NON PAPER

Μετά είκοσι (και βάλε) έτη

Αυτές τις μέρες ήταν η επέτειος από την έναρξη λειτουργίας του μετρό στην Αθήνα. Εικοσι τρία χρόνια σου λέει. Και σε λίγες εβδομάδες θα συμπληρωθούν είκοσι δύο από τα εγκαίνια του αεροδρομίου «Ελευθέριος Βενιζέλος». Από τότε, δηλαδή που μια εποχή έδωσε τη σκυτάλη στην επόμενη και τα πλάνα από το Ελληνικό στις παλιές ελληνικές ταινίες, αυτά που, τότε, έδιναν μια νότα κοσμοπολιτισμού στην ασπρόμαυρη χώρα μας, έγιναν το φόντο της νοσταλγίας. Εν τω μεταξύ, έχουμε ήδη κλείσει είκοσι ένα χρόνια στο ευρώ.

«Βλέπω» από την απόσταση του χρόνου την Ελλάδα εκείνης της εποχής. Των πρώτων χρόνων του αιώνα μας δηλαδή. Μια χώρα που φαινόταν ότι τίποτα δεν μπορούσε να τη σταματήσει στην πορεία της μπρος τα επάνω και προς τα εμπρός. Ετοιμαζόμασταν άλλωστε για τους Ολυμπιακούς Αγώνες που, πιστεύω, ότι τους είχαμε εκλάβει ως το εθνικό υπαρξιακό μας στοίχημα. Το οποίο θεωρήσαμε – τρομάρα μας – ότι το κερδίσαμε με εκείνο το «Ευχαριστούμε Ελλάδα, ευχαριστούμε Αθήνα» του Ζακ Ρογκ.

Τέλος πάντων, από εκείνες τις «χρυσές» εποχές, μου έχει μείνει ένα τηλεοπτικό πλάνο. Από την πρώτη μέρα λειτουργίας του μετρό πρέπει να ήταν. Κόσμος, πολύς κόσμος στη σκάλα του σταθμού του Συντάγματος και, αν θυμάμαι καλά, κυρίως ηλικιωμένοι. Να φωνάζουν όλοι μαζί «Καλώς ήρθες μετρό». Φυσικά και δεν μπορεί να ήταν αυθόρμητο. Κάποιος «δαιμόνιος ρεπόρτερ» τους ζήτησε, προφανώς, να το κάνουν. Και εκείνοι το δέχθηκαν με ενθουσιασμό. Αλλωστε, εκείνη την πρώτη μέρα, ένα εκατομμύριο άτομα επισκέφθηκαν τους σταθμούς. Σαν να ήταν το τρενάκι της χαράς. Που προφανώς κάτι τέτοιο ήταν σε μια πόλη που επί δεκαετίες ασφυκτιούσε σε υπερφορτωμένα λεωφορεία – γκρανκάσες (την ποίηση σε αυτά τα «ιδρωμένα» οχήματα μόνο ένας Εμπειρίκος μπορούσε να την ανιχνεύσει «Εις την οδόν των Φιλελλήνων»).

Μιλάμε λοιπόν για μία χώρα που, σε γενικές γραμμές, έμοιαζε ότι ευημερούσε, με κατοίκους λίγο – πολύ αισιόδοξους που έβλεπαν προοπτικές και που ήταν διατεθειμένοι να στηθούν απέναντι στον τηλεοπτικό φακό για… να ευχαριστήσουν, εν χορώ, το μετρό.

Και από πού ξεχείλιζε αυτό το κέφι και η χαρά; Μόνο από τα μεγάλα έργα που άλλαζαν το «πρόσωπο» της χώρας; Οχι βέβαια. Ηταν τα χρόνια που πιάσαμε το ανώτερο επίπεδο διαβίωσης. Να θυμίσω τι γινόταν, τότε, στο Χρηματιστήριο; Τους ηλικιωμένους στα καφενεία που «έπαιζαν» τις μετοχές καλύτερα από τα μπεγλέρια τους; Τις οικοδομές που «σηκώθηκαν» (και πολλές από τις οποίες έμειναν στα μπετά); Μην το κουράζομε. (Νομίζαμε ότι) ήμασταν πλούσιοι και γι’ αυτό ήμασταν χαρούμενοι και ευτυχισμένοι.

Κι ύστερα ήρθαν οι μέλισσες

Ε, μετά φτωχύναμε. Συμβαίνουν αυτά στις Ιστορίες των λαών, άλλοι έχουν περάσει πολύ χειρότερα. Και με το που άρχιζαν να αδειάζουν οι τσέπες μας άρχισε να φυλλορροεί κι εκείνη η χαρά που λέγαμε. Και όχι μόνο η χαρά. Μωρέ πώς κακιώσαμε τόσο πολύ μέσα σε τόσο λίγα χρόνια; Πώς γίναμε, από «αρχόντων» μέχρι «πληβείων», τέρατα; Σκληρό, πολύ σκληρό πράγμα η φτώχεια αλλά αρκεί για να αλλοιώσει τόσο πολύ το θυμικό ενός κόσμου; Να μετατρέψει την κοινή συνείδηση σε αρένα; Μόνο με limit up μπορούμε να συμβιώνουμε; Και να προβλέπουμε limit up τοξικότητας στις εκλογές; Απόρροια της οικονομικής κρίσης είναι αυτό. Που μπορεί μεν να ξεθύμανε αλλά μια χαρά μας βολεύει να συνεχίζουμε τις συμπεριφορές και τον λόγο που καλλιέργησε.

Θυμάμαι, εκείνη, περίπου, την εποχή, τον αείμνηστο Μένη Κουμανταρέα να λέει ότι μέχρι και τη δεκαετία του 1980, οι Ελληνες ήμασταν ένας φτωχός λαός που είχαμε όμως αναπτύξει τον πολιτισμό της ανέχειας (διότι υπάρχει κι αυτός, φτάνει να δούμε το παρελθόν μας). Και ήμασταν αξιοπρεπείς φτωχοί. Μετά πλουτύναμε. Τόσο απότομα και τόσο άτσαλα όμως που δεν προλάβαμε να καλλιεργήσουμε τον πολιτισμό της ευμάρειας. Και από αξιοπρεπείς φτωχοί, γίναμε αναξιοπρεπείς πλούσιοι. Και μετά ξαναφτωχύναμε. Χάσαμε τα λεφτά αλλά κολλήσαμε στην αναξιοπρέπεια. Και κάτι μού λέει ότι θα μείνουμε κολλημένοι εκεί για καιρό ακόμα.