Ειρήνη λόγω εξάντλησης στην Ουκρανία

Παρότι οι πόλεμοι πάντα τελειώνουν, οι υποκείμενες διαφωνίες συχνά παραμένουν. Η ειρήνη είναι αδύναμη και διακόπτεται από σπασμούς βίας. Ο τρόπος με τον οποίο τελειώνει ένας πόλεμος – λόγω ξεκάθαρης νίκης, εξάντλησης ή αμοιβαίας αποτροπής – ενδεχομένως να παίζει ρόλο, με την εξάντληση λιγότερο ικανή να αποτρέψει μελλοντικές εκρήξεις από ό,τι, για παράδειγμα, η καθαρή ήττα του ενός στρατοπέδου. Αυτό δεν είναι όμως βέβαιο. Και σίγουρα δεν σημαίνει πως κάποια είδη ειρήνης δεν είναι ευκταία.

Υπάρχουν πολλά παραδείγματα άλλοτε αντιμαχόμενων πλευρών – Βόρεια και Νότια Κορέα, Αιθιοπία και Ερυθραία, Σερβία και Κόσοβο… – που έχουν πλέον ισορροπήσει σε μία εύθραυστη ειρήνη. Η Ιαπωνία και η Ρωσία εξακολουθούν να μην έχουν επισήμως κηρύξει το τέλος των εχθροπραξιών του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, λόγω της συνεχιζόμενης διαμάχης τους για τις Κουρίλες Νήσους. Και παρά την εκεχειρία που υπέγραψαν το 1994, η Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν δεν έχουν καταλήξει σε μόνιμη ειρηνευτική συμφωνία για το Ναγκόρνο Καραμπάχ· νέες συγκρούσεις ξέσπασαν μόλις πέρυσι.

Παρότι η μακροχρόνια ένταση και η περιοδική βία δεν είναι φυσικά μία ιδανική έκβαση, οι κτηνώδεις, αιματηροί, συχνά παρατεταμένοι πόλεμοι που προηγήθηκαν αυτών των περιόδων εύθραυστης ειρήνης ήταν χειρότεροι. Στην πραγματικότητα, εκείνοι που αντιστέκονται σε μια ατελή ειρήνη – παραμένοντας, αντ’ αυτής, αφοσιωμένοι στον στόχο μιας «δίκαιης ειρήνης», που θα επιτευχθεί, πιθανότατα, μέσω της ξεκάθαρης ήττας των αντιπάλων τους – συχνά καταλήγουν σε δυσμενέστερη θέση. Αυτό συνέβη με τους Παλαιστίνιους. Και η Ουκρανία μοιάζει να βαδίζει προς την ίδια μοίρα.

Στη διάρκεια της σύντομης επίσκεψής του στις ΗΠΑ τον περασμένο μήνα, ο ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι επανέλαβε πως η χώρα του δεν θα δεχθεί τίποτα λιγότερο από την ολοκληρωτική απόσυρση της Ρωσίας από την ουκρανική επικράτεια, συμπεριλαμβανομένης της Κριμαίας. Ομως, παρά τις εντυπωσιακές επιτυχίες της Ουκρανίας στα πεδία των μαχών, και τη συνεχιζόμενη στήριξη της Δύσης στις ουκρανικές δυνάμεις, είναι απίθανο να νικήσει οριστικά τον πολύ μεγαλύτερο εισβολέα της.

Καθώς ξεκινούσε η χρονιά, ο Ζελένσκι σημείωσε πως η Ρωσία «ενδεχομένως να ποντάρει στην εξάντληση» του λαού, της αεράμυνας και του ενεργειακού τομέα της Ουκρανίας. Εχει πιθανότατα δίκιο. Εκείνο που δεν φαίνεται να αναγνωρίζει είναι πως η στήριξη των ΗΠΑ και των συμμάχων τους στο ΝΑΤΟ μπορεί να συντηρήσει τις δυνάμεις του για ένα πεπερασμένο διάστημα. Οσο αξιοθαύμαστα και αν πολεμούν οι Ουκρανοί, βρίσκονται εγγύτερα στην εξάντληση από τους ρώσους αντιπάλους τους. Η δεξαμενή δυνητικών πολεμιστών της Ρωσίας είναι πολύ μεγαλύτερη. Ο πληθυσμός της είναι υπερτριπλάσιος εκείνου της Ουκρανίας. Και ο πόλεμος διεξάγεται στο ουκρανικό έδαφος, οι Ρώσοι συνεχίζουν να ζουν τη ζωή τους σε μεγάλο βαθμό ανεπηρέαστοι. Παρότι οι κυρώσεις θα διαβρώσουν μακροπρόθεσμα την οικονομία της Ρωσίας, ο χρόνος είναι με το μέρος του Πούτιν.

Στα τέλη της περασμένης χρονιάς, ο στρατηγός Μαρκ Μίλεϊ, ο αρχηγός του γενικού επιτελείου των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων, κάλεσε την Ουκρανία να εκμεταλλευτεί τις στιγμές ρωσικής αδυναμίας προκειμένου να διαπραγματευτεί μία λύση, καθώς η ολοκληρωτική εκδίωξη της Ρωσίας από την Ουκρανία θα είναι «ένα πολύ δύσκολο έργο». Τα σχόλιά του πυροδότησαν αντιδράσεις. Η συμβουλή του αξίζει, ωστόσο, να ληφθεί υπόψη.

Οι πολεμικές αντοχές της Ουκρανίας θα εξαντληθούν πιθανότατα πρώτες. Αν οι ηγέτες της αρνηθούν να διαπραγματευτούν παρά μόνο αφού ξεπεράσουν αυτό το όριο, θα καταλήξουν σε δυσμενέστερη θέση από ό,τι αν επιχειρήσουν να διαπραγματευτούν ενώ διαθέτουν ακόμα διαπραγματευτικά χαρτιά.

O Σλόμο Μπεν-Αμι, πρώην υπουργός Εξωτερικών του Ισραήλ, είναι αντιπρόεδρος του Διεθνούς Κέντρου του Τολέδο για την Ειρήνη