Αθήνα, έχουμε πρόβλημα!

Οπως ήταν αναμενόμενο, η δίκη για τον θάνατο των τριών παιδιών στην Πάτρα προσελκύει το ενδιαφέρον του κοινού. Λόγω της έντονης δημοσιογραφικής κάλυψης, μαθαίνουμε σχεδόν σε πραγματικό χρόνο τις εξελίξεις αλλά και τις μαρτυρικές καταθέσεις.

«Πήρα ένα πολύ λεπτομερές ιστορικό από τη μητέρα […] Δεν μου φάνηκε επιληπτικό επεισόδιο, αλλά δεν μπορούσα να το αποδώσω κάπου», καταθέτει μια θεράπων ιατρός, «αποκλείοντας την πιθανότητα» τα επεισόδια που εμφάνιζε η Τ.Δ. να ήταν «επιληπτικής φύσης», αλλά και διατυπώνοντας την ανησυχία της σχετικά με την «πιθανότητα ο θάνατος να οφείλεται σε εξωγενείς παράγοντες».

«Θεωρώ ότι τα επεισόδια που είδα εγώ δεν ήταν κεταμίνη», τονίζει η γιατρός, ενώ συμπλήρωσε: «Δεν μου προκύπτει ότι υπήρξε απόφραξη αεροφόρων οδών, αλλά δεν μπορώ να το αποκλείσω».

«Ο θάνατος της Τζωρτζίνας οφείλεται στη χορήγηση κεταμίνης η οποία προηγήθηκε της ανακοπής που υπέστη το παιδί» προσθέτει άλλος ιατρός.

Οι ως άνω διατυπώσεις, τόσο ως προς το περιεχόμενο όσο και ως προς τη δομή τους, μας είναι τόσο οικείες που γίνεται δύσκολο να εντοπίσουμε το πρόβλημα. Πού έγκειται το λάθος;

Οι δικαστές της ουσίας καλούνται συχνά να αντιμετωπίσουν ζητήματα τα οποία ουσιαστικά δεν κατανοούν πλήρως, με αποτέλεσμα η λήψη αποφάσεων λίγο να απέχει από το να μοιάζει με τυχερό παίγνιο. Ο νομοθέτης κατανοεί αυτή την αναγκαιότητα και εισάγει π.χ. στον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας τον θεσμό της πραγματογνωμοσύνης, ώστε να επιτρέψει στο σύστημα Ποινικής Δικαιοσύνης να επιτελέσει απρόσκοπτα τις λειτουργίες του, άρ. 183 ΚΠΔ. Αφενός οι μάρτυρες καλούνται να επικεντρωθούν στα γεγονότα, δηλαδή σε αυτά που είδαν ή άκουσαν, όχι όμως σε εικασίες και πιθανολογικές κρίσεις. Γι’ αυτό τους ονομάζουμε μάρτυρες αληθείας. Αφετέρου οι πραγματογνώμονες θα πρέπει να επικεντρωθούν σε τεχνικά ζητήματα.

Με βάση και το γενικό εγχειρίδιο του Ευρωπαϊκού Δικτύου Εγκληματολογικών Εργαστηρίων (ENFSI), η εκάστοτε έκθεση πραγματογνωμοσύνης θα πρέπει να διατυπώσει την πιθανότητα εμφάνισης των ευρημάτων με δεδομένο κάθε φορά ένα από τα αντιτιθέμενα αφηγήματα και όχι την πιθανότητα των αφηγημάτων με δεδομένο τα ευρήματα. Δεν επιτρέπεται, τονίζει το ίδιο εγχειρίδιο, η έκθεση πραγματογνωμοσύνης να εμπεριέχει προτάσεις που αντιστρέφουν τις ως άνω δεσμευμένες πιθανότητες. Π.χ. με δεδομένο το αφήγημα χορήγησης κεταμίνης, πόσο πιθανά είναι τα ευρήματα της υπόθεσης (θάνατος);

Καταλαβαίνουμε λοιπόν σε τι ακριβώς έγκειται το πρόβλημα. Οι άνω πραγματογνώμονες θα έπρεπε να έχουν ασχοληθεί αποκλειστικά με την πιθανότητα ύπαρξης των ευρημάτων με δεδομένο κάθε φορά το αφήγημα της υπεράσπισης και αυτό του κατηγορητηρίου αντίστοιχα. Πράττουν δυστυχώς ακριβώς το αντίθετο, δυναμιτίζοντας την αποδεικτική διαδικασία, ενόψει και του αναιρετικού ελέγχου της αιτιολόγησης σε ενδεχόμενη καταδικαστική απόφαση: Εκφράζουν εικασίες και πιθανολογικές κρίσεις, ενίοτε δε και κατηγορικά συμπεράσματα, όταν π.χ. αποκλείουν ενδεχόμενα. Ολα αυτά είναι σαφώς ΕΚΤΟΣ του πεδίου αρμοδιότητας του πραγματογνώμονα.

Καλώ λοιπόν και από αυτό εδώ το βήμα τους δικαστές να αναλάβουν τις ευθύνες τους. Ο Κώδικας Ποινικής Δικονομίας ορίζει τη δομή και το περιεχόμενο της πραγματογνωμοσύνης καθώς σύμφωνα με το άρ. 195 παρ. 1 εδ. α ΚΠΔ «εκείνος που διατάσσει την πραγματογνωμοσύνη […] καθορίζει τα ζητήματα για τα οποία κυρίως θα διεξαχθεί, έχοντας υπόψη και τις τυχόν προτάσεις των διαδίκων».

Καλώ επίσης τους πραγματογνώμονες και μάρτυρες να αυτοπεριοριστούν σε ζητήματα για τα οποία διαθέτουν τεχνικές γνώσεις. Ούτε η πιθανολόγηση ούτε η λήψη αποφάσεων, και μάλιστα η λήψη απόφασης σε ένα πυκνό κανονιστικό πλαίσιο όπως αυτό της ποινικής δίκης, είναι ζητήματα για τα οποία ο δικαστής χρειάζεται βοήθεια. Ως εκ τούτου, Αθήνα, έχουμε πρόβλημα.

Ο Κυριάκος Ν. Κώτσογλου είναι δικηγόρος Αθηνών και αναπληρωτής καθηγητής Νομικής του Northumbria University