Ισως έτσι να ξεκινήσει, σκέφτηκα, ο εμφύλιος πόλεμος του Ισραήλ.

Οι Ισραηλινοί σπαράσσονται από ένα πρωτοφανές κυβερνητικό πρόγραμμα σύνθλιψης της δικαστικής εξουσίας και τερματισμού κάθε περιορισμού στην εκτελεστική εξουσία – που είναι ήδη σχεδόν ανεξέλεγκτη στο πολιτικό σύστημα του Ισραήλ. Από τον Ιανουάριο, εξοργισμένοι κάτοικοι βγαίνουν μαζικά κάθε εβδομάδα και συχνότερα στους δρόμους. Φοβούνται μια δικτατορία και ανησυχούν πως οι ζωές τους, και η χώρα τους, θα γίνει αγνώριστη.

Οι υποστηρικτές της δικαστικής μεταρρύθμισης – οι οποίοι, σύμφωνα με όλες τις δημοσκοπήσεις, αποτελούν μόνο μία μειονότητα των πλέον δεξιών Ισραηλινών – ελπίζουν πως η κυβέρνηση θα έχει τώρα απεριόριστη εξουσία να προσαρτήσει τη Δυτική Οχθη, να επεκτείνει τους οικισμούς, να εντείνει την υποταγή της ισραηλινής ζωής στην αυστηρή τήρηση των θρησκευτικών εθίμων και να αποκαταστήσει τους διεφθαρμένους πολιτικούς, ιδίως εκείνον που είχε εκδιωχθεί όταν το δικαστήριο έκρινε τον διορισμό του «εξαιρετικά παράλογο» – αυτό, ακριβώς, το νομικό σκεπτικό που το νομοσχέδιο της περασμένης εβδομάδας θα καταπνίξει.

Το νομοσχέδιο πέρασε. Εξαλλοι διαδηλωτές άναψαν φωτιές σε αυτοκινητόδρομους και υπέμειναν χτυπήματα ή αντλίες νερού από την αστυνομία. Οι Ισραηλινοί είναι διχασμένοι ακόμα και στις καλύτερες περιόδους, η σημερινή κατάσταση ωστόσο μοιάζει πολύ πιο επικίνδυνη.

Δεν είμαι αισιόδοξη, αντιμετωπίζω όμως με σκεπτικισμό το ενδεχόμενο να ξεσπάσει εμφύλιος πόλεμος. Η βαθιά πόλωση δεν είναι αποκλειστικότητα του Ισραήλ: απλώς χρειαζόμαστε δημοκρατικούς θεσμούς να συγκρατούν τις διαμάχες ώστε να μη γίνονται πόλεμος. Ακόμα και περιστατικά βίας δεν οδηγούν αναπόφευκτα σε εμφύλιο. Το ίδιο το Ισραήλ είδε τον πρωθυπουργό του, τον Γιτζάκ Ράμπιν, να δολοφονείται το 1995, και η χώρα έμεινε ενωμένη.

Τι θα συνέβαινε αν στρεφόταν βίαια η ισραηλινή κυβέρνηση ενάντια στον λαό της, ενδεχομένως ως απάντηση σε κάποιο φριχτό γεγονός ή πρόκληση; Είναι τρομακτικό ακόμα και το να τίθεται το ερώτημα, υπάρχουν όμως ενδείξεις πως ο στρατός του Ισραήλ δεν θα στρεφόταν κατά των πολιτών του για χάρη της κυβέρνησης. Σε μια πρωτοφανή εξέλιξη, περισσότεροι από 10.000 ισραηλινοί έφεδροι έχουν πει πως δεν θα υπηρετήσουν αν προχωρήσουν τα σχέδια της δικαστικής μεταρρύθμισης. Εύκολα μπορεί να φανταστεί κανείς περισσότερους έφεδρους, ή πιο υψηλόβαθμους, ή ακόμα και τον εφιάλτη της κυβέρνησης -στρατιώτες σε υποχρεωτική θητεία – να αρνούνται να επιτεθούν σωματικά σε πολίτες.

Ακόμα όμως και χωρίς εμφύλιο, στον ορίζοντά μας διαγράφεται ένα σκοτεινό μέλλον.

Η Ντάλια Σάιντλιν είναι πολιτική αναλύτρια και ερευνήτρια στο Century Foundation