Οταν το τρέξιμο γίνεται εξάρτηση (με την κακή έννοια)

Αν γινόταν μια δημοσκόπηση στους δρομείς για τους λόγους που τους έκαναν να ξεκινήσουν το τρέξιμο, τότε η επιλογή της διαφυγής από το άγχος της καθημερινότητας θα βρισκόταν σίγουρα ανάμεσα στις δημοφιλέστερες απαντήσεις. Είναι αλήθεια ότι πολλοί τρέχουν για να ξεφύγουν από όλα εκείνα που τους προβληματίζουν στη ζωή τους, βιώνοντας βήμα βήμα την αρχαία ρήση «νοῦς ὑγιής ἐν σώματι ὑγιεῖ». Αν και το τρέξιμο προσφέρει αποδεδειγμένα πολλά οφέλη για τη σωματική και την ψυχική υγεία, αυτή η συσχέτισή του με την ευφορία μετά από κάθε προπόνηση ή αγώνα μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη εξάρτησης από την άσκηση και στην παρουσίαση μιας μορφής εθισμού στη σωματική δραστηριότητα, καταλήγοντας να γίνει φαρμάκι και όχι φάρμακο για συγκεκριμένους δρομείς.

Ενας στους τέσσερις
Σύμφωνα με έρευνες, περίπου το 25% των ερασιτεχνών δρομέων εμφανίζουν σημάδια εξάρτησης από την άσκηση ή εθισμού. Για να διερευνήσουν τις πιθανές συσχετίσεις μεταξύ του τρεξίματος και του αισθήματος της διαφυγής, επιστήμονες από τη Νορβηγία και το University of Science and Technology αποφάσισαν να εξετάσουν τη νοοτροπία και τα κίνητρα των δρομέων. Σύμφωνα με τον Φρόντε Στένσενγκ, επικεφαλής της επιστημονικής ομάδας του πανεπιστημίου, ως διαφυγή ορίζεται «μια δραστηριότητα, μια μορφή ψυχαγωγίας που βοηθάει στο να αποφύγει κάποιος ή να ξεχάσει τα δυσάρεστα και βαρετά πράγματα». Πολλές από τις καθημερινές δραστηριότητες μπορούν να δίνουν φόρμες διαφυγής από τις αγωνίες της ζωής, από μια βόλτα στον κινηματογράφο μέχρι το τρέξιμο, αφού προσφέρουν πολλά θετικά στοιχεία. «Η ψυχολογική ανταμοιβή από τη διαφυγή είναι η μειωμένη αυτογνωσία, ο λιγότερος μηρυκασμός σκέψεων και η ανακούφιση από τα πιο πιεστικά ή καταπιεστικά συναισθήματα» επισημαίνει ο Στένσενγκ.

Διαφυγή από την πραγματικότητα
Η διαφυγή από ό,τι βαραίνει κάποιον στην καθημερινότητα δύναται να αποκαταστήσει την προοπτική του στα πράγματα ή ακόμα και να του αποσπάσει την προσοχή από τα προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπίσει. Η διαφυγή που είναι προσαρμοστική, αναζητώντας θετικές εμπειρίες, αναφέρεται ως αυτοδιεύρυνση, τη στιγμή που η δυσπροσαρμοστική απόδραση, δηλαδή η αποφυγή των αρνητικών εμπειριών, ονομάζεται αυτοκαταπίεση. «Αυτές οι δύο μορφές διαφυγής πηγάζουν από διαφορετικές νοοτροπίες, για να προωθήσουν μια θετική διάθεση ή να αποτρέψουν αρνητική διάθεση» τονίζει ο Στένσενγκ. Ο ίδιος μαζί με τους συνεργάτες του ήθελαν να προσδιορίσουν αν οι δρομείς χρησιμοποιούν το τρέξιμο για αυτοδιεύρυνση (προσαρμοστική διαφυγή) ή αυτοκαταστολή (δυσπροσαρμοστική διαφυγή) και πώς αυτό επηρέασε την εξάρτηση από την άσκηση και τη συνολικότερη ευημερία τους. Οι ειδικοί πιστεύουν ότι η ενασχόληση με δραστηριότητες για την προώθηση της αυτοδιεύρυνσης τείνει να έχει θετικά αποτελέσματα και μακροπρόθεσμα οφέλη. Από την άλλη, οι δραστηριότητες που αποσκοπούν στην αυτοκαταπίεση τείνουν να καταπιέζουν θετικά και αρνητικά συναισθήματα, οδηγώντας σε αποφυγή της πραγματικότητας.

Τα ερωτηματολόγια
Για τις ανάγκες της μελέτης, τα αποτελέσματα της οποίας δημοσιεύθηκαν στις 25 Ιανουαρίου στην Επιθεώρηση «Frontiers in Psychology», οι επιστήμονες επιστράτευσαν 227 ερασιτέχνες δρομείς με διαφορετικά στυλ, προπονήσεις και επιδόσεις στο τρέξιμο. Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ένα ερωτηματολόγιο, στο οποίο περιλαμβανόταν μια κλίμακα εξάρτησης από την άσκηση και μια κλίμακα διαφυγής που εξυπηρετούσε στη μέτρηση της προτίμησής τους για αυτοδιερεύνηση ή αυτοκαταπίεση. Απάντησαν επίσης σε ερωτήσεις σχετικά με την ικανοποίησή τους από τη ζωή για να καθορίσουν την υποκειμενική τους ευημερία. Εξετάζοντας στην πορεία τα στοιχεία, οι ειδικοί βρήκαν ελάχιστες ομοιότητες ανάμεσα στους συμμετέχοντες που προτιμούσαν την αυτοδιεύρυνση και εκείνους που προτιμούσαν την αυτοκαταστολή ως μέθοδο διαφυγής από τις δυσκολίες και τα άγχη της καθημερινότητας.

Η αυτοδιεύρυνση
Οπως υποψιάζονταν οι επιστήμονες, η αυτοδιεύρυνση συσχετίστηκε θετικά με την ευημερία. Ωστόσο, οι συμμετέχοντες στην έρευνα που συνήθιζαν να τρέχουν για να καταπιέζουν τα όσα τους προβληματίζουν στη ζωή τους δεν είχαν τα ίδια θετικά αποτελέσματα. Αν και οι δύο μέθοδοι διαφυγής από τα προβλήματα συνδέονταν με την εξάρτηση από την άσκηση, η αυτοκαταπίεση παρατηρήθηκε να έχει ισχυρότερη σύνδεση μαζί της. Κατά τα άλλα, οι άνθρωποι του πανεπιστημίου δεν βρήκαν καμία σχέση μεταξύ οποιασδήποτε μορφής διαφυγής με την ηλικία, το φύλο ή τον χρόνο που περνούσε κάθε άτομο τρέχοντας. Αν και η εξάρτηση από την άσκηση διαβρώνει τα πιθανά οφέλη ευεξίας από την άσκηση, φαίνεται ότι η αντίληψη της χαμηλότερης ευεξίας μπορεί να είναι και αιτία και αποτέλεσμα της εξάρτησης από την άσκηση. Η εξάρτηση, ακόμα, ίσως οφείλεται στη χαμηλότερη ευεξία καθώς και στην προαγωγή της. Αντιστοίχως, η εμπειρία της θετικής αυτοδιεύρυνσης μπορεί να είναι ένα ψυχολογικό κίνητρο που προάγει την εξάρτηση από την άσκηση.

Τα πρώτα ευρήματα
«Περισσότερες μελέτες που χρησιμοποιούν σχέδια διαχρονικής έρευνας είναι απαραίτητες για να αποκαλυφθούν περισσότερες από τις δυναμικές κινήτρων και τα αποτελέσματα της διαφυγής. Αλλά αυτά τα ευρήματα μπορεί να διαφωτίσουν τους ανθρώπους και να τους βοηθήσουν να κατανοήσουν τα δικά τους κίνητρα ώστε να τα χρησιμοποιήσουν για θεραπευτικούς λόγους άτομα που παλεύουν με μια δυσπροσαρμοστική εμπλοκή στη δραστηριότητά τους» καταλήγει.