Ωστε νομίζεις ότι είσαι «ελίτ»…

«Οπως οι μαϊμούδες», εξηγεί μια ανασκόπηση των νευρολογικών και ψυχολογικών θεμελίων της κοινωνικής ιεραρχίας, «τείνουμε να χρησιμοποιούμε ενδείξεις, όπως η σωματική δύναμη, για να προσδίδουμε κύρος ή όχι σε κάποιον». Ατελείωτες είναι οι συζητήσεις στα δρομικά φόρουμ του Διαδικτύου σχετικά με τα ακριβή όρια που διακρίνουν τους «σοβαρούς», «υποελίτ» και «ελίτ» δρομείς από τις υπόλοιπες μάζες. «Ελίτ», έγραφε κάποιος με μεγάλη δόση υπερβολής, είναι «εκείνος που κάνει παγκόσμιο ρεκόρ. Ολοι οι άλλοι είναι χομπίστες του τζόγκινγκ».

Οπως αναφέρει μια φετινή δημοσίευση στη Διεθνή Επιθεώρηση Αθλητικής Φυσιολογίας και Επίδοσης (IJSPP) «ο όρος “ελίτ” μπορεί να είναι ένας από τους πιο υπερβολικά χρησιμοποιούμενους και κακώς προσδιορισμένους όρους στη βιβλιογραφία της επιστήμης της άσκησης». Αυτό είναι σημαντικό επειδή τα αποτελέσματα μιας προπονητικής έρευνας σε φοιτητές μέτριας φυσικής κατάστασης μπορεί να μην ισχύουν για αθλητές Ολυμπιακών Αγώνων και το αντίστροφο. Ο χυμός από παντζάρια, για παράδειγμα, ενισχύει αξιόπιστα τις επιδόσεις σε αθλητές αναψυχής, αλλά δεν φαίνεται να βοηθά τους ελίτ αθλητές στον ίδιο βαθμό. Το ίδιο φαίνεται να ισχύει και για την προπόνηση με σκόπιμα μειωμένα επίπεδα υδατανθράκων. Για να ερμηνεύσει κανείς τα αποτελέσματα μιας μελέτης άσκησης, πρέπει να γνωρίζει ποια ήταν τα υποκείμενα που μελετήθηκαν και να έχει έναν συνεπή τρόπο ταξινόμησής τους.

Αυτός είναι ο στόχος της έρευνας της IJSPP, η οποία υπογράφεται από μια ομάδα διακεκριμένων επιστημόνων στην Αυστραλία, στον Καναδά, στην Ισπανία και στη Βρετανία, με επικεφαλής την Αλάνα ΜακΚέι του Αυστραλιανού Καθολικού Πανεπιστημίου. Δημιούργησαν ένα λεπτομερές πλαίσιο για την ταξινόμηση των αθλητών σε έξι διακριτές κατηγορίες με βάση τα μοτίβα άσκησης και τις αθλητικές ικανότητες σε μια ευρεία ποικιλία αθλημάτων.

Είναι μια εγγενώς δυσεπίλυτη πρόκληση, καθώς τα χαρακτηριστικά, ας πούμε, καλά εκπαιδευμένων παικτών πινγκ – πονγκ, μαραθωνοδρόμων και τοξοτών είναι τόσο διαφορετικά. Αλλά προσπάθησαν να κάνουν το πλαίσιο αρκετά ευέλικτο ώστε να λειτουργεί σε διαφορετικά περιβάλλοντα, εντάσσοντάς το σε στατιστικές πληθυσμού. Δεν αποκτάς στάτους ελίτ τρέχοντας συγκεκριμένο χρόνο ή προπονούμενος για έναν συγκεκριμένο αριθμό ωρών. Βασίζεται στο πού βρίσκεσαι σε σχέση με όλους τους άλλους. Ακολουθούν οι κατηγορίες:

*      Βαθμίδα 0: της καθιστικής ζωής

~ 46% του παγκόσμιου πληθυσμού

Αυτό είναι αρκετά απλό. Εάν δεν πληροίτε το ελάχιστο συνιστώμενο επίπεδο σωματικής δραστηριότητας από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας – 150 λεπτά μέτριας άσκησης ή 75 λεπτά έντονης άσκησης την εβδομάδα, συν μερικές δραστηριότητες μυϊκής ενδυνάμωσης -, τότε κάνετε καθιστική ζωή.

*      Βαθμίδα 1: δραστήριοι για αναψυχή

~ 35%-42% του παγκόσμιου πληθυσμού

Σε αυτό το επίπεδο, τηρείτε αυτές τις οδηγίες του ΠΟΥ και μπορείτε να συμμετέχετε σε μερικά διαφορετικά αθλήματα ή δραστηριότητες, αλλά δεν επικεντρώνεστε στην προπόνηση ή στον αγώνα σε ένα συγκεκριμένο άθλημα.

*      Βαθμίδα 2: προπονημένοι / υπό εξέλιξη

~  12%-19% του παγκόσμιου πληθυσμού

Τώρα σοβαρευόμαστε. Σε αυτό το επίπεδο, ταυτίζεστε με ένα συγκεκριμένο άθλημα και πιθανότατα προπονείστε τρεις ή περισσότερες φορές την εβδομάδα για να λάβετε μέρος σε κάποιον αγώνα.

*      Βαθμίδα 3: υψηλού επιπέδου / εθνικού επιπέδου

~  0,014% του παγκόσμιου πληθυσμού

Υπάρχει μια τεράστια πτώση από τη βαθμίδα 2 στη βαθμίδα 3: δεν είναι πολλοί οι άνθρωποι που ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της υψηλής προπόνησης. Αγωνίζεστε σε τουρνουά και αγώνες εθνικού επιπέδου και προπονείστε όχι μόνο για φυσική κατάσταση αλλά και για να βελτιώσετε τις δεξιότητες που σχετίζονται με το άθλημα. Για αθλήματα που μετρώνται σε χρόνο ή απόσταση, είστε συνήθως εντός του περίπου 20% των καλύτερων στον κόσμο.

*      Βαθμίδα 4: ελίτ / διεθνούς επιπέδου

0,0025% του παγκόσμιου πληθυσμού

Σε αυτό το σημείο, πιθανότατα προπονείστε πάρα πολύ σκληρά. Ονειρεύεστε τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Μπορεί να είστε αθλητής της εθνικής σας ομάδας. Πιθανότατα κατατάσσεστε κάπου μεταξύ 4ης και 300ής θέσης παγκοσμίως στο άθλημά σας και βρίσκεστε εντός του 7% των κορυφαίων επιδόσεων στον κόσμο.

*      Βαθμίδα 5: παγκόσμιας κλάσης

< 0,00006% του παγκόσμιου πληθυσμού

Μία βαθμίδα πάνω από την ελίτ. Υπάρχουν λιγότεροι από 5.000 άνθρωποι παγκοσμίως, σε όλα τα αθλήματα, σε αυτήν την κατηγορία. Είστε πιθανώς ολυμπιονίκης ή τουλάχιστον φιναλίστ ή all star σε ένα επαγγελματικό ομαδικό άθλημα. Βρίσκεστε εντός του 2% αυτών με παγκόσμιο ρεκόρ ή ετήσια κορυφαία επίδοση.

Συνολικά, οι βαθμίδες 3-5 είναι συνολικά κάπου το 0,02% του πληθυσμού, επομένως αποτελούν μια πολύ σπάνια ομάδα, λέει ο ειδικός στην επιστήμη της δρομικής αντοχής Αλεξ Χάτσινσον στο περιοδικό «Outside». Ομως για τους αθλητικούς επιστήμονες αυτή η διάκριση έχει σημασία. Οσο πιο ψηλό είναι το σκαλί που ανεβαίνεις, τόσο πιο κοντά βρίσκεσαι στο μέγιστο δυνατό δυναμικό προσαρμογής σου και τόσο πιο πιθανό είναι οποιαδήποτε μελέτη δοκιμάζεις να μη βρει ουσιαστική βελτίωση. Υπό αυτό το πρίσμα, η διαφορά μεταξύ ενός καλού τοπικού αθλητή και ενός ολυμπιονίκη είναι ουσιαστική.

Φυσικά, υπάρχει άπειρος αριθμός αποχρώσεων. Εάν η κατάταξή σας εξαρτάται από τη σύγκριση με τους συνομηλίκους σας, τότε το αγωνιστικό βάθος του αθλήματός σας έχει σημασία. Πολύ περισσότεροι άνθρωποι αγωνίζονται στο τρέξιμο από ό,τι, για παράδειγμα, στην ιππασία ή στην ιστιοπλοΐα. Στο σνόουμπορντ, οι συγγραφείς προτείνουν ότι πρέπει να έχεις μετάλλιο σε μια μεγάλη διεθνή διοργάνωση για να είσαι στην κορυφαία βαθμίδα, ενώ η τελική οκτάδα σε βάζει στη βαθμίδα 4. Στον στίβο, απλά το να μπεις στον τελικό σε μια μεγάλη διεθνή διοργάνωση σε βάζει στη βαθμίδα 5, επειδή ο ανταγωνισμός είναι πολύ μεγαλύτερος.

Στην Ελλάδα

Οσον αφορά τους δρομείς και το ποιοι μετρούν ως ελίτ, η εργασία περιλαμβάνει έναν πίνακα χρόνων τρεξίματος που οριοθετούν τις διάφορες βαθμίδες με βάση έναν συνδυασμό χρόνων νίκης στους Ολυμπιακούς, απόσταση από το παγκόσμιο ρεκόρ, διαφορά από την κορυφαία ετήσια επίδοση, παγκόσμια κατάταξη κ.ά. Για να είναι παγκόσμιας κλάσης λοιπόν, σύμφωνα με τους ειδικούς, ένας άνδρας μαραθωνοδρόμος θα πρέπει να τρέχει 2:04:33 και μια γυναίκα μαραθωνοδρόμος 2:20:01. Για την ελίτ κατηγορία, 2:12:15 και 2:31:03. Για τους υψηλού επιπέδου, 2:27:54 και 2:50:41. Πολύ υψηλά ο πήχης. Ειδικά αν σκεφτείς ότι τα πανελλήνια ρεκόρ στον Μαραθώνιο είναι 2:12:04 (Σπύρος Ανδριόπουλος, 1988, Βερολίνο) και 2:33:40 (Μαρία Πολύζου, 1998, Βουδαπέστη), ενώ οι φετινές καλύτερες επιδόσεις είναι 2:14:15 (Κώστας Γκελαούζος, Βερολίνο) και 2:54:50 (Ντενίζ Δημάκη, Βερολίνο).