Παγόβουνο

Η κρίση του Qatargate, που κλυδωνίζει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, μοιάζει όλο και περισσότερο με την κορυφή ενός παγόβουνου, το μεγαλύτερο μέρος του οποίου παραμένει ακόμη κρυμμένο κάτω από τα «εγκλωβισμένα ύδατα» της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Θα ήταν τουλάχιστον επιπόλαιο και πάντως αφελές να θεωρήσουμε ότι το Qatargate είναι μόνο ένα σκάνδαλο διαφθοράς, που αγγίζει ορισμένους ευρωβουλευτές, κάποιους επιδραστικούς πρώην πολιτικούς, μερικούς λομπίστες και τις σχέσεις τους με τη συγκεκριμένη χώρα. Το αθέατο μέρος του παγόβουνου κρύβει μια βαθιά κρίση της λειτουργίας του πλέον δημοκρατικού θεσμού της Ευρωπαϊκής Ενωσης, αλλά ταυτόχρονα και την «εύθραυστη επιφάνεια» της ίδιας της πολιτικής συγκρότησής της. Μπορεί να είναι το δεύτερο μεγάλο σκάνδαλο που κλονίζει τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, μετά από εκείνο της επιτρόπου Κρεσόν και της παραίτησης της Επιτροπής Σρέιντερ το 1999, αλλά παραμένει πρωτίστως ένα σοβαρό πρόβλημα πολιτικής ευαλωτότητας για την ΕΕ.

Το πλήγμα για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο από την κρίση του Qatargate είναι ανάλογο της σπουδαιότητας αυτού του θεσμού, ο οποίος σηματοδοτεί την άμεση δημοκρατική νομιμοποίηση από τους λαούς της Ευρώπης, έχει την εξουσία να εγκρίνει και να τροποποιεί την ευρωπαϊκή νομοθεσία και να εποπτεύει τη λειτουργία της Επιτροπής και άλλων θεσμών και οργάνων της ΕΕ. Επομένως, η κρίση που πλήττει σήμερα το Κοινοβούλιο είναι υπαρξιακή και υποδεικνύει την άμεση ανάγκη μεταρρύθμισης της ευρωπαϊκής δημοκρατίας.

Η αποκάλυψη της κορυφής του παγόβουνου με το Qatargate δεν πρέπει να εκπλήσσει κανέναν τελικά. Το πρόβλημα είναι η χρόνια ανοχή στη νόμιμη αλλά και παράνομη (επαγγελματική) δραστηριότητα είκοσι και πλέον χιλιάδων εκπροσώπων των κάθε είδους ομάδων πίεσης (lobbies) σε Βρυξέλλες και Στρασβούργο, οι παρεμβάσεις στο νομοθετικό έργο και στις πολιτικές αποφάσεις της ΕΕ από τρίτες χώρες και ο χαλαρός έλεγχος της δεοντολογίας των ευρωβουλευτών. Ετσι, τώρα «ανακαλύπτουμε» ένα νέο κεφάλαιο σε όσα πολλοί γνωρίζουν στην ΕΕ σχετικά με τις απροκάλυπτες ή κεκαλυμμένες «διεισδύσεις» στους ευρωπαϊκούς θεσμούς μεγάλων και μικρών χωρών (από τη Ρωσία, την Κίνα και τις ΗΠΑ μέχρι το Μαρόκο, την Τουρκία και τις χώρες της Κεντρικής Ασίας) για την προστασία των γεωπολιτικών και οικονομικών συμφερόντων τους. Και φυσικά, πέρα από τις έρευνες για τη διαφθορά πολιτικών προσώπων που διεξάγει η βελγική Δικαιοσύνη, είναι αξιοσημείωτο ότι οι επίμαχες δηλώσεις ορισμένων ευρωβουλευτών για το Κατάρ είναι ταυτόσημες με τις θέσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ενώ το ίδιο ισχύει και για συγκεκριμένες πολιτικές των ευρωπαϊκών θεσμών έναντι χωρών με σοβαρά δημοκρατικά ελλείμματα αλλά με μεγάλα ενεργειακά πλεονάσματα ή στρατηγικά πλεονεκτήματα. Αυτά προκαλούν την πολιτική ευαλωτότητα της ΕΕ και αυτά θα πρέπει η ίδια να αντιμετωπίσει με βαθιές μεταρρυθμίσεις για μεγαλύτερη διαφάνεια, ουσιαστική δημοκρατική λειτουργία και συνεκτικές διαδικασίες ελέγχου και θωράκισης της πολιτικής υπόστασής της.

Ο σχεδιασμός για έναν νέο κανονισμό anti-lobby και ένα αυστηρό πλαίσιο λογοδοσίας των ευρωβουλευτών είναι σαφώς αναγκαία, αλλά όχι επαρκή μέτρα για την ανάταξη της σημερινής κρίσης. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο χρειάζεται να ενισχυθεί με πραγματική εξουσία εκπροσώπησης και εποπτείας των ευρωπαϊκών πολιτικών, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να λειτουργεί σε περιβάλλον πολιτικής ώσμωσης, αλλά και αμοιβαίου ελέγχου με το Κοινοβούλιο και να αποκτήσει επιτέλους μια ισχυρή και συνεκτική εξωτερική πολιτική. Τελικά, το παγόβουνο είναι αρκετά ορατό, ώστε το καράβι της Ευρώπης να αποφύγει την πρόσκρουση. Αλλωστε, ο «Τιτανικός» δεν υπήρξε ποτέ καλό παράδειγμα πλεύσης.

Ο Θεόδωρος Π. Παπαθεοδώρου είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, πρ. υφυπουργός