Οι κίνδυνοι της «μείωσης των κινδύνων»

Γίναμε μόλις μάρτυρες της γέννησης μιας νέας λέξης-καραμέλας. Ξαφνικά, οι σχεδιαστές της πολιτικής στις ΗΠΑ και ανά την Ευρώπη θέλουν να «de-risk» (επιφέρουν μείωση των κινδύνων από) τη σχέση με την Κίνα.

Ο όρος οφείλει τη νέα δημοφιλία του στην εξίσου ξαφνική απομάκρυνση από το «decoupling» (αποσύνδεση) που κυκλοφόρησε ευρέως για λίγο, μέχρι που αποδείχθηκε πως σχεδόν κανείς δεν είναι υπέρ μιας οριστικής ρήξης ανάμεσα στην Κίνα και τη Δύση. Δεν είναι ούτε επιθυμητό ούτε καν εφικτό να διαρρηχθούν όλοι οι δεσμοί με τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου, όλοι λοιπόν συμβιβάστηκαν με μια πολύ πιο αόριστη έννοια.

Παρότι η αποσύνδεση είναι αρκετά σαφής, η μείωση των κινδύνων επιδέχεται πολλές ερμηνείες. Οι κίνδυνοι είναι εγγενείς σε κάθε οικονομική δραστηριότητα, και στις οικονομίες της αγοράς, η προθυμία ανάληψης ρίσκων δίνει ώθηση για καινοτομία, ανάπτυξη και μεγαλύτερη ευημερία. Αν ήταν δυνατή μια οικονομία χωρίς ρίσκο, δεν θα προσέφερε ανταμοιβές και άρα θα έτεινε προς την αρτηριοσκλήρωση.

Από τις μεγάλες πολυεθνικές μέχρι τις μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις, όλοι οι οικονομικοί παράγοντες αξιολογούν διαρκώς ευκαιρίες και κινδύνους, επιδιώκοντας να διατηρήσουν μια συνετή ισορροπία. Σε ό,τι αφορά την Κίνα, ο υπολογισμός κινδύνων-ανταμοιβών των περισσότερων δυτικών επιχειρήσεων έχει ήδη αλλάξει λόγω της ολοένα και πιο κρατιστικής και προσανατολισμένης στην ασφάλεια οικονομικής πολιτικής της χώρας. Η τελευταία έκθεση του Ευρωπαϊκού Εμπορικού Επιμελητηρίου στο Πεκίνο σκιαγραφεί μια ζοφερή εικόνα μειούμενων ευκαιριών και μεγαλύτερων κινδύνων.

Δεδομένων των πρόσφατων εμπειριών μας, είναι απολύτως θεμιτό να επικεντρωθούμε στο να καταστήσουμε τις παγκόσμιες ανεφοδιαστικές αλυσίδες περισσότερο ανθεκτικές στα σοκ και στην αναταραχή. Κάθε εταιρικό διοικητικό συμβούλιο το έχει αυτό στο πρόγραμμα.

Ομως η νέα ρητορική πάει πολλά βήματα πιο πέρα. Υπονοεί πως το εμπόριο με την Κίνα είναι εγγενώς επικίνδυνο ανεξάρτητα από το εγχώριο επιχειρηματικό και επενδυτικό περιβάλλον. Οι δυτικοί ηγέτες φοβούνται ολοένα και περισσότερο πως η Κίνα θα χρησιμοποιήσει το εμπόριο ή άλλους οικονομικούς δεσμούς προκειμένου να ασκήσει πολιτική πίεση στις δυτικές εταιρείες ή χώρες που θέλει να τιμωρήσει.

Είναι όμως ο κίνδυνος απώλειας εμπορίου στο μέλλον καλός λόγος να αποφύγουμε το εμπόριο τώρα που η επιλογή είναι ακόμα διαθέσιμη; Συνήθως δεν αυτοκτονεί κανείς προκειμένου να μειώσει τον φόβο του θανάτου και μπορεί πάντα να ελπίζει κανείς πως οι κινεζικές Αρχές θα αναγνωρίζουν ότι οι περισσότερες προσπάθειες οικονομικού εξαναγκασμού που έχουν κάνει υπήρξαν ανεπιτυχείς. Η ιστορία έχει δείξει πως αυτή η προσέγγιση απλά δεν έχει αποτέλεσμα.

Ομως οι δυτικές χώρες δεν μπορεί να αγνοήσουν το γεγονός ότι η Κίνα κυριαρχεί στον εφοδιασμό με τα μέταλλα και τις σπάνιες γαίες που απαιτούνται για τη μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλού άνθρακα και ότι ελέγχει ένα τεράστιο μερίδιο της παγκόσμιας αγοράς για φωτοβολταϊκά κύτταρα και ηλεκτρικά οχήματα.

Μόνο ένας τρόπος υπάρχει να αντιμετωπιστεί η πρόκληση που αποτελεί η Κίνα ως κυρίαρχος παράγοντας στις κρίσιμες πράσινες τεχνολογίες: οι αμερικανικές και ευρωπαϊκές βιομηχανίες πρέπει να γίνουν εξίσου ανταγωνιστικές με τις κινεζικές ομόλογές τους. Μέχρι να συμβεί αυτό, δεν έχει πολύ νόημα να απαρνηθούμε κινεζικής προέλευσης προϊόντα που είναι φθηνότερα, καλύτερα ή και τα δύο.

Οι οξυμμένες εντάσεις δεν εξυπηρετούν τα συμφέροντα κανενός. Ολοι συμφωνούν πως η αποσύνδεση πρέπει να αποφευχθεί. Το ζητούμενο είναι τώρα να «de-risk» την έννοια του «de-risking» προτού υπονομεύσουμε αχρείαστα τις οικονομικές προοπτικές μας.

Ο Καρλ Μπιλτ, πρώην πρωθυπουργός (1991-1994) και υπουργός Εξωτερικών (2006-2014) της Σουηδίας, διεθνής διπλωμάτης εγνωσμένου κύρους, είναι σήμερα συμπροεδρεύων του European Council on Foreign Relations