Το «διεθνές στολίδι»

Τη στιγμή που η επικαιρότητα κινείται σε ρυθμούς ακρίβειας και υποκλοπών, συμβαίνουν κάποια περιστατικά μικρότερης έντασης, αλλά σε κάθε περίπτωση διδακτικά. Ας πούμε, η σύλληψη του άνδρα που φέρεται ως δράστης του εμπρησμού της εφημερίδας «Real» αποκάλυψε τη γιάφκα που λειτουργούσε εντός των Προσφυγικών της λεωφόρου Αλεξάνδρας. Επειτα από έφοδο της Αστυνομίας έγιναν δεκάδες προσαγωγές που μετετράπησαν σε 78 συλλήψεις, φανερώνοντας την έκταση της ανομίας που είχε ως ορμητήριο τα εγκαταλελειμμένα σπίτια. Εχουν περάσει σχεδόν 20 χρόνια από το 2003 που είχε γίνει η τελευταία σοβαρή συζήτηση για τη δημιουργία πάρκου στο σημείο, το οποίο θα συνέβαλλε στον εξωραϊσμό του ευρύτερου πολεοδομικού περιβάλλοντος. Ας πάμε όμως τον χρόνο πίσω.

Με τη Μικρασιατική Καταστροφή το 1922 και τον ερχομό των προσφύγων στην Ελλάδα δημιουργήθηκε η επιτακτική ανάγκη για τη στέγασή τους. Μέχρι το 1933 συστήνονται περισσότεροι από 320 προσφυγικοί οικοδομικοί συνεταιρισμοί με 10.500 μέλη. Τα Προσφυγικά της λεωφ. Αλεξάνδρας χτίστηκαν το 1936 και καταλάμβαναν έκταση 14,5 στρεμμάτων. Από κει και πέρα η ιστορία είναι λίγο-πολύ γνωστή. Με απόφαση του ΥΠΕΧΩΔΕ το 2003, σε συνεργασία με το Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων και την Κτηματική Εταιρεία Δημοσίου, οι έξι από τις οκτώ πολυκατοικίες θα γκρεμίζονταν για να δημιουργηθεί πάρκο, ενώ οι δύο θα διαμορφώνονταν ως μουσειακός χώρος των Προσφυγικών. Το σχέδιο προέβλεπε υψηλή αντιπαροχή για τους ιδιοκτήτες, η οποία μάλιστα διαμορφώθηκε ύστερα από πολλές δικαστικές διαμάχες με το κράτος.

Η πλειοψηφία συμφώνησε. Οχι όμως όλοι. Αυτοί που παραδοσιακά θρηνούν για «τσιμεντούπολη» και απουσία πρασίνου στην Αθήνα διαφώνησαν για τη δημιουργία πάρκου στην καρδιά της πόλης. Ενα από τα κεντρικά επιχειρήματα ήταν ότι στα Προσφυγικά «αποτυπώνεται η νεότερη ιστορία». Στο μεταξύ τα συγκεκριμένα κτίρια σχεδιάστηκαν από αρχιτέκτονες σπουδασμένους στο εξωτερικό, οι οποίοι ουδεμία σχέση είχαν με τον μικρασιατικό Ελληνισμό, πολύ περισσότερο δε με την αρχιτεκτονική του παράδοση. Κυριότερο επιχείρημα ήταν ότι αντιπροσωπεύουν τη μοντέρνα αρχιτεκτονική του ’30 (Μπαουχάους) και ότι διαθέτουν μοναδικές κατασκευαστικές αρετές. Οπως ήταν βέβαια τα σπίτια αυτά πριν από 90 χρόνια. Δεν νομίζω να υπάρχει πολίτης που περνά από την Αλεξάνδρας και θαυμάζει εκστασιασμένος την αρχιτεκτονική Μπαουχάους – η οποία έτσι κι αλλιώς θα αποτυπωνόταν στις δύο πολυκατοικίες που είχε σχεδιαστεί να διατηρηθούν ως μουσείο. Εν πάση περιπτώσει, η διαμάχη κράτησε χρόνια, ώσπου το σχέδιο εγκαταλείφθηκε. Το αισθητικό αποτέλεσμα μπορεί να το δει κανείς αν διασχίσει την Αλεξάνδρας και το πρακτικό μετά την είδηση για τις συλλήψεις.

Αυτό ακριβώς το αποτέλεσμα στο μεταξύ χαρακτήρισε «διεθνές στολίδι» και «μικρή φωτίτσα που σιγοκαίει στις χούφτες μας» ο βουλευτής του ΜέΡΑ25 Κλέων Γρηγοριάδης. Αλήθεια, αυτό είπε. Μιλώντας στη Βουλή υποστήριξε ότι «στα Προσφυγικά είναι μια κατάληψη-πρότυπο γιατί υπάρχουν άνθρωποι απ’ όλα τα έθνη. Χριστιανοί, μουσουλμάνοι, ινδουιστές συνυπάρχουν, έχοντας δικαίωμα ψήφου που είναι ισότιμη. Εχουν καταφέρει να φέρουν ρεύμα, να φέρουν νερό (σ.σ.: κλέβουν ρεύμα, κλέβουν νερό), αξιοζήλευτα πράγματα, η γειτονιά επιχαίρει για την κατάληψη». Για την ιστορία, κάτοικος δήλωσε στις κάμερες πως δεν μπορεί ούτε να περάσει από το σπίτι της, το οποίο βρίσκεται υπό κατάληψη. Αυτό που παρεμπιπτόντως δεν έπρεπε να γίνει πάρκο γιατί απεικόνιζε την αρχιτεκτονική Μπαουχάους.