Πρέπει να σώσουμε τις εφημερίδες

Αγαπώ με πάθος τις εφημερίδες. Εχω ανάγκη να υπάρχουν στον κόσμο όπου ζω. Ισως κι εσείς που διαβάζετε αυτή τη στιγμή να αισθάνεστε το ίδιο, δεν ξέρω όμως αν αισθάνεστε όπως εγώ την αγωνία ότι είναι πολύ πιθανόν σε λίγο καιρό να μην υπάρχουν.

Ισως δεν έχετε φίλους που λένε «ενημερώνομαι όσο θέλω από το Διαδίκτυο, τα άρθρα που με ενδιαφέρουν τα ανεβάζουν και στο φέισμπουκ». Ισως δεν έχετε πολλή επαφή με άτομα κάτω των 40 ετών που στο άκουσμα της λέξης «εφημερίδα» σε κοιτούν με βλέμμα θαμπό, όπως κοιτούν τους ηλικιωμένους συγγενείς όταν ξεκινούν τη φράση «θυμάμαι, όταν ήμουν παιδί…». Ή ίσως είστε άτομα αισιόδοξα, από αυτά που πιστεύουν ότι όλα διορθώνονται, κάτι θα γίνει. Εγώ όμως φοβάμαι ότι οι εφημερίδες θα χαθούν επειδή όλοι νομίζουν ότι ενημερώνονται από το Διαδίκτυο και όλοι ανεβάζουν τα άρθρα τους στο φέισμπουκ και όλοι με κοιτούν σαν ηλικιωμένη συγγενή όταν ρωτώ «ποια εφημερίδα διαβάζεις;» Εχω όμως αγιάτρευτη εμπιστοσύνη σε εκείνους που ξέρουν καλύτερα από εμένα, και είμαι σίγουρη πως οι «New York Times», για παράδειγμα, ξέρουν καλύτερα από εμένα.

Διαβάζοντας λοιπόν όσα είπε ο εκδότης τους, Αρθρουρ Γκρεγκ Σουλτσμπέργκερ, στον David Remnick («The New Yorker», 10/6/23) κάπως αναθάρρεψα, γιατί η εφημερίδα του όχι μόνο απέφυγε την για κάποιους σίγουρη καταστροφή της, αλλά καταγράφει και κέρδη. Οι λόγοι και τρόποι αυτής της αναστροφής είναι πολλοί, αλλά εγώ κόλλησα σε αυτό που κυρίως αναδύεται από τα λόγια του 43χρονου εκδότη: στην ακλόνητη, πεισματική πίστη του στην ουσία της δημοσιογραφίας. Σε κάτι παλιό σαν τα βουνά, κοινότοπο σαν διαφημιστικό φυλλάδιο αλλά αιφνιδιαστικά, εκρηκτικά, απείθαρχα καίριο και σήμερα. Δηλαδή, στην αλήθεια. «Ο ρόλος των δημοσιογράφων είναι να ακολουθούν την αλήθεια, ανεξάρτητα από οτιδήποτε άλλο» είπε. «Να προσπαθούν να εξοπλίζουν το κοινό με τα γεγονότα, το πλαίσιο και την κατανόηση που χρειάζεται ώστε να λειτουργεί αυτή η γιγαντιαία, πολυποίκιλη δημοκρατία μας». Δηλαδή αντικειμενικότητα; «Ο όρος αντικειμενικότητα είναι στενός. Η λέξη με τη μακροβιότερη παράδοση στην εφημερίδα μας είναι “ανεξαρτησία”».

Δημοσιογραφική ανεξαρτησία δεν σημαίνει μόνο απόσταση από κομματικές προτιμήσεις και πολιτικές πεποιθήσεις· σημαίνει οι δημοσιογράφοι να πλοηγούν το κοινό ανάμεσα στις ξέρες των ιδεών και προοπτικών που διαμορφώνουν τον κόσμο μας και κάνοντας αυτό να μην υπηρετούν μιαν ιδέα, όσο καλή κι αν είναι – σαν, ας πούμε, «το καλό της πατρίδας». Ουπς. Εδώ τα πράγματα ζορίζουν. Διαπιστώνουμε κάθε μέρα πόση κατακραυγή μπορεί να προκαλέσει η ανίχνευση μιας «ιστορίας» που δεν ωφελεί τις απαράβατες εθνικές μας αξίες.

Διαπιστώνουμε (στο πετσί μας, στο μυαλό μας, στην καρδιά μας και στις εισπράξεις μας) πόσο ασύμφορο αλλά και επικίνδυνο γίνεται το να περιγράφεις/καταγράφεις έναν κόσμο όχι όπως θα τον θέλαμε αλλά όπως είναι· το να βάζεις τα γεγονότα πάνω από όσα ένθερμα πιστεύεις. Και περισσότερο απ’ όλους, το διαπιστώνουν οι δημοσιογράφοι που το κάνουν, που υπηρετούν δηλαδή το επάγγελμά τους. Η αληθινή δημοσιογραφική ανεξαρτησία, εξήγησε ο Σουλτσμπέργκερ, δεν είναι «όλα για τον άνθρωπο, για τη δημοκρατία, για την πατρίδα» ούτε «η κάθε πλευρά έχει το δίκιο της». Είναι ο κίνδυνος και η οδύνη της αλήθειας.

Μπορούμε να σώσουμε τις εφημερίδες; Τον περασμένο μήνα η γερμανική «Bild» με τις περισσότερες πωλήσεις στην Ευρώπη ανακοίνωσε πως για να περικόψει δαπάνες 100 εκατομμυρίων ευρώ θα αντικαταστήσει δημοσιογράφους (περισσότερους από 200, προς το παρόν) με προγράμματα τεχνητής νοημοσύνης. Α, τα «προγράμματα»: πολλά έχουν ειπωθεί και θα ειπωθούν γι’ αυτά, αλλά όχι αρκετά για τα δάχτυλα που θα πατούν τα κουμπιά τους – τα δάχτυλα που θα τα ρωτούν. Τα προγράμματα απαντούν μόνο σ’ αυτά που τα ρωτάμε.

Θα σώσουμε τις εφημερίδες; Τη σανίδα σωτηρίας τους κρατούν από τη μια πλευρά η δημοσιογραφική αλήθεια και από την άλλη οι αναγνώστες που καλούνται τώρα, επειγόντως, να τη διαλέξουν. Την αλήθεια, ανεξάρτητα από οτιδήποτε άλλο.