Η μεγάλη αναθεώρηση

Γνώριζε τι έκανε ο Βλαντίμιρ Πούτιν όταν διέταζε την ολομέτωπη εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2023;

Τρις ημέρες μετά την εισβολή, ο καγκελάριος της Γερμανίας Ολαφ Σολτς αποτύπωσε εύστοχα τη στιγμή σε μια ομιλία του ενώπιον του γερμανικού κοινοβουλίου. «Ζούμε σε μια εποχή κατακλυσμιαίων αλλαγών», είπε, για να προσθέσει: «Αυτό σημαίνει ότι ο κόσμος μετά δεν θα είναι ο ίδιος με τον κόσμο πριν». Στην πράξη, ωστόσο, ο πόλεμος στην Ουκρανία αφορούσε πολύ περισσότερα από όσα συνειδητοποίησαν πριν από 13 μήνες οι περισσότεροι άνθρωποι – συμπεριλαμβανομένου του Σολτς.

Προφανώς, η σύγκρουση αφορά πρώτα και κύρια την επιβίωση του λαού της Ουκρανίας και το μέλλον της πατρίδας του. Αφορά, όμως, ταυτόχρονα το μέλλον της παγκόσμιας τάξης πραγμάτων. Θα θριαμβεύσει η βία πάνω στον νόμο ή θα κατορθώσουμε να επιστρέψουμε σε μια κατάσταση βιώσιμης ειρήνης που θα βασίζεται στον νόμο και στις συνθήκες; Και ποιες είναι οι ευρύτερες γεωπολιτικές επιπτώσεις; Η εισβολή της Ρωσίας αντιπροσώπευσε την πρώτη μεγάλη αναθεωρητική πράξη του 21ου αιώνα και τώρα Κίνα και Ρωσία έχουν εισέλθει σε μια πιο βαθιά (αν και άτυπη ακόμη) συμμαχία, με στόχο να αμφισβητήσουν την κυριαρχία Ηνωμένων Πολιτειών και Δύσης.

Αυτή η σύγκρουση – που συνιστά μια αναβίωση της πολιτικής ισχύος του Ψυχρού Πολέμου – ενσωματώνεται σε δύο καίριας σημασίας εξελίξεις που συμβαίνουν διεθνώς: τη διευρυνόμενη ψηφιοποίηση όλων σχεδόν των σφαιρών της σύγχρονης ζωής και την τελική κρίση της βιομηχανικής κοινωνίας που βασίζεται στα ορυκτά καύσιμα.

Επιπλέον, ο πόλεμος της Ρωσίας έχει αναδείξει μια ολοένα περισσότερο περίπλοκη εικόνα του κόσμου. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο αποκαλούμενος Παγκόσμιος Νότος θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη διελκυστίνδα για κυριαρχία κατά τη διάρκεια του 21ου αιώνα – αυτό είναι ήδη εμφανές ύστερα από 13 μήνες πολέμου στην Ουκρανία. Δυστυχώς, πολλές από αυτές τις χώρες και περιοχές θα θυμηθούν την αντιμετώπιση της οποίας έτυχαν από τη Δύση – κυρίως δε την ηγέτιδα δύναμή της, τις ΗΠΑ – στο πρόσφατο παρελθόν. Η ένταξή τους σε ένα μέτωπο απέναντι σε δυνάμεις όπως η Κίνα δεν μπορεί, λοιπόν, να θεωρείται δεδομένη. Πρέπει να κερδηθεί.

Σε κάθε περίπτωση, πέρα από όσους επηρεάζονται άμεσα από τις μάχες, η Ευρώπη θα είναι η περιοχή η οποία θα υποστεί τις μεγαλύτερες αλλαγές από την επίθεση της Ρωσίας. Καθώς η αυταπάτη της ειρήνης έχει διαλυθεί, καθήκον της Ευρώπης είναι τώρα να ξεπεράσει, το συντομότερο δυνατό, τις διαχωριστικές γραμμές στο εσωτερικό της και το γεγονός ότι είναι ανυπεράσπιστη. Οφείλει να καταστεί μια γεωπολιτική δύναμη με αμυντικές και αποτρεπτικές ικανότητες, συμπεριλαμβανομένης της πυρηνικής.

Αυτό δεν θα είναι εύκολο και ο δρόμος μπροστά είναι γεμάτος από επικίνδυνα εμπόδια. Ας αναλογιστούμε ορισμένα από τα χειρότερα σενάρια. Τι θα συμβεί, για παράδειγμα, εάν ένας άλλος «Πρώτα η Αμερική» και υπέρμαχος του απομονωτισμού πρόεδρος εκλεγεί το επόμενο έτος και βρεθεί στον Λευκό Οίκο, για να ακολουθήσει η άνοδος της επικεφαλής της εθνικιστικής Δεξιάς Μαρίν Λεπέν στο Μέγαρο των Ηλυσίων; Είναι κάτι που αποτελεί, άλλωστε, ορατό σενάριο.

Την ίδια στιγμή, με τη Ρωσία να αδυνατεί να κερδίσει την Ουκρανία στα πεδία των μαχών, ο πόλεμος θα πρέπει τελικώς να τελειώσει με μια δύσκολη διαπραγμάτευση. Οποιο και να είναι το αποτέλεσμά της, η Ευρώπη θα ζει σε έναν διαφορετικό κόσμο, όπως πρόβλεψε ο Σολτς. Θα είναι αναγκασμένη να προσαρμοστεί στην ύπαρξη μιας αέναης απειλής εξ ανατολών, ανεξαρτήτως από το εάν αυτή έχει το πρόσωπο του Πούτιν ή του διαδόχου του.

Μια μεγάλη αναθεώρηση της εικόνας του κόσμου βρίσκεται σε εξέλιξη. Εάν αυτή η σύγκρουση εξελιχθεί με βάση τις παραδοσιακές πολιτικές ισχύος, όλοι θα καταλήξουν χειρότερα. Η συνεργασία πρέπει να επικρατήσει εάν θέλουμε να δημιουργήσουμε μια παγκόσμια τάξη που να ταιριάζει στις μεγάλες προκλήσεις του 21ου αιώνα, στην οικονομία, στην ασφάλεια και στην κλιματική αλλαγή.

Ο Γιόσκα Φίσερ, υπουργός Εξωτερικών και αντικαγκελάριος της Γερμανίας από το 1998 έως το 2005, ήταν ηγέτης του γερμανικού κόμματος των Πρασίνων επί σχεδόν είκοσι χρόνια