Απλά μαθήματα {LF}εκλογικής στρατηγικής

Εκτός αν πρόκειται για οριακή αναμέτρηση, οι εκλογές δεν κρίνονται την προεκλογική περίοδο. Στα δύο χρόνια μετά τις εκλογές, όποιο κόμμα έρχεται δεύτερο, πρέπει να κάνει ριζικές ανατροπές στην πολιτική του για να διεκδικήσει τη νίκη. Το 1994, στο μέσο της πρώτης θητείας του, οι μετρήσεις προέβλεπαν συντριβή του Μπιλ Κλίντον στις επόμενες εκλογές. Υπό τις οδηγίες του περιβόητου σύμβουλου Ντικ Μόρις, ο αμερικανός πρόεδρος διαμόρφωσε νέα στρατηγική, κερδίζοντας κατά κράτος το 1996.

Το 2017, η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ υπολειπόταν της αντιπολιτευόμενης ΝΔ. Οι έρευνες έδειχναν ότι είχε ιδιαίτερο πρόβλημα με τη μεσαία τάξη. Θα έπρεπε να αντιμετωπίσει το πρόβλημα με σοβαρές αλλαγές, που θα εφαρμόζονταν στο σύνολό τους με το τέλος της επιτροπείας, το καλοκαίρι του 2018.

Τα υπουργεία θα έπρεπε επίσης να ξεκινήσουν μεγάλες ενημερωτικές εκστρατείες, γιατί ακόμη και εκεί όπου έγινε ουσιαστική δουλειά αυτή δεν έγινε ποτέ γνωστή. Το ίδιο είχε κάνει η αμερικανική κυβέρνηση την περίοδο 1994-96. Αν είχε προχωρήσει σε αυτές τις ενέργειες, ο ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να κέρδιζε τις εκλογές του 2019 ή να τις έχανε με μικρότερη διαφορά.

Το καλοκαίρι του 2021, η κυβέρνηση Μητσοτάκη τα είχε κάνει θάλασσα σε διάφορους τομείς. Η μισή Ελλάδα είχε καεί με 2 μποφόρ, ο αριθμός των θυμάτων Covid εκτός ΜΕΘ ανέβαινε συνεχώς, ενώ σημειωνόταν και το πρώτο κύμα ακρίβειας. Παρ’ όλ’ αυτά η ΝΔ προηγείτο σταθερά του ΣΥΡΙΖΑ στις δημοσκοπήσεις. Ενόψει των εκλογών του 2023, ήταν φανερό ότι έπρεπε να γίνουν σοβαρές αλλαγές στη φυσιογνωμία και την πολιτική του, που ούτε μελετήθηκαν ούτε έγιναν ποτέ.

Οι εκλογές είναι σε τελευταία ανάλυση ένα δημοψήφισμα, γύρω από ένα κεντρικό ερώτημα στο οποίο καλούνται να πάρουν θέση οι ψηφοφόροι. Το «Καραμανλής ή τανκς» (1974) είναι το πιο τρανταχτό παράδειγμα, αλλά όλες οι εκλογικές αναμετρήσεις αφορούν ένα παρόμοιο δίλημμα. Οποιο κόμμα επιβάλλει το δικό του, κερδίζει. Τρανταχτό παράδειγμα, το «Αλλαγή ή Δεξιά», με το οποίο το ΠΑΣΟΚ κέρδισε πανηγυρικά την αναμέτρηση του 1981.

Στις πρόσφατες εκλογές, η ΝΔ, αφού έκανε διορθωτικές κινήσεις σε κοινωνικές ομάδες όπου είχε πρόβλημα (μισθωτοί ιδιωτικού τομέα = αύξηση του κατώτατου μισθού, νέοι = youth pass) έμεινε σταθερή σε ένα κεντρικό ερώτημα: «Μπορεί να κάνουμε λάθη (ή και κάποια σκάνδαλα). Αλλά προτιμάτε σταθερότητα ή νέες περιπέτειες;».

Με τη βοήθεια της αρλούμπας περί «Δήμητρας» και του 2015, κατάφερε να το επιβάλει εύκολα. Η αξιωματική αντιπολίτευση δεν προσπάθησε καν να επιβάλει το δικό της, που άλλαζε συνεχώς: ΝΔ ή προοδευτική κυβέρνηση, ή ανοχής, ή ειδικού σκοπού κ.λπ., ενισχύοντας τη νεοδημοκρατική θεωρία της περιπέτειας. Xώρια η «κυβέρνηση των ηττημένων» που «τελείωσε» την απλή αναλογική αλλά και τις πιθανότητες σχηματισμού κυβέρνησης συνεργασίας.

Στην ουσία, η αξιωματική αντιπολίτευση δεν διεκδίκησε την κυβερνητική εξουσία. Στους ψηφοφόρους τέθηκε το ερώτημα μόνο της ΝΔ, που θα κέρδιζε άνετα τις εκλογές. Αρκούσε ένα τυχαίο γεγονός (π.χ. δήλωση Κατρούγκαλου) για να παίξει καταλυτικό ρόλο, εκτοξεύοντας τη διαφορά.

Αναλύοντας στην ομιλία του την Πέμπτη τις τρεις αιτίες της βαριάς ήττας (η ΝΔ επέβαλε την ατζέντα της – αποτυχία κυβερνήσεων συνεργασίας – κακή εικόνα ΣΥΡΙΖΑ) ο Αλέξης Τσίπρας προσέγγισε σωστά τι συνέβη. Απομένει να διευκρινιστεί αν υπάρχει χρόνος για τις απαραίτητες αλλαγές.

Ο Στέλιος Κούλογλου είναι δημοσιογράφος, ευρωβουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ