Χρονοκαθυστέρηση

 «Τι πρέπει να γίνει, λόγου χάριν, εάν – εκτός από τις γαστρονομικές και τις ενδυματολογικές σου ιδιαιτερότητες – μεταφέρεις και την αταλάντευτη πίστη σου στο ισλαμικό δίκαιο, όχι υποχρεωτικά στην ακραία του μορφή, τη σαρία, αλλά και σε πιο συντηρητικές, εξίσου όμως απαράδεκτες για τους επιγόνους του Δαντόν και του Ροβεσπιέρου; Πρέπει το κοσμικό κράτος να διαπραγματευθεί μαζί σου; Να συμβιβαστεί μαζί σου; Να θεσμοθετήσει πιθανόν δικαιοσύνη δύο ταχυτήτων, μία για όσους θεωρούν ότι το κοσμικό δίκαιο οφείλει να έχει το προβάδισμα έναντι των οιωνδήποτε θρησκευτικών πεποιθήσεων και μία για όσους πρεσβεύουν το ακριβώς αντίθετο; Πώς ακριβώς μπορεί να λειτουργήσει αυτό το «μαζί και χώρια» μοντέλο δίχως κανένας από τους συμβεβλημένους να νιώθει ριγμένος; Δυσάρεστα ερωτήματα κι εν πολλοίς ανεπιθύμητα».

«Και μαζί και χώρια»

ATHENS VOICE   31 Οκτωβρίου 2013

Βγαίνοντας τις προάλλες από την αγαπημένη μου «Αβάνα», τον κινηματογράφο της γειτονιάς μου, είχα την αίσθηση ενός ζοφερού déjà vu. Οταν, πριν από μια σχεδόν δεκαετία, περιέγραφα στην «Athens Voice» τις αληθινές δυσκολίες ανέφελης συνύπαρξης του ισλαμικού με τον δυτικό κόσμο, εκμεταλλευόμενος και την τότε φρέσκια εμπειρία μου από τις καλοπροαίρετες πυροσβεστικές πρωτοβουλίες του Συμβουλίου της Ευρώπης, δεν φανταζόμουν ότι σήμερα θα συζητάμε τα ίδια ακριβώς πράγματα και θα αντιμετωπίζουμε τα ίδια ακριβώς αδιέξοδα, με μόνη πρόσθετη την «ισλαμοφοβία»: υπεράνω κάθε κριτικού σχολίου για τα τεκταινόμενα στα ισλαμικά καθεστώτα, ακόμη και το πιο ήπιου, επικρέμεται η ρετσινιά της ως δαμόκλεια σπάθη. Πυροκροτητής του déjà vu ήταν η «Συνωμοσία του Καΐρου» (2022), μια γαλλοσουηδικής παραγωγής ταινία του Ταρίκ Σαλέχ, ενός σκηνοθέτη με αιγύπτιο πατέρα και σουηδέζα μητέρα. Εάν στην περίπτωση του Σαλέχ οι υβριδικοί συνδυασμοί λειτουργούν πετυχημένα και αδιατάρακτα, δεν συμβαίνει κάτι ανάλογο και με το αφηγηματικό σύμπαν στην ταινία του: εδώ, το Πανεπιστήμιο Αλ-Αζάρ στο Κάιρο, το πιο εμβληματικό ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα στο σουνιτικό Ισλάμ, περιφέρεται στην Ιστορία ως φονταμενταλιστικός μονόλιθος και κάθε απόπειρα να τεθεί υπό έλεγχον από τους σύγχρονους «ισχυρούς άνδρες» της Αιγύπτου – τον Νάσερ, τον Σαντάτ, τον Μουμπάρακ, στις μέρες μας τον Σίσι – σπάει τα μούτρα της πάνω του. Ηδη η πολυαίμακτη τραγωδία της «Αραβικής Ανοιξης» έχει καταδείξει το μέχρι πρότινος αδιανόητο: οι επίδοξοι ανατροπείς μιας στρατιωτικής δικτατορίας να επαγγέλλονται ένα καθεστώς πιο σκοτεινό από εκείνο που επιδιώκουν να ανατρέψουν.

Δεν προλαβαίνουμε να καταγράψουμε τα περιστατικά από όλες τις γωνιές του ισλαμικού κόσμου, καθώς τα προηγούμενα επικαλύπτονται διαρκώς από τα επόμενα. Στην Ινδονησία μια γυναίκα καταδικάζεται σε δημόσιους ραβδισμούς επειδή βαδίζοντας πλησίασε υπερβολικά κοντά σ’ έναν άνδρα που δεν ήταν συγγενής της. Στο σιιτικό Ιράν το δικαίωμα των γυναικών να ανεμίζουν ελεύθερα τα μαλλιά τους πνίγεται στο αίμα. Στο Αφγανιστάν, ύστερα από μια προσχηματική ανάπαυλα στην κρατική καταστολή, οι Ταλιμπάν απαγορεύουν στις γυναίκες να φοιτούν στα πανεπιστήμια και μόλις οι υπεύθυνοι των δυτικών Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων (ΜΚΟ) πάνε να διαμαρτυρηθούν πληροφορούνται ότι, παρεμπιπτόντως, απαγορεύεται από τούδε και στο εξής η συνεργασία των γυναικών με τις ΜΚΟ. Ο σάλος που σηκώνει το Κατάργκεϊτ απειλεί να σκεπάσει με αφόρητη μπόχα διαφθοράς την Ευρωπαϊκή Ενωση αποδεικνύοντας ότι, εκεί όπου τα αυταρχικά ισλαμικά καθεστώτα αδυνατούν να επιβληθούν με την ωμή βία, επιχειρούν να διεισδύσουν ξεπλένοντας πακτωλούς από πετροδολάρια. Ενας τεράστιος μηχανισμός χρονοκαθυστέρησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, πολύ πιο αποτελεσματικός από τον αντίστοιχο στα χρηματοκιβώτια, κρατάει καθηλωμένες στον Μεσαίωνα ολόκληρες κοινωνίες κι εξαγοράζει την ανοχή των υπολοίπων. Το παλιό καλό πρόσταγμα ποτέ δεν ήταν περισσότερο επίκαιρο: «Σταματήστε τον πλανήτη να κατέβω».