Υπουργοί και ισονομία

Με χθεσινή απόφαση, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου καταδίκασε την Ελλάδα διότι η κ. Μπακογιάννη στερήθηκε το δικαίωμα πρόσβασης στη δικαιοσύνη. Ο λόγος είναι ότι η Βουλή δεν ήρε τη βουλευτική ασυλία υπουργού και βουλευτή, εναντίον του οποίου η κ. Μπακογιάννη είχε υποβάλει μήνυση για εξύβριση και συκοφαντική δυσφήμηση σχετικά με ανάρτησή του στο Διαδίκτυο. Κατά το Σύνταγμα, μόνο η Βουλή είναι αρμόδια, με δική της πρωτοβουλία, να διώκει αδικήματα που αφορούν την άσκηση των υπουργικών καθηκόντων. Αντίθετα, αν το αδίκημα δεν είναι υπουργικό και ο εμπλεκόμενος είναι βουλευτής, τότε η Βουλή καλείται από την εισαγγελική αρχή να δώσει άδεια, ώστε να διωχθεί ο βουλευτής. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η Βουλή είχε αρνηθεί να εξετάσει το εισαγγελικό αίτημα διότι η Επιτροπή Κοινοβουλευτικής Δεοντολογίας θεώρησε ότι η δικογραφία ήταν υπουργική και όχι βουλευτική.

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έκρινε ορθά ότι η υπόθεση δεν σχετιζόταν με τα υπουργικά καθήκοντα. Ετσι, κατέληξε ότι η αιτούσα στερήθηκε του δικαιώματος να επιτύχει αποτελεσματική δικαστική προστασία. Η απόφαση έχει βαρύνουσα σημασία. Δεν είναι υπουργικό καθήκον, ούτε καν κρατικό έργο, να αποδίδονται μομφές σε πολίτες ή πολιτικούς, πολύ δε περισσότερο αν αυτές φέρονται συκοφαντικές. Και οι υπουργοί οφείλουν πλέον να γνωρίζουν ότι οι αναρτήσεις τους στο Διαδίκτυο δεν χαίρουν ασυλίας εκ του λόγου ότι συνοδεύονται από την υπουργική τους ιδιότητα. Αλλά και πέραν της έκφρασης, η δυναμική της απόφασης οδηγεί σε αυστηρή οριοθέτηση των αδικημάτων που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα δίωξης της Βουλής. Η ισοπολιτεία προϋποθέτει ισονομία.

Το Δικαστήριο προέβη και σε μία ακόμη κρίση. Εκρινε ότι δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η συμπεριφορά του πρώην υπουργού συνδεόταν με τα βουλευτικά του καθήκοντα. Επ’ αυτού δεν είχε αποφανθεί η Βουλή (διότι θεώρησε την υπόθεση υπουργική). Ανεξαρτήτως της συγκεκριμένης υπόθεσης, το ζήτημα δεν είναι απλό. Ο βουλευτής ασκεί τα κοινοβουλευτικά του καθήκοντα και εκτός Βουλής π.χ. όταν ενημερώνει τους εκλογείς για τις θέσεις του σε κρίσιμα ζητήματα δημοσίου ενδιαφέροντος. Περαιτέρω, η Βουλή μπορεί να παράσχει προστασία σε βουλευτή και για λόγο που αφορά όχι μόνο τη βουλευτική, αλλά και την πολιτική του δραστηριότητα, ώστε να μη θίγεται εκ πλαγίου η ελευθερία γνώμης του βουλευτή στα βουλευτικά του καθήκοντα. Από την άλλη πλευρά, ο βουλευτής διώκεται για συκοφαντική δυσφήμηση ακόμη και για λόγο που αυτός εκφέρει κατά την άσκηση των καθηκόντων του.

Η Βουλή δεν τοποθετήθηκε επ’ αυτών παρά το ότι ζητήθηκε από τον αρμόδιο εισαγγελέα. Πλέον υπάρχει λύση. Με την αναθεώρηση του Συντάγματος το 2019 προστέθηκε διάταξη κατά την οποία η Βουλή, με ευθύνη του Προέδρου της, αποφαίνεται υποχρεωτικά για κάθε σχετικό αίτημα της εισαγγελικής αρχής. Μετά και από τη χθεσινή απόφαση, πρέπει να γίνει δεκτό ότι δεν επιτρέπεται εφεξής να χαρακτηρίζεται μία δικογραφία ως υπουργική δίχως ρητή απόφαση της Ολομέλειας της Βουλής. Καμία πλέον ασυλία εν κρυπτώ.

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι αναπλ. καθηγητής συνταγματικού δικαίου στη Νομική Σχολή (ΕΚΠΑ)