Κυνηγώντας το δρομικό «φτιάξιμο»

Είμαι απρόθυμη δρομέας. Δύο ή τρεις φορές την εβδομάδα, ψιλοσέρνομαι στους δρόμους της γειτονιάς μου, με κίνητρο μόνο τη συντροφιά της συντρέχτριάς μου και την προσμονή του φαγητού που θα απολαύσω όταν γυρίσω σπίτι. Η ιδέα του δρομικού «φτιαξίματος» (runner’s high) αιωρείται δελεαστικά στον ορίζοντα, σαν νευροχημικός αντικατοπτρισμός. Μια φορά σε ένα τρέξιμο το ένιωσα, ήταν σαν τα πόδια μου να είχαν βγάλει φτερά και ήθελα να συνεχίσω.

Σε κάποιον άσχετο ίσως ακούγεται αστείο. Ωστόσο κάποιοι μιλούν για «φτιάξιμο» που μοιάζει με χρήση ναρκωτικών και οι επιστήμονες πιστεύουν ότι υπάρχει κάτι, απλώς δεν είναι ακριβώς σίγουροι για το τι είναι. Η νευροεπιστήμονας δρ Χίλαρι Μάρουσακ από το Πολιτειακό Πανεπιστήμιο Γουέιν στο Ντιτρόιτ των ΗΠΑ είναι μια δρομέας που έχει πάει το κυνήγι του δρομικού «φτιαξίματος» σε άλλο επίπεδο. Η έρευνά της διερευνά πώς η άσκηση αλληλεπιδρά με τη χημεία του εγκεφάλου, με σκοπό να χρησιμοποιήσει τελικά αυτή τη γνώση για να βοηθήσει στην κατανόηση και τη θεραπεία διαταραχών ψυχικής υγείας.

Τι ακριβώς είναι;
Το να προσδιορίσει κανείς ακριβώς τι είναι το «runner’s high» είναι δύσκολο. Δεν φαίνεται να το βιώνουν όλοι όσοι τρέχουν, αλλά εκείνοι που το κάνουν μιλούν για ένα αίσθημα ευεξίας, σχεδόν ευφορία, που ξεκινάει σε κάποιο σημείο της άσκησής τους – μπορεί να είναι ύστερα από λίγα λεπτά, μπορεί να είναι ύστερα από 20 λεπτά. Μπορεί κανείς να το νιώσει και με άλλες επίπονες ασκήσεις όπως η ποδηλασία και η κολύμβηση, αλλά δεν φαίνεται να συμβαίνει με ομαδικά αθλήματα. Αυτό που δεν έχει γίνει ακόμη κατανοητό είναι πόσο διαρκεί, γιατί κάποιοι το παθαίνουν αλλά άλλοι όχι, τι το πυροδοτεί και τι γίνεται στο σώμα όταν συμβαίνει.

Το δρομικό «φτιάξιμο» θεωρείται ότι είναι αποτέλεσμα των ενδορφινών, οι οποίες είναι ορμόνες που μοιάζουν με οπιοειδή που απελευθερώνει το σώμα ως απόκριση στο στρες ή στον πόνο για να ανακουφίσει αυτόν τον πόνο. «Ωστόσο οι έρευνες τις τελευταίες δύο δεκαετίες έχουν ανατρέψει αυτή τη θεωρία» λέει η Μάρουσακ. Για παράδειγμα, εάν χρησιμοποιηθεί ένα φάρμακο όπως η ναλτρεξόνη για να μπλοκαριστούν οι επιδράσεις των ενδορφινών, οι δρομείς εξακολουθούν να βιώνουν το runner’s high, παρατηρεί. Οι ενδορφίνες είναι επίσης αρκετά μεγάλα μόρια και δεν μπορούν να περάσουν τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό -την ειδική επένδυση των αιμοφόρων αγγείων στον εγκέφαλο που προστατεύει τον εγκέφαλο από χημικές ή βιολογικές βλάβες – επομένως τα αποτελέσματά τους γίνονται αισθητά πολύ περισσότερο σε περιφερειακό επίπεδο: στις νευρικές απολήξεις στους μύες, για παράδειγμα. Και τα δύο υποδεικνύουν ότι οι ενδορφίνες είναι πιθανό να διαδραματίσουν περιορισμένο ρόλο στο δρομικό «φτιάξιμο».

Τα ενδοκανναβινοειδή
Ενα άλλο σύστημα που μπορεί να εμπλέκεται είναι το ενδοκανναβινοειδές σύστημα, το οποίο, όπως υποδηλώνει το όνομά του, είναι αυτό με το οποίο αλληλεπιδρά η κάνναβη. Τα ενδοκανναβινοειδή είναι αρκετά μικρά για να περάσουν τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, όπου αλληλεπιδρούν με υποδοχείς που ελέγχουν μια σειρά λειτουργιών, συμπεριλαμβανομένης της διάθεσης και της φλεγμονής.

Ο δρ Φρανίς Σαουλόφ, νευροεπιστήμονας στο Neurocentre Magendie – ένα ερευνητικό ινστιτούτο στο Μπορντό της Γαλλίας -, διερευνά τον ρόλο των ενδοκανναβινοειδών στην άσκηση, μελετώντας έναν βασικό υποδοχέα ενδοκανναβινοειδών που ονομάζεται CB1 σε ποντίκια. «Εάν αφαιρέσετε τον υποδοχέα CB1 ή εάν μπλοκάρετε τον υποδοχέα CB1, θα δείτε ότι το ποντίκι θα τρέχει λιγότερο στον τροχό του» παρατηρεί ο Σαουλόφ. Πιστεύει ότι αυτό θα μπορούσε να σχετίζεται με το γεγονός ότι οι υποδοχείς CB1 βρίσκονται ιδιαίτερα σε ένα μέρος του εγκεφάλου που σχετίζεται με την ανταμοιβή.

Αυτό το κίνητρο μπορεί να προσδιοριστεί ποσοτικά στα ποντίκια, αλλά είναι πολύ πιο δύσκολο να μελετήσει κανείς πώς νιώθουν ενώ τρέχουν και αν φτάνουν σε runner’s high. «Δεν συμπληρώνουν ποτέ ερωτηματολόγια» αστειεύεται ο Σαουλόφ. Αυτό που προτείνει η έρευνά του είναι ότι τα ενδοκανναβινοειδή είναι σημαντικά στο να μας παρακινούν να τρέξουμε και μπορεί επίσης να είναι ο λόγος για τον οποίο όταν κάποιοι τακτικοί δρομείς σταματούν να τρέχουν τους λείπει πολύ το τρέξιμο. Υπάρχει ένα είδος συνδρόμου στέρησης όταν αυτά τα ενδοκανναβινοειδή δεν απελευθερώνονται.

Η σημασία της έντασης
Ενα πράγμα που φαίνεται να είναι ξεκάθαρο είναι ότι η ένταση της άσκησης έχει σημασία για την πυροδότηση του δρομικού «φτιαξίματος», λέει η Μάρουσακ. «Φαίνεται ότι η μέτριας έντασης δραστηριότητα – μεγαλύτερη από το 50% του μέγιστου καρδιακού παλμού – είναι πιο αποτελεσματική στο να δώσει ο οργανισμός μια ώθηση κανναβινοειδών από τη χαλαρή άσκηση, όπως π.χ. ένα γρήγορο περπάτημα» σχολιάζει. «Γνωρίζουμε ότι συντίθενται… κατόπιν ζήτησης ως απάντηση σε έναν στρεσογόνο παράγοντα και μια άσκηση είναι σίγουρα ένας στρεσογόνος παράγοντας». Αλλά δεν είναι σαφές εάν όσο πιο έντονη είναι η άσκηση τόσο πιο έντονο έιναι το runner’s high.

Ως δρομέας η ίδια, η Μάρουσακ θέλει επίσης να μάθει πώς μπορεί να αξιοποιήσει στο έπακρο αυτό το «φτιάξιμο» μετά το τρέξιμο και πόσο χρόνο μπορεί να διαρκέσει. «Αν έχω να δώσω εξετάσεις ή κάτι σημαντικό που πρέπει να κάνω στη δουλειά, θέλω να χρονομετρήσω την άσκησή μου, ώστε να μπορέσω να διατηρήσω αυτά τα οφέλη στον εγκέφαλο. Χρειάζεται όμως να είναι εντός μιας ώρας ή μπορώ και μερικές ώρες αργότερα;».

Υπάρχουν πολύ περισσότερες ερωτήσεις παρά απαντήσεις σχετικά με αυτό το δελεαστικό αλλά άπιαστο φαινόμενο. Αλλά από την άλλη δεν χρειάζεται να μας χαρίζουν γάιδαρο και να τον κοιτάμε στα δόντια. Οτιδήποτε μας σηκώνει από τον καναπέ και μας βγάζει έξω για σωματική δραστηριότητα είναι καλό.