Το καλό κλίμα

Το κλίμα είναι μια έννοια μετεωρολογική. Συνοψίζει τις συνήθεις διακυμάνσεις στα κλιματικά χαρακτηριστικά ενός τόπου σε τρόπο ώστε να διευκολύνει την ταξινόμηση των στοιχείων αυτών σε γενικές κατηγορίες. Συνήθως το σύνολο αυτών των χαρακτηριστικών εντάσσεται σε μια ευρεία ενότητα: εύκρατο κλίμα, τροπικό κλίμα και τα τοιαύτα. Ως έννοια θεωρείται πρωτεύουσα στη φυσική γεωγραφία.

Η ίδια έννοια όμως μεταλαμπαδεύτηκε, ποιος ξέρει πότε, στην πολιτική και ιδιαίτερα μάλιστα στη διπλωματία. Καμία σχέση με τον καιρό στην εδώ περίπτωση. Μπορεί να αναρωτηθεί κανείς εάν ο ορισμός σημαίνει κάτι στη διπλωματική πρακτική. Το «καλό» μπορεί να σημαίνει την προθυμία των δύο μερών να καταλήξουν σε κάποια συμφωνία. Το «κακό» κλίμα είναι ασαφές: εάν οι δύο πλευρές δεν επιθυμούν να καταλήξουν σε συμφωνία τότε προς τι οι διαπραγματεύσεις; Ας θεωρήσουμε ότι ισχύει το πρώτο.

Στην τρέχουσα συγκυρία οι δύο πλευρές προσέρχονται σε νέο γύρο διαπραγματεύσεων κάτω από το βάρος φυσικών καταστροφών ή καταστροφών «δια παραλείψεως». Και στη μία και στην άλλη περίπτωση τα τραγικά αυτά συμβάντα αποκάλυψαν τη γύμνια του πολιτικού συστήματος και την παθολογία – απουσία -μηχανισμών πρόβλεψης και αντιμετώπισης του καταστροφικού τυχαίου. Με άλλα λόγια οι εκατέρωθεν «βασιλείς» αποδείχθηκαν γυμνοί, με προφανείς επιπτώσεις στη διαμόρφωση του εκατέρωθεν πολιτικού σκηνικού στο εκλογικό έτος που διανύουμε. Εάν στα παραπάνω αθροίσουμε τις πιέσεις που δημιουργεί ο συνεχιζόμενος πόλεμος στην Ουκρανία έχουμε μια καλύτερη εικόνα του πλαισίου των νέων επαφών.

Το φάσμα των προς συζήτηση θεμάτων είναι εντυπωσιακό ως προς την ποικιλία και τον όγκο. Είκοσι πέντε ζητήματα όπου ο διάλογος μπορεί να οδηγήσει σε επιμέρους συμφωνίες βρίσκονται στο τραπέζι. Οικονομικά θέματα, εμπορικά ζητήματα, τουριστικά, ενεργειακά, θέματα κλιματικής αλλαγής περιλαμβάνονται στο μενού. Τα περισσότερα είναι κενά περιεχομένου ή ψευδεπίγραφα – οι δύο χώρες μάλλον θα διακηρύξουν την αποφασιστικότητά τους για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης – πάλι για κλίμα μιλάμε…

Στα πιο ουσιαστικά από αυτά, εκείνα που άπτονται οικονομικών παραμέτρων, διακρίνονται κίνδυνοι. Η συνεκμετάλλευση, λόγου χάρη, των φυσικών πόρων του Αιγαίου είναι οικονομικό θέμα. Το μείζον για την Αγκυρα δεν είναι η όποια «κατάκτηση» νησιών. Η πίεση προς την ελληνική πλευρά – και η στρατιωτική – αποβλέπει στην εξασφάλιση οικονομικών ανταλλαγμάτων. Της συνεκμετάλλευσης. Σε αυτόν τον τομέα οι διαπραγματεύσεις «χαμηλής πολιτικής» μπορούν άριστα να εξυπηρετήσουν τους τουρκικούς στόχους. Η πύλη της «συνεκμετάλλευσης» ανοίγει πιο εύκολα με χαμηλούς τόνους παρά διαμέσου μιας μεγάλης αντιπαράθεσης ή ρήξης. Η Τουρκία εξάλλου έχει αποδείξει ότι μπορεί να περιμένει. Ο χρόνος, σε αντίθεση με αυτό που συμβαίνει στην Ελλάδα, είναι με το μέρος της.

Δυστυχώς τα ζητήματα που ζωτικά ενδιαφέρουν την Ελλάδα είναι «υψηλής πολιτικής». Ο σεβασμός της εδαφικής ακεραιότητας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων δεν μπαίνουν στη συζήτηση λόγω «μεγέθους» – «κλίμακας». Με τη συζήτηση όμως των επιμέρους και την πρόταξη οικονομικών ή άλλων ζητημάτων, η σημασία των ζωτικών αυτών ελληνικών θέσεων απαξιώνεται, περνά σε δεύτερη προτεραιότητα και, προοδευτικά, σπρώχνεται προς το περιθώριο. Τι θα μπορούσαν να είναι οι ελληνικές θέσεις για σεβασμό επικράτειας και εθνικών δικαιωμάτων όταν ολόγυρά τους οικοδομηθεί ένα πλέγμα οικονομικών συμφωνιών που θα διασφαλίζουν τη συνεκμετάλλευση.

Να θυμίσουμε ότι η Ελλάδα, στις σχέσεις με την Τουρκία, δεν διεκδικεί, υπερασπίζεται νόμιμα κεκτημένα.

Ο Γιώργος Μαργαρίτης είναι καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας του ΑΠΘ