Ψηφιακές δεξιότητες στην Ελλάδα: είδος εν ανεπαρκεία στην αυγή της ψηφιακής μετάβασης

Η ανησυχητική έλλειψη εξειδικευμένων επιστημόνων πληροφορικής και οι σοβαρές ανισότητες στις ψηφιακές δεξιότητες στη χώρα μας δεν αποτελούν μια δυστοπικη εικόνα από το μέλλον αλλά διαστάσεις μιας νέας τεχνολογικής πραγματικότητας που έχει ήδη διαμορφωθεί με τον πιο ανάγλυφο τρόπο.

Πιο συγκεκριμένα, πρόσφατα ήρθε στο φως μια σειρά ερευνών που καταδεικνύουν ότι το σύνολο σχεδόν των ελληνικών εταιρειών πληροφορικής αντιμετωπίζουν τρομερές δυσκολίες στην εύρεση ειδικών. Σύμφωνα με τις τελευταίες προβλέψεις, θα χρειαστούν συνολικά 120.000-140.000 ειδικοί έως το 2030 για να καλυφθεί η ζήτηση σε ορίζοντα 8ετίας, το οποίο πρακτικά σημαίνει ότι η επιπλέον ζήτηση, που αναμένεται να μην καλύπτεται από τη διαθέσιμη προσφορά, θα ανέλθει σε 7 – 7.500 ετησίως για τη επόμενη επταετία.

Παράλληλα, η πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ για την ψηφιακή μετάβαση στην Ελλάδα διαπιστώνει ότι οι ψηφιακές ικανότητες της μεγάλης πλειονότητας των δημοσίων υπαλλήλων είναι περιορισμένες για να υποστηρίξουν ψηφιακές πρωτοβουλίες ενώ η διαθεσιμότητα τεχνικών ικανοτήτων για την εκτέλεση έργων ψηφιακού μετασχηματισμού παραμένει χαμηλή. Επιπρόσθετα, η Ελλάδα παραμένει ουραγός στην ενδοεπιχειρησιακή κατάρτιση καθώς οι ελληνικές επιχειρήσεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν την επένδυση στην κατάρτιση του ανθρώπινου δυναμικού ως περιττό έξοδο αντί ως επένδυση.

Τα στοιχεία αυτά καταδεικνύουν ότι ο περίφημος ψηφιακός μετασχηματισμός συντελείται περίπου εν κενώ καθώς όχι μόνο μεγάλα τμήματα του πληθυσμού στερούνται ακόμα τις στοιχειώδεις ψηφιακές γνώσεις και δεξιότητες για να καρπωθούν τα όποια οφέλη του αλλά αρχίζουν και εκλείπουν όλο και περισσότερο εκείνοι οι ειδικοί πληροφορικής που θα μπορούσαν να υποστηρίξουν μια δίκαιη και κοινωνικά βιώσιμη ψηφιακή μετάβαση. Δεδομένης της ποσότητας των ψηφιακών έργων που πρέπει να υλοποιηθούν άμεσα και της επικείμενης «απόβασης» των περίφημων τεχνολογικών κολοσσών, οι τρομακτικές ελλείψεις δεξιοτήτων θα μπορούσαν να υπονομεύσουν περαιτέρω την ικανότητα του δημόσιου τομέα να επιβλέψει τα έργα αυτά, να παρέμβει ρυθμιστικά και ελεγκτικά στο πλαίσιο της ευρύτερης ψηφιακής οικονομίας και να αντιμετωπίσει κυβερνοεπιθέσεις μεγάλης κλίμακας.

Καθώς το περίφημο brain gain έχει αποδειχθεί ανεδαφικό παρά τις κατά καιρούς μεγαλόστομες εξαγγελίες και ο επαγγελματικός προσανατολισμός παραμένει ελλιπής, επείγει η κατάρτιση ενός νέου στρατηγικού σχεδίου ψηφιακών δεξιοτήτων όχι για να δημιουργήσουμε μια νέα στρατιά στελεχών σε τεχνολογικούς κολοσσούς αλλά για να εκπαιδεύσουμε ειδικούς σε διεπιστημονικά πεδία που θα διαθέτουν και μη-ψηφιακές δεξιότητες (κοινωνική ενσυναίσθηση και κριτική σκέψη) και θα στελεχώσουν τοπικές και εθνικές δομές.

Το παράδειγμα της Πορτογαλίας όπου έχουν δημιουργηθεί τοπικά κέντρα ενίσχυσης ψηφιακών δεξιοτήτων και μόνο για φέτος έχει θέσει ως στόχο την ψηφιακή ένταξη ενός εκατομμυρίου ενήλικων μέσω ενός εθνικού δικτύου 10.000 νέων εθελοντών και 950 εκπαιδευτικών κέντρων θα μπορούσε να αποτελέσει πιλότο προς αυτήν την κατεύθυνση. Θα ήταν εφικτή η κατάρτιση ενός αναλυτικού προγράμματος ψηφιακών δεξιοτήτων ανοιχτής πρόσβασης ακόμα και σε επίπεδο γειτονιάς δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην ψηφιακή εκπαίδευση γυναικών, ηλικιωμένων και μεταναστών; Το μεγάλο στοίχημα της ελληνικής πολιτείας στον τομέα της ψηφιακής διακυβέρνησης το 2023 – το οποίο και έχει οριστεί ως Ευρωπαϊκό Ετος Δεξιοτήτων – θα πρέπει να είναι τόσο η άμεση διάχυση της ψηφιακής γνώσης όσο και η δημιουργία μια νέας κουλτούρας που θα προωθεί τη διαρκή επανειδίκευση, θα προτεραιοποιεί τις ανάγκες των μη ψηφιακά εξοικειωμένων και θα ανταποκρίνεται στις ιδιαίτερες ψηφιακές αγωνίες ενός ταχύτατα γηρασκόμενου πληθυσμού.

O δρ. Μιχάλης Kρητικός είναι ερευνητής του ΕΛΙΑΜΕΠ και επίκουρος καθηγητής σε θέματα Τεχνητής Νοημοσύνης και Ψηφιακής Μετάβασης στη Σχολή Διακυβέρνησης του Ελεύθερου Πανεπιστημίου των Βρυξελλών.