Μηνύματα (και περιτυλίγματα)

Πουκάμισο με σηκωμένα μανίκια, ίσον «έχουμε πιάσει δουλειά».

Πόλο ή μακό μπλουζάκι, ίσον «είμαι χαλαρός και ένας από εσάς».

Ταγιέρ με κάποια μοντέρνα πινελιά, ίσον «είμαι δυναμική αλλά και σύγχρονη».

Συμβολισμοί μάλλον προφανείς και (κυριολεκτικά) πολυφορεμένοι, βγαλμένοι από στοιχειώδη «manuals πολιτικής επικοινωνίας». Αφετηρία τους ότι πράγματι το ντύσιμό μας δημιουργεί μια εντύπωση για εμάς. Αποτελεί βασική μορφή μη λεκτικής επικοινωνίας. Στέλνει μηνύματα.

Κι αυτό ισχύει πρωτίστως για εκείνους που κατεξοχήν ενδιαφέρονται για την εντύπωση των άλλων για αυτούς – για τους πολιτικούς.

Φτάνει κάποιες φορές το «dress code» να αποκτά ισχυρό ιδεολογικό πρόσημο; Πριν από κάποιες δεκαετίες όποιος φορούσε αμπέχονο ανήκε σε συγκεκριμένο πολιτικό χώρο και όποιος φορούσε κοστούμι ανήκε πιθανότατα σε άλλον. Σήμερα τα πράγματα είναι λιγότερο απόλυτα. Είναι υπερβολικό να πούμε ότι το ντύσιμο μπορεί να ταυτιστεί με ολόκληρη ιδεολογία. Μπορεί, όμως, να αποτελέσει «δήλωση».

Οταν ήταν υπουργός Οικονομικών ο Γιάνης Βαρουφάκης επέλεγε να ντύνεται με τρόπο που τον διαχώριζε πλήρως από τους προκατόχους του και όλους τους ευρωπαίους συναδέλφους του. Οταν η φινλανδή πρωθυπουργός Σάνα Μαρίν φωτογραφήθηκε φορώντας σακάκι με βαθύ ντεκολτέ, αυτό λειτούργησε ως ισχυρή δήλωση ότι μια γυναίκα δικαιούται να κάνει ό,τι και ένας άνδρας, αλλά και ότι μπορεί να είναι ελκυστική και δυναμική ταυτόχρονα.

Τέτοιες δηλώσεις κάποτε ίσως γίνονται αθέλητα. Η ΠτΔ Κατερίνα Σακελλαροπούλου πιθανότατα δεν είχε προβλέψει τη δημόσια συζήτηση που ξέσπασε όταν φόρεσε ίσια δετά παπούτσια, όμως αυτή η εμφάνισή της λειτούργησε και ως μήνυμα προς όποια γυναίκα δεν θέλει να φορά καθημερινά στη δουλειά της τακούνια αλλά το κάνει «επειδή πρέπει».

Ιστορικά, κάποιες ενδυματολογικές επιλογές αποδεικνύονται τόσο ισχυρές, που χαρακτηρίζουν ολόκληρες περιόδους. Τα προ-κυβερνητικά χρόνια του ΠΑΣΟΚ είναι τα «χρόνια του ζιβάγκο». Ετσι συμβόλιζε ο Ανδρέας Παπανδρέου τον αντικομφορμισμό του. Με την οξύνοια και προσαρμοστικότητα που τον χαρακτήριζε, όμως, εγκατέλειψε αυτή την ενδυματολογική επιλογή όταν η πολιτική του ταυτότητα μετεξελίχθηκε.

Την ίδια, περίπου, περίοδο, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής με καλοραμμένα κοστούμια συμβόλιζε και με το ντύσιμό του την τοποθέτησή του. Ο σερραίος πολιτικός με τον ευρωπαϊκό αέρα έφερνε στον νου τη «φτωχή Ελλάδα» που έμπαινε στην Ενωμένη Ευρώπη.

Σήμερα, ο Αλέξης Τσίπρας – αντίθετα εδώ με τον Ανδρέα Παπανδρέου – εμμένει, ενδεχομένως αυτο-εγκλωβισμένος, στο να μην φορά γραβάτα. (Κάτι όχι άσχετο με το πώς γενικότερα δυσκολεύεται να εξελίξει την προηγούμενη εικόνα του.) Εχει ενδιαφέρον πώς επιλογές ερμηνεύονται διαφορετικά, ανάλογα με το πλαίσιο: Ο κ. Τσίπρας μη φορώντας γραβάτα δήλωσε ότι διαφέρει. Οι περισσότεροι στον ΣΥΡΙΖΑ, επίσης μη φορώντας γραβάτα, δηλώνουν ότι δεν διαφοροποιούνται από την «κομματική γραμμή». Και οι λίγοι που φορούν, κάνοντας το «συμβατικό», διαφοροποιούνται ως «αντισυμβατικοί».

Βέβαια, υπάρχουν πολλοί πολιτικοί που δεν επενδύουν στη σημειολογική διάσταση του ντυσίματος. Θεωρούν ασφαλέστερη επιλογή κλασικά ρούχα, που η εντύπωση που αφήνουν δεν υπερκαλύπτει τους ίδιους.

Είτε όμως κάποιος κάνει δήλωση με το ντύσιμό του είτε όχι… Είτε δηλώνει ότι ανήκει σε μια ομάδα είτε ότι υπερβαίνει τους κώδικές της… Σε κάθε περίπτωση, το ντύσιμο συμβάλλει στη δημιουργία της εικόνας του. Κι αυτό καθίσταται ακόμα πιο σημαντικό σε μια εποχή που οι ταυτίσεις με ομάδες κοινού είναι καθοριστικές για την επιτυχία ενός πολιτικού.

Βέβαια, μην τα παραλέμε. Τα ρούχα δεν είναι παρά απλώς το «περιτύλιγμα». Μπορεί να μας προσελκύει, να μας κεντρίζει το ενδιαφέρον, να μας περνάει μηνύματα. Αλλά πόσο συχνά αποφασίζουμε να αγοράσουμε κάτι επειδή μας άρεσε το περιτύλιγμά του;

Ο Ακης Γεωργακέλλος είναι σύμβουλος Επικοινωνίας & Στρατηγικής