«Δεν υπάρχει συνταξιοδότηση για τους καλλιτέχνες»

Στην καριέρα του ο Ολιβιέ Πι έχει σκηνοθετήσει 48 παραστάσεις όπερας στα σπουδαιότερα λυρικά θέατρα παγκοσμίως. Αν και έχει καταπιαστεί με τα πιο σημαντικά έργα του κλασικού ρεπερτορίου, από το καλλιτεχνικό του ενεργητικό λείπει ένας μεγάλος συνθέτης: ο Τζιάκομο Πουτσίνι (1858 – 1924). Το κενό αυτό θα καλύψει ο πολυσχιδής γάλλος σκηνοθέτης με τη νέα παραγωγή της «Μαντάμα Μπατερφλάι», η οποία ανοίγει τις φετινές εκδηλώσεις του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου στο Ηρώδειο την 1η Ιουνίου. Μετά την επιτυχία του «Βόιτσεκ» το 2020, η Εθνική Λυρική Σκηνή συνεργάζεται εκ νέου με τον δημιουργό που ακροβατεί ανάμεσα στο ποιητικό και το πολιτικό, σ’ αυτήν την παράσταση η οποία είχε σχεδιαστεί αρχικώς ν’ ανέβει πριν από την πανδημία. Στην πρώτη του αναμέτρηση με τη «Μαντάμα Μπατερφλάι», ο Ολιβιέ Πι ανεβάζει την ορχήστρα στη σκηνή και προτάσσει την πολιτική διάσταση του έργου. Τη μουσική διεύθυνση ανέλαβε ο Βασίλης Χριστόπουλος και τους πρωταγωνιστικούς ρόλους η ανερχόμενη νοτιοκορεάτισσα υψίφωνος Αννα Σον, ο διακεκριμένος ιταλός τενόρος Αντρέα Καρέα, ο εξαιρετικός βαρύτονος Διονύσης Σούρμπης και η γνωστή μεσόφωνος Αλίσα Κολόσοβα.

«Είναι ένα από τα έργα που ανεβαίνουν πολύ συχνά γιατί είναι πολύ δυνατό, πολύ συγκινητικό. Αλλά για μένα, η πολιτική πτυχή της όπερας δεν έχει αναδειχθεί πολύ. Συνήθως θεωρείται σαν μια συναισθηματική ιστορία, μελοδραματική, αλλά νομίζω ότι υπάρχουν πολύ περισσότερα στοιχεία πέρα απ’ αυτό. Η δράση διαδραματίζεται στο Ναγκασάκι. Φυσικά ο Πουτσίνι δεν μπορούσε να προβλέψει την ατομική βόμβα. Ο χαρακτήρας του Πίνκερτον, του ναύτη, ενσαρκώνει την Αμερική και της Τσο-Τσο-Σαν την Ιαπωνία. Η σχέση μεταξύ Αμερικής και Ιαπωνίας ήταν πάντα πολύ βίαιη. Ο Πουτσίνι είχε δει λοιπόν ότι η Αμερική έχει στόχο να καταστρέψει έναν πολύ συγκεκριμένο πολιτισμό. Σε αυτό το σημείο, θα μπορούσαμε να είμαστε στην Ελλάδα, τη Γαλλία, την Ιαπωνία. Εχουμε την ίδια σχέση βίας με τον αμερικανικό τρόπο ζωής, τον καπιταλισμό. Αλλά υπάρχει επίσης η φεμινιστική πτυχή του έργου που είναι πολύ ενδιαφέρουσα στις μέρες μας να λάβει κανείς υπόψη του στη σκηνή και να σκηνοθετήσει γιατί είναι πραγματικά για τη βία του ματσισμού και της πατριαρχίας. Η πατριαρχική βία αποκαλύπτεται πολύ καλά στο έργο», αναφέρει ο Ολιβιέ Πι μιλώντας στα «Πρόσωπα».

«Δεν νομίζω ότι υπάρχει πολλή αγάπη στη “Μαντάμα Μπατερφλάι”. Απλώς ένας άντρας αγοράζει ένα νεαρό κορίτσι. Εκείνη είναι 15 χρονών κι εκείνος είναι κακοποιός, ένας βίαιος άνθρωπος. Δεν πιστεύει καν ότι είναι βίαιος, απλώς ενεργεί με αυτόν τον τρόπο. Πιστεύει ότι τα χρήματα μπορούν να αγοράσουν τα πάντα. Αυτό θέλουμε να δείξουμε. Και η Τσο-Τσο-Σαν είναι πολύ αφελής γιατί είναι έφηβη. Η παράσταση είναι ακόμα πιο συναισθηματική αν τη δεις μέσα από τα πολιτικά εργαλεία που έχουμε στις μέρες μας», επιμένει ο σκηνοθέτης, ο οποίος όμως, αν και συνηθίζει να δίνει πολιτική κατεύθυνση στο έργο του, στην περίπτωση της «γιαπωνέζικης τραγωδίας» του Πουτσίνι θεωρεί ότι απλώς εμπεριέχεται στο κείμενο. «Νομίζω ότι εδώ είναι στο έργο. Υπάρχουν πολλοί τρόποι να κάνεις τέχνη και δεν χρειάζεται να είναι πολιτική σε κάθε σημείο. Η τέχνη είναι πολιτική από μόνη της. Δεν θέλω να βάζω στη σκηνή πολιτικά θέματα σε κάθε παράσταση που κάνω. Ομως η πολιτική ανάγνωση ενός θεατρικού έργου είναι από αυτές που επιτρέπονται» υπογραμμίζει ο ίδιος.

Τα τελευταία εννιά χρόνια, ο Ολιβιέ Πι άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά του στο Φεστιβάλ της Αβινιόν, όπου διετέλεσε καλλιτεχνικός διευθυντής, μετατρέποντάς το σε ένα αδιαμφισβήτητο κέντρο διεθνούς πολιτιστικής πρωτοπορίας. «Αυτά τα χρόνια ήταν μια συνεχής καταιγίδα, αλλά πολύ παθιασμένη. Γνώρισα τόσους ανθρώπους, τόσους καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο. Εξακολουθώ να πιστεύω ότι το Φεστιβάλ της Αβινιόν είναι μοναδικό στον κόσμο. Δεν υπάρχει τέτοιο άλλο μέρος για το θέατρο και ιδιαίτερα για το θέατρο ομιλίας. Ηταν πολύ κουραστική, πολύ δυνατή η θητεία μου. Ημουν χαρούμενος αλλά και πολύ λυπημένος που έφυγα γιατί νομίζω ότι ολοκλήρωσα τον κύκλο μου και ήρθε η ώρα να πάω παρακάτω» παραδέχεται ο σκηνοθέτης.

Αντιδράσεις για το Σατλέ

Το επόμενο βήμα του τον έφερε να αναλαμβάνει την καλλιτεχνική διεύθυνση του Παρισινού Θεάτρου Σατλέ. «Είναι ίσως το πιο όμορφο θέατρο στο Παρίσι. Είναι για τεράστιο κοινό. Είναι 2.000 θέσεων, οπότε πρέπει να κάνουμε μεγάλες παραστάσεις. Είναι ένα θέατρο που είναι αφιερωμένο στη μουσική. Είναι το μουσικό θέατρο της πόλης του Παρισιού. Αρα είμαι πιο κοντά στη μουσική από ό,τι στην Αβινιόν. Και ελπίζω να κάνω τα πάντα – οπερέτες, μιούζικαλ, όπερες, μουσικό θέατρο, συναυλίες. Πρέπει να είναι ανοιχτό κάθε μέρα. Κάτι θα γίνεται κάθε μέρα. Ο κόσμος πηγαίνει να διασκεδάσει, να περάσει ένα όμορφο βράδυ, να συγκινηθεί. Νομίζω ότι είναι ένα από τα αγαπημένα μέρη των Παριζιάνων. Ελπίζω λοιπόν να μεγαλώσει ξανά, επειδή είχαμε κάποια οικονομικά προβλήματα μετά τον κορωνοϊό. Δούλεψα σκληρά για να το κάνω ένα μέρος όπου κάτι συμβαίνει συνέχεια, ένα μέρος όπου πρέπει κάποιος να είναι». Ακόμα κι έτσι, ωστόσο, η δήμαρχος της πόλης Αν Ινταλγκό δέχτηκε επικριτικά σχόλια για την επιλογή του στην ηγεσία του θεάτρου. «Η κριτική έγινε επειδή εγώ είμαι άντρας κι εκείνοι περίμεναν μια γυναίκα σ’ αυτή τη θέση. Είμαι άντρας κι αυτό είναι κάτι που δεν μπορώ να αλλάξω τώρα. Αλλά για εμένα δεν υπήρξε άλλη κριτική» αποσαφηνίζει ο σκηνοθέτης.

Εκεί που υπήρξαν, βέβαια, σφοδρές κριτικές στο Παρίσι ήταν στον πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν, μετά την απόφασή του ν’ αυξήσει τα όρια συνταξιοδότησης, προκαλώντας ένα κύμα διαδηλώσεων στη γαλλική πρωτεύουσα. «Τα κοινωνικά κινήματα είναι πολύ συνηθισμένα, ξέρετε, στη Γαλλία. Είναι κάτι που έχουμε σχεδόν κάθε χρόνο» σχολιάζει ο Ολιβιέ Πι και συνεχίζει. «Εχω την αίσθηση ότι έχουμε συνηθίσει να διαδηλώνουμε στη Γαλλία. Αυτό είναι ένα είδος εθνικού αθλήματος». Ανεξαρτήτως, πάντως, από το τι θα ισχύσει τελικά στη χώρα για τους υπόλοιπους εργαζομένους, εκείνος, στα 57 του χρόνια πλέον, δεν δείχνει διατεθειμένος να βγει στη σύνταξη. «Αυτό είναι το μόνο πράγμα που μπορώ να κάνω. Νομίζω ότι δεν υπάρχει συνταξιοδότηση για τους καλλιτέχνες. Ελπίζω να πεθάνω στη σκηνή γιατί αυτός είναι ο καλύτερος τρόπος να πεθάνεις. Κάνοντας αυτό που αγαπώ», λέει με επιμονή.

Μέχρι τότε, συνεχίζει να δουλεύει στο θέατρο, ετοιμάζοντας για το Σατλέ το πρόγραμμα της νέας σεζόν. «Με περιμένει πολλή δουλειά. Είναι ένα μεγάλο θέατρο και θα προσπαθήσω να κάνω καλές παραστάσεις. Εκτός Σατλέ, θα παρουσιάσω το “Μπορίς Γκοντουνόφ” στην Τουλούζη τον Οκτώβριο. Nομίζω ότι η συζήτηση για τη Ρωσία στις μέρες μας θα είναι πολύ ενδιαφέρουσα» υποστηρίζει ο ίδιος, φέρνοντας την κουβέντα στην αποτελεσματικότητα του αποκλεισμού των κρατικών ρωσικών πολιτιστικών οργανισμών μετά την εισβολή στην Ουκρανία και τη στήριξη των ουκρανών καλλιτεχνών. «Πιστεύω στην ήπια δύναμη και ο πολιτισμός είναι μια ήπια δύναμη. Πιστεύω και στην Ευρώπη. Πρέπει ακόμα να οικοδομήσουμε την Ευρώπη. Η Ευρώπη έχει ζήσει δύσκολες στιγμές. Ο πόλεμος επιστρέφει στην Ευρώπη. Αυτό είναι κάτι απροσδόκητο. Αλλά αν το περάσουμε αυτό, πιθανότατα η Ευρώπη θα είναι πιο δυνατή. Πρέπει να κερδίσουμε και πρέπει να κερδίσουμε μαζί και να χτίσουμε την Ευρώπη, να προηγείται της Κίνας, των ΗΠΑ και της Ρωσίας. Θα είμαστε πιο δυνατοί μαζί» υποστηρίζει ο Ολιβιέ Πι και καταλήγει «Κατά κάποιον τρόπο είμαι αισιόδοξος. Κανείς δεν ξέρει τι θα συμβεί στη Μόσχα. Ελπίζω ότι θα τελειώσει η εποχή του Πούτιν και ελπίζω να έρθει η νέα, πιο δημοκρατική στιγμή στη Ρωσία. Αυτό είναι το πράγμα στο οποίο θέλω να πιστεύω. Υπάρχουν πολλοί υπέροχοι άνθρωποι στη Ρωσία που δεν πιστεύουν την προπαγάνδα του Πούτιν και τους αξίζει ένα καλύτερο μέλλον».