«Κάναμε πολλά ωραία πράγματα, αυτό μόνο σκέπτομαι»

Υπάρχει κάτι στον Γιώργο Λούκο που είναι απατηλό, και κάτι που δεν είναι. Είναι απατηλό το ότι μοιάζει αφηρημένος, γιατί οι κεραίες του είναι συνέχεια στο φουλ για να πιάσουν ό,τι τον ενδιαφέρει. Δεν είναι απατηλό ότι πολλά, πράγματι, δεν τον ενδιαφέρουν: λόγια και πράξεις, κουβέντες και άνθρωποι που δεν έχουν σχέση με την τέχνη και τα έργα της όπως τα εννοεί αυτός. Εχει περάσει ένας μήνας από την ημέρα που το Εφετείο Κακουργημάτων εξέδωσε αθωωτική απόφαση υπέρ του, οκτώ χρόνια από τότε που πληροφορήθηκε από εφημερίδα ότι ο τότε υπουργός Πολιτισμού Αριστείδης Μπαλτάς τον έπαυσε από τη θέση του καλλιτεχνικού διευθυντή και προέδρου του Ελληνικού Φεστιβάλ, και που ξεκίνησε η δικαστική του περιπέτεια. Μέρες και μήνες που για κάποιον θα ήταν αμέτρητες αλλά για τον ίδιο ίσως όχι: ο χρόνος δεν τον ενδιαφέρει μ’ αυτόν τον τρόπο.

Βρεθήκαμε, όπως κάθε Ιούλιο τα τελευταία 7 χρόνια, στο σπίτι αγαπημένων φίλων στη Σκιάθο. Είναι, φέτος, διαφορετικός; Εχει ύφος δικαιωμένου θριαμβευτή; Αναδύεται από τα λόγια του σκουριά εκδικητικότητας για τον πόνο αυτών των οκτώ χρόνων (για τα οποία δεν θα μιλήσει); Δεν διακρίνω τίποτα τέτοιο. Η φωνή του είναι το ίδιο μαλακή και ήρεμη και με κοιτάζει με τον συνηθισμένο του γλυκό τρόπο, με βλέφαρα μισόκλειστα. Κι αν κάποιες στιγμές συγκινείται (κι εγώ μαζί του), δεν θα το παραδεχτούμε.

Δεν ξέρω αν κατάλαβες τι έγινε εδώ, πώς με το που βγήκε η απόφαση όλοι έγραφαν για σένα.

Οχι, γιατί εγώ έφυγα την άλλη μέρα για τη Γαλλία.

Εκλεισες τα τηλέφωνα. Δεν σε έβρισκε κανένας.  

Οταν αργότερα τα άνοιξα μου ήρθαν πάρα πολλά τηλέφωνα και μηνύματα, καμιά διακοσαριά και παραπάνω, δεν τα διάβασα όλα. Φίλοι, γνωστοί και άγνωστοι και συνεργάτες απ’ όλον τον κόσμο που μου έλεγαν «Fantastic! Τώρα θα μπορούμε να ξαναέρθουμε στο Φεστιβάλ!».

Πόσες φορές αναγκάστηκες να έρθεις για να παραστείς στη δίκη;

Περίπου 17 φορές.

Ηταν δύσκολα χρόνια;

Οταν με έδιωξαν από εδώ στενοχωρήθηκα αλλά γύρισα στη Γαλλία, στη δουλειά μου (σ.σ.: καλλιτεχνικός διευθυντής του Μπαλέτου της Οπερας της Λυών ως το 2020.) Δεν καθόμουνα κάθε μέρα να το σκέφτομαι. Δεν αισθανόμουν καταδικασμένος.

Αρα ξαναρωτώ, κατάλαβες τι έγινε εδώ με το που βγήκε η απόφαση;

Κατάλαβα ότι όταν είπαν «αθώος» αυτό ευχαρίστησε πάρα πολύ κόσμο, οπότε ευχαριστήθηκα κι εγώ. Και αισθάνθηκα ότι υπήρχε μια αγάπη για μένα. Και μου έκανε πολύ καλό που η ελληνική Δικαιοσύνη μού είπε «Ξέρεις, Γιωργάκη; Ολα αυτά για τα οποία σε κατηγόρησαν ήταν μπούρδες. Εσύ απλώς έκανες καλά τη δουλίτσα σου». Αυτό ήθελα. Δεν ήθελα να μου πουν ότι τα κάναμε όλα σκατά, γιατί δεν τα κάναμε όλα σκατά. Κάναμε πολλά ωραία πράγματα, προσπαθούσα να κάνω ό,τι καλύτερο μπορούσα, πήγαινα από χώρα σε χώρα για να γίνει το Φεστιβάλ πιο διεθνές. Αυτό έκανα και η Δικαιοσύνη μού το αναγνώρισε και αυτό ήταν πολύ σημαντικό για μένα, μου έκανε καλό.

Δεν κρατιέμαι να μη ρωτήσω: Γιατί δεν είσαι θυμωμένος;

Γιατί δεν τα σκέφτομαι όλα αυτά. Σκέφτομαι μόνο αυτό που μου δίνει χαρά, που είναι όλοι εκείνοι με τους οποίους συνεργάστηκα τόσα χρόνια, τόσο ωραία.

Δηλαδή επουλώθηκε η πληγή;

Δεν ήταν ακριβώς πληγή, γιατί δεν ζούσα στην Ελλάδα. Μου έλειψαν ορισμένα πράγματα – η Επίδαυρος, το χωριό δίπλα στην Επίδαυρο, το ταβερνάκι. Ο κόσμος, που ήταν πάντα πολύ καλός μαζί μου. Αλλά δεν σταμάτησε η ζωή και η καριέρα μου, είχα παραστάσεις, ταξίδια, το Μπαλέτο της Λυών ήταν η πιο πολυταξιδεμένη χορευτική ομάδα, πηγαίναμε κάθε χρόνο Αμερική, Ιαπωνία, Κορέα…

Ενα διεθνές Φεστιβάλ. Πώς γίνεται αυτό;

Αλλάζοντας κάποια πράγματα. Γιατί τελικά αυτό που άλλαξα στο Φεστιβάλ, και που ίσως δεν το λένε, είναι ότι οι μέχρι τότε διάφοροι διευθυντές του λειτουργούσαν με τις σχέσεις τους. Είχαν τους φίλους τους, τον ανεψιό του τάδε, τον γνωστό του άλλου, κ.λπ. Ερχόντουσαν και μου έλεγαν «βάλε τον δικό μου».

Και έλεγες όχι.

Δεν ήταν μόνο ότι έλεγα όχι, ήταν ότι δεν μου μιλούσαν μετά. Ημουν δηλαδή ήδη πια καταδικασμένος γιατί δεν ήμουν μέρος μιας εδραιωμένης κατάστασης. Ολοι εκείνοι οι γνωστοί σταρ, τραγουδιστές κ.λπ. (δεν θέλω να πω τα ονόματά τους) είχαν δεδομένη τη συμμετοχή τους στα φεστιβάλ, έλεγαν «αν δεν πάω φέτος θα πάω του χρόνου» γιατί εκείνοι που αποφάσιζαν τους έλεγαν «ναι, θα πας». Και κανείς δεν διανοείτο να τους πει «όμως αυτό που προτείνετε δεν είναι αρκετά καλό». Αλλά το Φεστιβάλ έγινε καλό χωρίς αυτούς γιατί εγώ έκανα το εντελώς αντίθετο. Οι σχέσεις οι δικές μου ήταν μόνο βάσει ταλέντων, και ήταν διεθνείς. Πήγαινα από το ένα μέρος στο άλλο, μια μέρα στο Βερολίνο, μια μέρα στο Παρίσι, έβλεπα καλλιτέχνες γνωστούς κι αναγνωρισμένους σ’ όλο τον κόσμο που ήξερα τη δουλειά τους και δεν είχαν έρθει στην Ελλάδα, και τους παρακαλούσα να κάνουμε συμπαραγωγές με πρεμιέρα στην Αθήνα. Τους έλεγα «θα την κάνουμε εδώ, θέλω να με βοηθήσετε να πάει καλά το Φεστιβάλ». Αυτές οι συμπαραγωγές έδωσαν ένα διεθνές κύρος στην Ελλάδα, γιατί όλα άρχιζαν εδώ.

Οκτώ χρόνια μετά, πιστεύεις ότι η συνταγή είναι η ίδια; Διεθνοποίηση;  

Ναι. Και είναι και πιο εύκολη σήμερα, γιατί ο κόσμος είναι πιο διεθνής.

Το διεθνές λοιπόν ήταν που αισθάνθηκε ο κόσμος. Και που όταν έφυγες, σαν να το πήρες μαζί σου.

Αυτό δεν το ξέρω, δεν ήμουν πια εδώ.

Εχεις καταλάβει (αναρωτιέμαι αν σε νοιάζει κιόλας) ότι από εδώ και πέρα μέσα στις πολιτικές μας συζητήσεις για το τι έκανε η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ θα αναφέρεσαι κι εσύ; Ο διωγμός σου έχει γίνει μέρος της κουβέντας.  

Κοίτα, εγώ δεν είχα συνείδηση. Και όταν άλλαξε η κυβέρνηση και ήρθε ο ΣΥΡΙΖΑ, μπορώ να πω ότι στην αρχή σχεδόν δεν το πήρα είδηση. Δεν ζούσα εδώ, από παιδάκι 17 χρονών ζω στο εξωτερικό, ερχόμουνα, έκανα τη δουλειά μου κι έφευγα. Αλλά μετά από λίγο κατάλαβα ότι δεν ήμουν δικός τους. Οτι με είχαν βάλει άλλοι, και ότι τώρα υπήρχαν άλλοι που ήθελαν να πάρουν τη θέση μου. Και όταν ο Μπαλτάς μού είπε να φύγω κατάλαβα ότι είχαν δουλέψει από πίσω διάφοροι που ήθελαν τη θέση. Οι δουλειές που είχα στο εξωτερικό τόσα χρόνια με βοήθησαν να μη στενοχωριέμαι πολύ. Μου φάνηκε βέβαια λίγο άδικο –

« – Λίγο;!»

Εντάξει, πολύ. Αυτό με πλήγωσε, το ότι μου είπαν «σήκω φύγε». Κι επίσης το ότι επειδή χρειαζόντουσαν ένα επιχείρημα είπαν ότι χρησιμοποίησα κρατικά λεφτά ή ξόδεψα πιο πολλά, ενώ τα τελευταία πέντε χρόνια δεν πληρωνόμουνα καθόλου και συνέχεια έψαχνα κι έβρισκα τρόπους για να μπορούν να γίνονται ωραία πράγματα. Αλλά αυτή είναι η ανωμαλία της Ελλάδας και κάπου κατάλαβα ότι αυτή είναι η χώρα μου: και τώρα που γλίτωσα, μετά από λίγα χρόνια μπορεί να βγει κάποιος και να πει «τον ξέρετε αυτόν τον κλέφτη;». Από τότε που με έδιωξαν πήγαινα σε διάφορα μέρη στον κόσμο όπου μου έλεγαν «τι κρίμα βρε παιδί μου μ’ αυτό το Φεστιβάλ, να μην μπορούμε πια να έρθουμε στην Ελλάδα», λες και πραγματικά είχε αλλάξει κάτι.

Είχε αλλάξει κάτι.  

Ναι, είχε αλλάξει. Ανθρωποι με τους οποίους κουβέντιαζα στο τηλέφωνο σχεδόν κάθε μέρα, που μαζί στήναμε σημαντικές παραγωγές, τώρα μιλούσαν σαν να είχαν κλείσει τα σύνορα. Εχω την εντύπωση ότι πολλοί αισθάνθηκαν πληγωμένοι μ’ αυτήν την ιστορία.

Σαν να είχαν κλείσει κάποια σύνορα. Δεν ξέρω αν εσύ μπορείς να το καταλάβεις, εσύ έκανες μια δουλειά όπως κι άλλες, αλλά εδώ δεν είχε ξαναγίνει. Πρόπερσι τον Ιούλιο που σε κάλεσε η Πρόεδρος στην πρώτη της δεξίωση για τη Γιορτή της Δημοκρατίας, αισθανθήκαμε ότι επιτέλους κάποιοι κατάλαβαν την αδικία και ντροπή.

Χάρηκα πολύ μ’ εκείνη την πρόσκληση.

Και τώρα τέλος πάντων που έκλεισε αυτή η ιστορία, άλλαξε κάτι για σένα;

Συνειδητοποίησα την αγάπη που μου έχει ο κόσμος. Αυτό δεν σημαίνει ότι α, να μου δώσουν κάτι άλλο. Δεν μ’ ενδιαφέρει. Μεγάλωσα, δούλεψα πάρα πολύ, φτάνει.

Αισθάνεσαι Ελληνας;

Πάρα πολύ.

Τι σημαίνει αυτό για κάποιον που έζησε και ζει παντού στον κόσμο;

Αισθάνομαι πιο πολύ Ελληνας από παλιά. Οσο ήμουνα στο Φεστιβάλ δούλευα σαν τρελός, ερχόμουνα για λίγες μέρες, πήγαινα στο γραφείο, έβλεπα ανθρώπους και παραστάσεις και μετά έφευγα. Οταν ξαναήρθα πρόπερσι με την αδελφή μου και περπατήσαμε, είδα ξαφνικά την Αθήνα και τρελάθηκα: έβλεπα τον κόσμο και τους δρόμους και της έλεγα «κοίτα τι ωραία που είναι». Είμαι πιο Ελληνας απ’ όσο νόμιζα.

Σκέφτομαι ότι μερικά έργα είναι χειροπιαστά (αφήνεις πίσω σου έναν πίνακα, μια μουσική) και μερικά δεν είναι, αλλά το αποτύπωμά τους είναι εξίσου έντονο. Δηλαδή αυτό το έργο που άφησες εσύ – 

(Με διακόπτει, νομίζω συγκινημένος)  

Αλήθεια είναι αυτό.

Θα ξαναπάς στην Πειραιώς να παρακολουθήσεις κάποια παράσταση; Δεν θα σε στενοχωρήσει;

Καθόλου. Αν είναι μια παράσταση που μ’ ενδιαφέρει.

Πάνω απ’ όλα η τέχνη;

Και οι σχέσεις με τους ανθρώπους.

Οι κυρίες με τα σκουλαρίκια και οι νέοι με τις σαγιονάρες

Κι η μαγεία του χώρου, της Πειραιώς 260; Πώς ξεκίνησε αυτό;

Οταν ανέλαβα το Φεστιβάλ ήξερα ότι δεν μου πήγαινε καθόλου το να κάνω παραστάσεις στο Ηρώδειο: ξέρεις, το στυλ όπου οι κυρίες ντύνονται καλά, βάζουν τα σκουλαρίκια τους και πάνε μαζί με τον σύζυγο που ίσως ψιλοκοιμάται και σκέφτεται πού θα φάνε μετά. Μου έλεγε ο Λευτέρης Βογιατζής «να βρεις κάτι που να είναι διαφορετικό, να μην είναι σαν τα άλλα». Ηξερε αυτός. Πήγαμε λοιπόν στην Πειραιώς 260 μαζί με τον Τάκη Αράπογλου που ήταν τότε διευθυντής της Εθνικής Τράπεζας, ιδιοκτήτριας του χώρου, τον Λευτέρη Βογιατζή και τον Δημήτρη Παπαϊωάννου. Πήγα 2-3 φορές και κατάλαβα ότι ήταν όντως το κάτι διαφορετικό. Δεν ήξερα πώς θα μπορούσα να το κάνω να λειτουργήσει, αλλά τελικά έγινε πολύ εύκολα. Βάλαμε ένα μπαράκι, στήσαμε ένα θέατρο και ήρθαν πολλοί καλλιτέχνες που έκαναν παραγωγή εκεί. Κι έτσι η Πειραιώς έγινε μια γωνιά όπου γινόταν κάτι τελείως σύγχρονο και ζωντανό, γιατί και ο χώρος έδινε μια δύναμη στις παραστάσεις αλλά και οι παραστάσεις έδωσαν στον χώρο ζωή. Κι επειδή δεν ήταν το Ηρώδειο με τις κυρίες με τα σκουλαρίκια, ήρθαν και οι νέοι.

Μου έχει κάνει εντύπωση πόσο συχνά αναφέρεις, σαν το μεγαλύτερο ίσως επίτευγμα του Φεστιβάλ, το ότι συνέρρεαν οι νέοι.  

Ναι, ήταν τόσο ωραίο. Κάναμε ανοίγματα στους νέους, τους θέλαμε. Και το κατάλαβαν κι άρχισαν να έρχονται μετά τις Σχολές και τα φροντιστήριά τους με τις σαγιονάρες και τα σορτσάκια τους να δούνε μια παράσταση. Μια καλή παράσταση, και τίποτα άλλο.