Σενάρια εξελίξεων

Εντεκα χρόνια μετά το τσουνάμι που έπληξε και έπνιξε τον δικομματισμό της μεταπολίτευσης, το ερώτημα που μένει να απαντηθεί στις εκλογές της 21ης Μαΐου είναι εάν ο κολοβός δικομματισμός που εμφανίστηκε κατά την περίοδο που ακολούθησε τις διπλές εκλογές του 2012 τείνει να σταθεροποιηθεί ή εάν, αντιθέτως, εισέρχεται σε τροχιά αποσταθεροποίησης με νέες κεντρόφυγες δυναμικές να αναπτύσσονται καθιστώντας εύθραυστες τις όποιες πολιτικές ισορροπίες προκύψουν από τις κάλπες. Τέσσερις είναι οι σχετικά κρισιμότεροι δείκτες:

Ο πρώτος, ασφαλώς, αφορά στη συγκέντρωση των ποσοστών που απαιτούνται για να σχηματισθεί αυτοδύναμη μονοκομματική κυβέρνηση. Αν τέτοια ποσοστά συγκεντρωθούν έστω και από το ένα εκ των δύο μεγαλύτερων κομμάτων, τότε σίγουρα αυτό θα αποτελεί σημάδι ανάκαμψης, αν όχι απόλυτης κυριαρχίας, του δικομματισμού που αναδείχτηκε μέσα από τις στάχτες της προμνημονιακής περιόδου.

Ο δεύτερος αφορά στο άθροισμα των ποσοστών που θα συγκεντρώσουν τα δύο μεγαλύτερα κόμματα ανεξαρτήτως του αν αυτά θα τους εξασφαλίζουν ή όχι την αυτοδυναμία. Αν αυτό το άθροισμα υπερβαίνει το άθροισμα του 2019, θα πρόκειται για μια ένδειξη περαιτέρω ανάκαμψης του δικομματισμού με ό,τι αυτό συνεπάγεται για το μέλλον των μικρότερων και κατά κανόνα αντισυστημικών κομμάτων.

Ο τρίτος αφορά στο μέγεθος των ποσοστών που θα πάρει το τρίτο κόμμα, δηλαδή το ΠΑΣΟΚ. Αν αυτό πετύχει τον στόχο του που είναι ένα ισχυρό διψήφιο ποσοστό τότε δεν θα πρόκειται για μια απλή εκλογική επιτυχία, αλλά για μια ανακατανομή ισχύος με πιθανές ευρύτερες συνέπειες. Εκτός του μηνύματος που θα στείλει, μια τέτοια εκλογική επιτυχία θα εμπεριέχει εν σπέρματι και έναν νέο πολιτικό χάρτη.

Ο τέταρτος δείκτης αφορά στις αυξομειώσεις της δύναμης των μικρότερων κοινοβουλευτικών κομμάτων. Αν θα είναι τέτοιες που να οδηγούν σε μια μεγαλύτερου εύρους της σημερινής πολυκομματικής Βουλής με δυνατότητες επιβίωσης από μια ενδεχόμενη δεύτερη αναμέτρηση με την ενισχυμένη αναλογική, τότε η λύση της εξίσωσης της μονοκομματικής αυτοδυναμίας θα καταστεί έτι δυσκολότερη. Θα συνιστά στην πραγματικότητα πρόπλασμα ανατροπής των υφιστάμενων συσχετισμών αντίστοιχο με αυτό που είχε παρουσιαστεί στις ευρωεκλογές του 1999 προαναγγέλλοντας την κατάρρευση του δικομματισμού της μεταπολίτευσης.

Αφησα για το τέλος έναν πέμπτο αλλά κεφαλαιώδους σημασίας δείκτη: τον δείκτη που αφορά στα ποσοστά της αποχής. Συνήθως προσπερνάμε τη σημασία αυτού του δείκτη επειδή είναι αδιάφορος για τους συσχετισμούς των κοινοβουλευτικών δυνάμεων και δεν διαμορφώνει αριθμητικά τον πολιτικό χάρτη της επόμενης ημέρας ούτε επηρεάζει την πορεία των εξελίξεων. Καθορίζει, ωστόσο, τον βαθμό αντιπροσωπευτικότητας της Δημοκρατίας μας και κατ’ επέκταση την ποιότητα, τη σταθερότητα και τη νομιμοποίηση του πολιτικού συστήματος και των θεσμών του.

Ας θυμηθούμε, βέβαια, ότι τα τελευταία χρόνια τα ποσοστά συμμετοχής στις εκλογικές διαδικασίες μειώνονται συνεχώς με το εκλογικό σώμα να συρρικνώνεται με αυξανόμενους ρυθμούς από τις διπλές εκλογές Μαΐου – Ιουνίου 2012 και εντεύθεν. Στις εκλογές του 2019 η αποχή έσπασε το δεύτερο ρεκόρ μετά από εκείνο των εκλογών του 2015, όποτε η αποχή είχε φθάσει στο 43,43%.

Ομως αν αυτή η τάση συνεχίσει να εκδηλώνεται ωσάν το τραγικό σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη και η πρωτοφανής μαζικότητα των κινητοποιήσεων που προκάλεσε να μην άλλαξαν τίποτα στη συμπεριφορά του εκλογικού σώματος, τότε σίγουρα  δεν θα είναι η αδιαφορία της κοινής γνώμης που θα εξηγεί το φαινόμενο, αλλά η ατζέντα των δημοσίων συζητήσεων και το είδος του κομματικού ανταγωνισμού.

Μένει να φανεί τι και προς ποια κατεύθυνση μπορεί να αλλάξει μέσα στις υπολειπόμενες προεκλογικές ημέρες.

Ο Γιώργος Σεφερτζής είναι πολιτικός επιστήμονας – αναλυτής