Εννιάμισι ημέρες χαμένος στη Σαχάρα

Ο αγώνας του Μάουρο Πρόσπερι στην έρημο Σαχάρα πήγαινε καλά. Ο Marathon des Sables είναι περιβόητος υπερμαραθώνιος: 250 χλμ. σε υπερβολική ζέστη σε τερέν που περιλαμβάνει από γιγάντιους αμμόλοφους μέχρι βραχώδεις προεξοχές. Εκείνος ήταν από τους πιο γρήγορους στον αγώνα. Ομως, καθώς έτρεχε μέσα στους αμμόλοφους, είδε την άμμο γύρω του να στροβιλίζεται. Εμοιαζε με χορό, ρυθμικό και μαγευτικό στην αρχή, αλλά πριν καταλάβει τι συνέβαινε, ο Πρόσπερι βρέθηκε μπροστά σε έναν κίτρινο τοίχο. «Δεν μπορούσα να δω τίποτα. Ο άνεμος φυσούσε τόσο βίαια, η άμμος πονούσε. Στη μέση της ερήμου, είναι δύσκολο να βρεις καταφύγιο», θυμάται. Ετσι συνέχισε να κινείται. Προσπάθησε να καλυφθεί, αλλά η άμμος πάντα τον τύφλωνε. Η αμμοθύελλα διήρκεσε επτά ώρες. «Αφαίρεσε κάθε σημείο αναφοράς. Το τοπίο μεταμορφώθηκε τελείως».

Το πρώτο ένστικτο του Πρόσπερι ήταν να τρέξει. Είχε χάσει πολύ χρόνο και η σκέψη του ήταν να τελειώσει τον αγώνα. «Ηλπιζα να μπω τουλάχιστον στα μετάλλια», λέει. Ωστόσο, του είχε φανεί παράξενο που δεν είχε δει κανέναν άλλον. Μιλάμε για το 1994· το event ήταν ελάχιστα γνωστό και για GPS ούτε λόγος. Ανέβηκε σε έναν αμμόλοφο, αλλά δεν έβλεπε κανέναν. «Ηξερα ότι κάτι δεν πήγαινε καλά», λέει. Ωστόσο, θα είχε μια ιστορία να αφηγείται στον φίλο του Τζιοβάνι Μάντσο, ο οποίος έκανε περιπατητικά τη διαδρομή. Και μια βραδιά εκτός προγράμματος μόνος στην έρημο Σαχάρα έφερε τη δική της μαγεία. «Ηταν αμέσως συναρπαστικό», λέει. «Εχεις αυτόν τον ουρανό που είναι λευκός με αστέρια που σχεδόν σε πνίγουν».

Το πεπρωμένο φυγείν αδύνατον

Ο Πρόσπερι, που κλείνει πλέον τα 68, λέει ότι είχε μια μοιρολατρική αντίληψη για τον θάνατο όλη του τη ζωή. «Είμαι πεπεισμένος ότι το τέλος σου είναι ήδη γραμμένο όταν γεννηθείς». Οταν ήταν παιδί στη Ρώμη, άκουγε τις ιστορίες του παππού του για τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τις έφερνε τώρα στο μυαλό του. «Μου έλεγε ότι όταν δεν υπήρχε νερό, αυτός και άλλοι στρατιώτες έπιναν τα δικά τους ούρα για να επιβιώσουν», λέει ο Πρόσπερι. Ούρησε αμέσως στο παγούρι του. «Ηταν καθαρό σαν νερό». Ηταν σίγουρος ότι δεν θα το χρειαζόταν. Οι διοργανωτές θα τον έβρισκαν σύντομα.

Το επόμενο πρωί, ο Πρόσπερι συνέχισε να τρέχει. Είχε την αίσθηση ότι ήταν ακόμη στον αγώνα. Οταν άκουσε ένα ελικόπτερο, υπέθεσε ότι είχε έρθει για αυτόν. Πετούσε χαμηλά, όμως δεν τον είδε. Οι δρομείς είχαν μαζί τους φωτοβολίδες. Ο Πρόσπερι εκτόξευσε μία στον ουρανό, κυμάτισε την ιταλική σημαία από το σακίδιό του. «Αρχισα να τρέχω πίσω του ουρλιάζοντας. Αλλά ο θόρυβος του έλικα απομακρύνθηκε». Μετά, σιωπή. Αρχισε να περπατά. Τώρα «έτρεχε» σε έναν διαφορετικό αγώνα, με μια άγνωστη διαδρομή και τερματισμό και αντιπάλους που μόλις είχαν αρχίσει να γίνονται γνωστοί. Κουβαλούσε κυρίως ξηρά τροφή και καθόλου νερό. Τότε κατάλαβε ότι είχε πραγματικά χαθεί. Μα, όπως λέει, για τις επόμενες εννιάμισι ημέρες δεν ένιωσε φόβο. Αντίθετα, βίωσε μια βαθιά, κατανυκτική γαλήνη με ξεσπάσματα θυμού.

Να κοιτάς γύρω σου

Η ανθεκτικότητα, η δύναμη και η αντοχή που είχε αποκτήσει κατά τη διάρκεια των χρόνων του ελίτ αθλητισμού πρέπει να τον βοήθησαν. Εκανε μοντέρνο πένταθλο από επτά ετών και μεγαλώνοντας άρχισε να διαπρέπει. Το 1984, εκπροσώπησε την Ιταλία στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λος Αντζελες και το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα την επόμενη χρονιά. Αλλά μια «επαγγελματική» εστίαση ήταν ακριβώς το αντίθετο με αυτό που χρειαζόταν τώρα – μια ζωντάνια στον κόσμο έξω από τις παραμέτρους του αγώνα. «Οταν κάνεις τα πάντα για να κερδίσεις, δεν παρατηρείς τίποτα. Κέρδισα Ολυμπιακούς και Παγκόσμια Κύπελλα. Ομως δεν κοιτούσα γύρω μου. Ως επαγγελματίας, πρέπει να κάνεις αγώνα, τελεία. Πρέπει να κερδίσεις, τελεία», λέει. «Στην έρημο, έμαθα ότι είναι πολύ σημαντικό να κοιτάς γύρω σου, να βλέπεις τι συμβαίνει, να γνωρίζεις το τι υπάρχει δίπλα σου».

Στην περίπτωση του Πρόσπερι, δίπλα του υπήρχαν πού και πού καμήλες, ή κάποιο ξεκάρφωτο δέντρο στην απέραντη άμμο. Σκαρφαλώνοντας σε ένα τη δεύτερη μέρα που ήταν χαμένος εντόπισε μια μικρή κατασκευή στην έρημο. «Ημουν πεπεισμένος ότι ήταν το σπίτι κάποιου ή ένα είδος ιερού». Πράγματι ήταν ένα ιερό, άδειο. Ο μόνος άγιος άνθρωπος, ένας «μαραμπούτ» όπως ονομάζεται, βρισκόταν σε μια σαρκοφάγο. «Τουλάχιστον είχα μια στέγη πάνω από το κεφάλι μου», λέει ο Πρόσπερι. Ακουσε ένα τρίξιμο στην οροφή. Συστάδες από μικροσκοπικές νυχτερίδες κολλούσαν στους τοίχους. Αρπαξε μια χούφτα και τις έπνιξε. Αφού τους έκοψε τα κεφάλια, ρούφηξε όσο μπορούσε από το αίμα και τα σπλάγχνα τους. Το επανέλαβε ξανά και ξανά. «Με αυτόν τον τρόπο, έφαγα και ήπια ταυτόχρονα», λέει. Ο Πρόσπερι είναι πρακτικός άνθρωπος. Ενώ ο φίλος του Τζιοβάνι έβλεπε αυτόν τον υπερμαραθώνιο ως ένα ταξίδι αυτογνωσίας, ο Πρόσπερι είναι πιο κυνικός. Είμαι περίεργη για το αν ένιωσε αηδία τρώγοντας τις νυχτερίδες. «Τις έφαγα και αυτό ήταν. Το μόνο που έχω να πω ήταν ότι βρωμούσαν λίγο».

Στη συνέχεια, μετέφερε τα λείψανα των μικρών θηλαστικών έξω από το ιερό και τα έθαψε. Αυτή ήταν μια πράξη σεβασμού για το ιερό και τις νυχτερίδες, και ίσως ένιωθε σημαντικό να επιβληθεί ένα τελετουργικό πολιτισμού σε αυτό που μόλις είχε συμβεί. «Ετσι είμαι. Μου φάνηκε τίμιο από τη στιγμή που θα σκότωνα ένα ζώο για να επιβιώσω, να θάψω τα απομεινάρια του», λέει. Τον περασμένο Οκτώβριο επέστρεψε στο σημείο με ένα ιταλικό τηλεοπτικό συνεργείο και σκάβοντας βρήκε όλους τους μικροσκοπικούς σκελετούς. Δεν είναι περίεργο, λοιπόν, που μέσα στο ιερό ο Πρόσπερι σκέφτηκε την προοπτική του δικού του θανάτου. Ακούγοντας άλλο ένα αεροσκάφος, όρμησε έξω για να ανάψει φωτιά. «Εκανα μια τρύπα στην άμμο. Εβαλα όλα μου τα πράγματα: υπνόσακο, σακίδιο. Τα πλαστικά κάνουν καπνό. Δυστυχώς μόλις άναψε άρχισε άλλη μια αμμοθύελλα. Μου έσπασαν τα νεύρα».

Περίμενε 12 ώρες μέσα στο καταφύγιο για να περάσει η θύελλα και την επομένη το πήρε απόφαση. «Στην Ιταλία, αν δεν βρουν το σώμα ενός αγνοούμενου, η οικογένειά του δεν λαμβάνει αποζημίωση». Η σύζυγός του θα έπρεπε να λάβει σύνταξη, είχαν τρία μικρά παιδιά. Δεν ήθελε να τον αφήσει να πάει στον αγώνα. «Αν έφευγα από το καταφύγιο, δεν ήξερα αν θα σωθώ. Και αν πέθαινα, δεν θα έβρισκαν ποτέ το πτώμα μου. Στην έρημο, μέσα σε λίγες μέρες, όλα εξαφανίζονται». Ο Πρόσπερι τα ζύγισε όλα αυτά και αποφάσισε ότι η πιο λογική απόφαση θα ήταν να κόψει τις φλέβες του. Θα βρισκόταν κάποια στιγμή η σορός του, θα ανακηρυσσόταν νεκρός και θα πληρωνόταν η σύνταξη. «Σιγά σιγά, θα κοιμηθώ και θα πεθάνω», σκέφτηκε. Ακούγεται σαν μια πράξη απόγνωσης, αλλά ο Πρόσπερι λέει ότι ήταν έξυπνη σκέψη. «Είχα μόνο ένα μικρό μαχαίρι», αναπολεί. «Αλλά το έκανα». «Ησουν λυπημένος ε;», τον ρωτάω. «Λυπημένος; Οχι, όχι. Ηταν απαραίτητο».

Ο Πρόσπερι ξύπνησε το επόμενο πρωί και διαπίστωσε ότι, λόγω υπερβολικής αφυδάτωσης, το αίμα είχε πήξει σχεδόν αμέσως στους καρπούς του. «Σκέφτηκα, ΟΚ, δεν είναι η ώρα μου. Δεν πρόκειται να πεθάνω εδώ. Θα βγω για να αναζητήσω σωτηρία». Από εκείνη τη στιγμή, λέει, «έκανα ό,τι μπορούσα για να επιβιώσω. Ηπια τα ούρα μου. Εφαγα ό,τι βρήκα. Ξετρύπωσα ποντίκια και φίδια από πέτρες και ρίζες δέντρων. Ελιωνα τα πάντα σε ένα μικρό φλιτζάνι που βρήκα στο ιερό». Ετρωγε μεγάλα μυρμήγκια, μασούσε φύλλα και έκοψε το πίσω μέρος από τα δρομικά του παπούτσια για να ανακουφίσει τις πληγές στις φτέρνες του. Στη βαθιά σιωπή, ήταν το σφύριγμα του ανέμου που του κρατούσε συντροφιά. Τις επόμενες έξι ημέρες, ο Πρόσπερι κοίταξε πραγματικά γύρω του. Επρεπε, για να ζήσει. Φοβόταν να πεθάνει; «Εμαθα κάτι», λέει. «Δεν φοβάμαι τον θάνατο. Το να υποφέρεις σε κάνει να φοβάσαι. Αν δεν υποφέρεις, δεν νιώθεις φόβο». Δεν υπέφερε από τον αγώνα του να επιβιώσει; «Οχι, δεν υπέφερα. Εζησα με τον θάνατο, χέρι-χέρι. Εγινε φίλος μου. Ηταν κοντά μου, πάντα, κάθε μέρα. Μου κράτησε συντροφιά, με θετική έννοια. Μου έδωσε δύναμη να μην υποκύψω».

Ο Πρόσπερι πιστεύει ότι επέζησε εκεί όπου σίγουρα άλλοι δεν θα τα κατάφερναν, γιατί «το αδύνατο δεν υπήρχε» γι’ αυτόν. «Προσπάθησα να πείσω τον εαυτό μου ότι ήταν το πιο φυσιολογικό πράγμα στον κόσμο που ήμουν εκεί. Κάποτε εντόπισε στον ορίζοντα μικρά πράγματα να κινούνται. Καμήλες, σκέφτηκε. Καθώς πλησίαζε, συνειδητοποίησε ότι ήταν κατσίκες. Ηταν περίπου 200 μέτρα μακριά όταν είδε τη βοσκοπούλα. Είχε φτάσει σε έναν βερβερικό οικισμό. «Τότε κατάλαβα ότι ξαναγεννήθηκα. Ημουν στην έρημο εννιάμισι μέρες. Ενιωθα ότι ήμουν μέσα στην κοιλιά της ερήμου. Γεννήθηκα εκ νέου».

Ο Πρόσπερι είχε περπατήσει μέχρι την Αλγερία, μέσα από την περιοχή των ναρκοθετημένων συνόρων. Ζύγιζε μόλις 43 κιλά. Μεταφέρθηκε, με δεμένα μάτια, από τη στρατιωτική αστυνομία στη βάση στο Τιντούφ και αργότερα στο νοσοκομείο όπου πέρασε μία εβδομάδα στην εντατική. «Νόμιζαν ότι ήμουν πράκτορας», λέει, μέχρι που βρήκαν τα χαρτιά του για τον αγώνα. Οταν τελικά επέστρεψε στη Ρώμη και ρωτήθηκε από έναν δημοσιογράφο «θα ξανατρέξεις μαραθώνιο;» απάντησε: «Πάντα τελειώνω τους αγώνες μου». Πιστός στον λόγο του, ο Πρόσπερι ανέκτησε τη δύναμή του τα επόμενα δύο χρόνια και επέστρεψε για να τρέξει τον Marathon des Sables το 1997. Στη συνέχεια ολοκλήρωσε τον αγώνα άλλες εννέα φορές, τρέχοντας τον τελευταίο του το 2017.

«Αν θέλεις πραγματικά να καταλάβεις τη ζωή, πρέπει να πας στην έρημο», λέει. «Ο κόσμος συχνά συνδέει την έρημο με τον θάνατο, αλλά για μένα ισχύει το αντίθετο. Από τη στιγμή που επέζησα όλα τα ένιωσα “ενισχυμένα”. Την αγάπη μου για τη φύση, την αγάπη μου για τον αθλητισμό, τη θέληση να κάνω πράγματα, την αγάπη για τη ζωή». Ο Πρόσπερι είναι παππούς πλέον. Συνεχίζει να βάζει στον εαυτό του προκλήσεις, όπως το καγιάκ στις ακτές της Σικελίας όπου ζει. Περιμένει την κατάλληλη στιγμή για να πει στα εγγόνια του το πώς επέζησε.