Ω γλυκύ μου έαρ

Η Κυριακή 12 Φεβρουαρίου ήταν ηλιόλουστη. Στην Αθήνα, στο Ζάππειο και στον Εθνικό Κήπο, αντιλαλούσαν οι φωνές των παιδιών που οι ανακουφισμένοι γονείς τους μπορούσαν επιτέλους να βγάλουν περίπατο μετά από τρεις μέρες κακοκαιρία. Αλλά και στην Αντιόχεια, έξι μέρες μετά τον σεισμό, ακούγονταν φωνές: οι αχνές των θαμμένων που ακόμα ανέπνεαν μέσα στο σκοτάδι και οι βραχνές των απ’ έξω που ακόμα τους μιλούσαν. «Τι μυρίζει έτσι ωραία; Η Ζουμπεϊντέ μυρίζει ωραία. Γεια σου ομορφούλα, θα σε βγάλουμε έξω. Μαγειρεύεις ωραία Κούντι; Θα φάμε μαζί πρωινό; Ηρθα να σε βγάλω».

Ω φως των οφθαλμών μου, γλυκύτατόν μου τέκνον, πώς τάφω νυν καλύπτη;

Την Τετάρτη 1η Μαρτίου στην Αθήνα ο καιρός ήταν μουντός, με νοτιά και σκόνη. Ο Εθνικός Κήπος και το Ζάππειο άδειοι, οι δρόμοι σιωπηλοί. Η Αντωνία ήξερε ήδη ότι είχε χάσει τον άντρα της και τον γιο της, η Ιφιγένεια, ο Παναγιώτης, ο Κυπριανός, η Ελπίδα, η Αγάπη, η Θώμη, η Χρύσα, η Αναστασία δεν θα γυρνούσαν σπίτι. Οι λέξεις (οι πολλές ανήμπορες άχρηστες λέξεις) εξατμίζονταν στον θολό αέρα και σιγά-σιγά ακουγόταν μόνον ο ένας, μοναδικός ήχος: του θρήνου.

Η δάμαλις τον μόσχον εν ξύλω κρεμασθέντα ηλάλαζεν ορώσα.

Τα Εγκώμια, τα ειδικά τροπάρια αγνώστου δημιουργού που ψάλλονται στον όρθρο του Μεγάλου Σαββάτου και στην τελετουργία της Μεγάλης Παρασκευής, τα έχουμε τραγουδήσει λίγο-πολύ όλοι – ακολουθώντας τον Επιτάφιο, συζητώντας και γελώντας ίσως, έχοντας τον νου μας μην κάψουμε με το κερί μας τον μπροστινό. Υπάρχει εν τούτοις μια στιγμή που πιστεύω ότι ολωνών μας ο λαιμός κλείνει από την ηχώ των στίχων που μουρμουρίζουμε, την ηχώ του βαθύτερου, φρικτότερου φόβου της ευάλωτης θνητής ζωής μας. Γιατί πολλά μπορούν να συμβούν, αλλά υπάρχει κι εκείνο το ανείπωτο: ω παιδί μου γλυκό, ω άνοιξή μου παντοτινή, ω φως των ματιών μου, πού χάθηκε η ομορφιά σου; Πώς γίνεται να βυθίστηκες σε κάποιο σκοτάδι όπου εγώ δεν μπορώ να σε φτάσω, και πώς γίνεται μετά εγώ να ζω; Ω της παραφροσύνης, σε ποια γλώσσα να πω τον πόνο μου;

Σε όλες. Σαν όλες.

Σύμφωνα με τον «ναρκισσισμό των μικρών διαφορών», όρο που επινόησε ο Φρόιντ, σχεδόν κάθε στενή σχέση εμπεριέχει ένα κατακάθι αντιπάθειας: όσο πιο πολύ μοιάζουμε με κάποιον, όσο πιο πολύ μας θυμίζει ο άλλος τον εαυτό μας, τόσο πιο πολύ τον ζηλεύουμε ή τον περιφρονούμε ή και τον εχθρευόμαστε. Εγώ, για παράδειγμα, πάντα αντιστεκόμουν σε κάθε αίσθημα συγγένειας με την Ανατολή ώσπου άκουσα, στα ερείπια του σεισμού, τις πιο τρυφερές, πεισματικές, γενναίες λέξεις αντίστασης απέναντι στον φρικτότερο φόβο της ευάλωτης, θνητής ζωής μου – όπου το χειρότερο μπορεί να συμβεί: «Μόλις βγεις, Μεχμέτ, μονάκριβέ μου, θα σου φιλήσω το χέρι».

Ω γλυκύ μου έαρ, γλυκύτατόν μου τέκνον, πού έδυ σου το κάλλος;

Είτε πιστεύουμε στα θαύματα (ο Ομέρ, η Ράμπια και η Ντέρια βγήκαν στο φως μετά από 150, 168, 178 ώρες) είτε όχι (η Αθηνά, ο Βαγγέλης με τον 15χρονο γιο του, ο Νίκος, ο Βάιος, η Ελένη δεν βγήκαν), ο πόνος των ανθρώπων είναι πάντα εδώ και είναι πάντα παντού. Και είτε πιστεύουμε στη μια θρησκεία είτε στην άλλη είτε σε καμία, είναι ο ίδιος. Κοινός. Στις 14 Απριλίου, Μεγάλη Παρασκευή, είτε έχει συννεφιά είτε λάμπει ο ήλιος, με το ίδιο τραγούδι θα θρηνήσουμε, όλοι, την γλυκύτατή μας άνοιξη.