Αινίγματα και λύσεις

Η εκλογική διαδικασία δεν είναι παιχνίδι (ή αγώνας) που κρίνεται από την τύχη. Είναι η αποτύπωση της συγκεκριμένης ιστορικής στιγμής. Η αβεβαιότητα για το περιεχόμενο της κάλπης, πριν καταμετρηθούν οι ψήφοι, διαρκεί λίγο, αλλά τα αριθμητικά δεδομένα που προκύπτουν διαμορφώνουν τις συνθήκες μιας νέας πραγματικότητας. Το αποτέλεσμα των εκλογών εξαρτάται από πολυποίκιλες σταθερές και μεταβλητές συνθήκες, είναι μια υποκειμενική επιλογή με μακροπρόθεσμες αντικειμενικές συνέπειες για το κοινωνικό σύνολο. Είναι άσκηση προσωπικής ελευθερίας και κοινωνικής ευθύνης. Το εκλογικό δικαίωμα είναι το πιο «ατομικό», αλλά ταυτόχρονα το πιο «κοινωνικά δραστικό» από τις ελευθερίες μας. Ο ψηφοφόρος πίσω από το παραβάν είναι «μόνος», απόλυτα ελεύθερος να επιλέξει, χωρίς έλεγχο, λογοδοσία και καταλογισμό ευθύνης. Πρόκειται για αυστηρά «μονήρη» ενέργεια, που, όμως, έχει αναπόφευκτες συνέπειες για όλους μας.

Η εικόνα που αποτυπώνουν οι εκλογές είναι κάποτε περισσότερο συγκυριακή και λιγότερο αντιπροσωπευτική των κοινωνικών και πολιτικών συμφερόντων και δυνάμεων που ανταγωνίζονται. Η βασανιστική σκέψη, η αφανάτιστη στάθμιση και η υπευθυνότητα υποχωρούν συχνά προ των θυμικών αντιδράσεων. Το κρίσιμο «αίνιγμα» των εκλογών, χωρίς να αποτελεί «διακύβευμα», οφείλεται στο γεγονός, ότι η κριτική συνείδηση  στην ανοιχτή κοινωνία των ισότιμων πολιτών επηρεάζει τις συλλογικές αποφάσεις των κρατούντων, όπως και εκείνες επιδρούν στη διαμόρφωσή της. Η κοινωνικοπολιτική πραγματικότητα, τελεί σε διαλεκτική σχέση αλληλεπίδρασης με το ελεύθερο φρόνημα των πολιτών. Υπάρχουν στοιχεία που λειτουργούν θετικά, όπως είναι το πολιτισμικό κεκτημένο κάθε κοινότητας, το χρέος της αλληλεγγύης και η εύλογη εμπιστοσύνη στην απελευθερωτική δύναμη της επιστήμης. Και υπάρχουν αρνητικά δεδομένα, όπως οι προκαταλήψεις, οι αναχρονιστικές αντιλήψεις ή η σύγχρονη μηδενιστική δυσπιστία. Ζούμε σε μια εποχή μεγάλων και οικουμενικών αλλαγών, αλλά και άμεσων καθολικών απειλών.

Η «ορθή» εκτίμηση της ψήφου κρίνεται ex post, όταν τα θετικά ή αρνητικά αποτελέσματα  έχουν ήδη επέλθει. Το Σύνταγμα ανάγει τη λαϊκή κυριαρχία, διαμέσου των θεσμών της πλειοψηφίας και της περιορισμένης διάρκειας της θητείας των εκλεγομένων, σε εξουσία δημόσιου και διαρκούς ελέγχου τους,  που τείνει προς το ιδεώδες του «εν μέρει άρχειν και εν μέρει άρχεσθαι». Ψηφίζω σημαίνει μετέχω ενεργά στα κοινά και μαζί με τους άλλους, μέσα από διαφορετικούς δρόμους, αναζητούμε το ξέφωτο μέσα στο δάσος των προβλημάτων που μας πονούν και μας παιδεύουν. Σημαίνει ελπίζω και μάχομαι συνειδητά για την επίλυσή τους. Η δημοκρατία προϋποθέτει τόσο την κοινωνική συνοχή και αλληλεγγύη, όσο και την ελεύθερη και υπεύθυνη πολιτική συμμετοχή όλων των μελών της.

Οι εκλογές δεν είναι το τέλος της αναζήτησης. Είναι η εκπλήρωση ενός χρέους που διαρκώς ανανεώνεται: ο πολίτης δεν καλείται να «υποδυθεί» τον ρόλο του ψηφοφόρου και του εντολοδόχου και να αποχωρήσει από τη σκηνή. Εχει καθήκον να μείνει στο προσκήνιο, να μην αποσυρθεί πίσω από το παραβάν της ιδιωτικότητας. Να είναι παρών και δρων στο κέντρο της τρέχουσας ιστορίας. Οσο υπερασπιζόμαστε με συνέπεια τις ελευθερίες μας και τις ανθρωπιστικές και δημοκρατικές αρχές μας μπορούμε να διατηρούμε αισιοδοξία.