Είναι η συναίνεση παγίδα;

Πριν από ένα μήνα ακριβώς σχηματίστηκε ισχυρή πλειοψηφία, που έδωσε κυβερνητική εντολή στον Κυριάκο Μητσοτάκη. Ενα ζήτημα που συζητείται εσχάτως είναι αν αυτή η εντολή συνεπάγεται και αποδέσμευση από επιδιώξεις πολιτικών συναινέσεων. Με τη σκέψη ότι οι τελευταίες θα νόθευαν την εντολή (λόγω συμβιβασμών) ή θα καθυστερούσαν την υλοποίηση (λόγω κωλυσιεργίας). Το ζήτημα δεν επιδέχεται γενικής απαντήσεως. Αλλιώς έχουν τα πράγματα στην εξωτερική πολιτική, όπου ένας αναλαμβάνει την ευθύνη (την οποία οι άλλοι συνήθως απεκδύονται), αλλιώς σε θεσμικές τομές που υλοποιούνται σε βάθος χρόνου. Ιδίως αν διέρχονται μέσα από συνταγματική αναθεώρηση, όπως στην περίπτωση της ανώτατης εκπαίδευσης.

Βεβαίως, και στην εσωτερική πολιτική, ο δρόμος της συναίνεσης είναι δύσκολος. Η κοινωνία συχνά δεν είναι έτοιμη (αλλιώς οι μεταρρυθμίσεις θα είχαν ήδη γίνει). Τα πολιτικά κόμματα συχνά δεν συνεννοούνται (βλ. την παταγώδη αποτυχία της απλής αναλογικής). Από την άλλη πλευρά, αυτό δεν πρέπει να εκληφθεί ως κανόνας. Η περίφημη τροπολογία για τα νεοναζιστικά μορφώματα κατέδειξε ότι υπάρχει πεδίο συνεννόησης και ευθύνης. Η ψήφος των αποδήμων, το ίδιο. Το σημαντικό είναι η κυβέρνηση, η οποία έχει τον πρώτο λόγο, να θέτει τα ουσιώδη και να προσκαλεί τόσο την κοινωνία όσο και τα κόμματα σε κριτική βελτίωση. Αποδεχόμενη ότι δεν έχει το αλάθητο, αλλά και εκθέτοντας όσους εμμένουν στην άρνηση.

Οι πολιτικές συνθήκες (θυμίζουν ολίγον την κυριαρχία του Μακρόν των πρώτων ετών) είναι ευεπίφορες στην ψευδαίσθηση ότι δεν υπάρχει αντίπαλος – μόνο ο χρόνος. Αυτό δεν είναι ακριβές. Η πολιτική ιστορία δείχνει ότι το πολιτικό κεφάλαιο αναλώνεται εύκολα. Και σίγουρα μεταρρυθμίσεις που δεν καλλιεργούνται στη συνείδηση ενός κοινωνικού χώρου ευρύτερου της εκάστοτε πλειοψηφίας, συχνά δεν αντέχουν στον χρόνο. Ιδίως σε πολιτεύματα όπως το δικό μας, με την εκάστοτε πλειοψηφία πανίσχυρη.

Ας επιστρέψουμε στην ανώτατη εκπαίδευση, ως παράδειγμα εργασίας. Υπάρχει ώριμο μεταρρυθμιστικό αίτημα για δομικές αλλαγές. Σοβαρά, μη κερδοσκοπικά, εκπαιδευτικά ιδρύματα της αλλοδαπής, π.χ. των ΗΠΑ, πρέπει να θεωρηθούν καλοδεχούμενα.*  Τα δημόσια ΑΕΙ πρέπει να απεγκλωβιστούν από τον ζουρλομανδύα της κρατικής ομοιομορφίας. Αμφότερα θέτουν μία βάση ευρείας συνεννόησης. Η οποία ωστόσο εύκολα μπορεί να υποσκαφθεί, αν παρερμηνευθεί. Αν εκληφθεί ως κάλεσμα, παρασιτικώ τω τρόπω, σε όσους αναζητούν κερδοσκοπικές ευκαιρίες.

Η χώρα έχει ανάγκη μεταρρυθμίσεις. Αυτές απαιτούν πολιτική βούληση και τεχνική υποστήριξη. Παράλληλα, όμως, βοηθά να διασφαλιστεί ευρύτερη κοινωνική πλειοψηφία, που θα εμπιστεύεται την προσπάθεια. Και ορισμένη πολιτική συνεννόηση. Σε αυτή την ευρεία πλειοψηφία, και όχι στον δεδηλωμένο αρνητή, απευθύνεται το κάλεσμα της συναίνεσης. Και δεν είναι παγίδα.

Σημειωτέον ότι διμερείς συμφωνίες υπό το άρθρο 28 του Συντάγματος μηδαμινή προστιθέμενη αξία έχουν για τις ευρωπαϊκές χώρες (θέτουν δε και ζήτημα διακριτικής μεταχείρισης εντός της ΕΕ). Για την εγκατάσταση των πανεπιστημίων τους στην Ελλάδα και την επαγγελματική ισοδυναμία των πτυχίων, το ζήτημα λύθηκε πριν από λίγους μήνες από την ολομέλεια του ΣτΕ, ενώ ζήτημα ακαδημαϊκής ισοτιμίας δεν μπορεί να τεθεί δίχως αναθεώρηση.

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ και αναπληρωτής  καθηγητής στη Νομική Σχολή (ΕΚΠΑ)